Chủ động thông tin, tăng cường an toàn trường học

Trước khi cơ quan chức năng chính thức thông tin về vụ việc ở Thạnh An, trên mạng xã hội đã xuất hiện một video ghi lại cảnh học sinh mang hung khí gây thương tích tại trường học, kèm thông tin cho rằng vụ việc xảy ra tại một trường THPT trên địa bàn phường Bà Rịa (TPHCM). Công an phường Bà Rịa sau đó phải lên tiếng khẳng định thông tin này hoàn toàn sai sự thật.

Một đoạn video có thể chỉ mất vài phút để lan truyền, nhưng việc xác minh, đính chính có thể cần nhiều thời gian hơn. Khoảng trống ấy rất dễ trở thành mảnh đất cho suy đoán, đồn đoán và những câu chuyện được dựng lên từ hình ảnh có thật nhưng đặt sai địa điểm, sai bối cảnh.

Đáng lo hơn, khi liên quan đến trường học và trẻ em, tâm lý lo lắng của phụ huynh luôn rất lớn. Một thông tin chưa được kiểm chứng về bạo lực học đường cũng đủ khiến nhiều gia đình hoang mang, đặt câu hỏi về sự an toàn của con em mình. Chủ động thông tin, vì thế, không đơn thuần là yêu cầu về truyền thông; đó còn là trách nhiệm đối với cộng đồng và một phương thức ổn định xã hội.

Trong vụ việc ở Thạnh An, Công an TPHCM đã thông tin bước đầu và đề nghị người dân không suy diễn, không chia sẻ thông tin, hình ảnh chưa được kiểm chứng. Sở GDĐT TPHCM cũng lưu ý việc xác minh, xử lý phải khách quan, thận trọng, đúng thẩm quyền; chưa thể kết luận về nguyên nhân hay trạng thái tâm lý của học sinh khi chưa có đánh giá chuyên môn.

Sự thận trọng ấy là cần thiết. Nhưng một vấn đề khác cũng cần được đặt ra: Chủ động thông tin về những vụ việc liên quan đến an toàn học đường đã thực sự theo kịp tốc độ lan truyền của mạng xã hội hay chưa?

Bởi trong môi trường mạng, khi thông tin chính thức đến chậm, khoảng trống ấy rất dễ bị lấp đầy bằng suy đoán. Một vụ việc ở nơi này có thể bị gán cho nơi khác, một hình ảnh cũ có thể được đặt vào một câu chuyện mới, và một sự cố cá biệt có thể nhanh chóng trở thành nỗi lo của cả cộng đồng.

Vì thế, chủ động thông tin không có nghĩa là vội vàng công bố mọi thứ. Điều quan trọng là thông tin sớm những gì đã được xác nhận, đồng thời nói rõ những gì chưa thể kết luận. Đó là cách để dư luận có điểm tựa từ nguồn chính thống, thay vì để tin đồn và những diễn giải sai lệch dẫn dắt câu chuyện.

Cùng với chủ động thông tin, phòng ngừa phải được đặt lên hàng đầu. Đầu năm học là thời điểm các trường cần rà soát lại toàn bộ phương án bảo đảm an ninh, an toàn, nhất là tại nhà vệ sinh, hành lang, cầu thang, khu vực khuất tầm quan sát và những thời điểm dễ phát sinh xung đột. Sau vụ việc ở Thạnh An, Sở GDĐT TPHCM cũng đã yêu cầu tăng cường giám sát, kịp thời phát hiện việc mang vật sắc nhọn, hung khí vào trường. Điều quan trọng là những yêu cầu ấy phải được cụ thể hóa thành quy trình phù hợp với từng cơ sở giáo dục.

Một trường học an toàn cũng không thể chỉ được đo bằng cổng trường, camera hay lực lượng bảo vệ. Khả năng nhận diện sớm những bất thường về cảm xúc, hành vi và quan hệ của học sinh có ý nghĩa không kém. Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, tổ tư vấn học đường và công tác xã hội cần thực sự trở thành những kênh mà học sinh có thể tìm đến khi gặp khó khăn. Khi cần thiết, nhà trường phải phối hợp với gia đình và các cơ sở chuyên môn để có biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận tỉnh táo: Không biến một biểu hiện bất thường thành cái nhãn, không kỳ thị một học sinh vì vấn đề tâm lý, nhưng cũng không bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo. Phát hiện sớm để hỗ trợ và ngăn ngừa luôn tốt hơn chờ đến khi sự cố xảy ra rồi mới tìm nguyên nhân.

Gia đình cũng không thể đứng ngoài. Phụ huynh cần quan tâm đến đời sống của con, cả ở trường học lẫn trên không gian mạng; biết con đang gặp vấn đề gì, quan hệ với bạn bè ra sao và tiếp cận những nội dung nào. Nhà trường phải tạo môi trường để học sinh được lắng nghe, để những bất thường không bị bỏ qua cho đến khi trở thành sự cố. Cơ quan chức năng phải kịp thời xử lý nguy cơ và cung cấp thông tin chính xác. Và mỗi người sử dụng mạng xã hội cũng cần hiểu rằng, chia sẻ một thông tin chưa được kiểm chứng về trẻ em không phải là vô hại.

Bảo vệ học sinh trước hết là bảo vệ sự an toàn về thể chất, nhưng không thể tách rời sự an toàn về tinh thần và môi trường thông tin mà các em đang sống. Chủ động thông tin để hạn chế thông tin sai lệch; chủ động phòng ngừa để nguy cơ không chờ đến khi thành sự cố. Đó là hai yêu cầu không thể tách rời nếu muốn xây dựng một môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và nhân văn.