Chủ động thông tin và truyền thông chính sách về y tế

Giảm gánh nặng cho người bệnh và Quỹ BHYT

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà, thực hiện Nghị quyết số 11/2026/UBTVQH16 ngày 21/7/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Y tế được giao chủ trì 4 dự án luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, dự kiến diễn ra trong tháng 10/2026. Các dự án luật được xây dựng trong bối cảnh hệ thống pháp luật về y tế đang tiếp tục được hoàn thiện, nhiều quy định cần điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn quản lý nhà nước về y tế.

Cụ thể là Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế, bao gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế (BHYT).

Theo đó, sẽ có nhiều thay đổi trong khám chữa bệnh, dược và bảo hiểm y tế. Đối với Luật Khám bệnh, chữa bệnh, dự thảo tập trung sắp xếp lại các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh; đẩy mạnh phân cấp việc cấp phép danh mục kỹ thuật đặc biệt và kỹ thuật mới; bỏ quy định về phê duyệt giá cụ thể của từng đơn vị và thay bằng quy định giá chung theo cấp chuyên môn; đồng thời bổ sung các quy định về quản lý thiết bị y tế.

Đối với Luật Dược, dự thảo đơn giản hóa các điều kiện liên quan đến sinh phẩm tham chiếu và sinh phẩm tương tự. Với Luật Trẻ em, dự thảo bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ bảo vệ trẻ em, chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn chuyên môn. Đối với Luật Người khuyết tật và Luật Người cao tuổi, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm phù hợp với định hướng đổi mới quy trình xây dựng pháp luật tại Kết luận số 119-KL/TW và tổ chức bộ máy mới.  Đối với Luật Bảo hiểm y tế, dự thảo sửa đổi nhằm đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh mới. Mục tiêu là vừa bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, vừa giảm thủ tục cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời tăng cường kiểm soát giá thuốc, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và thiết bị y tế, góp phần giảm gánh nặng cho người bệnh và Quỹ Bảo hiểm y tế.

Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm an toàn thực phẩm

Đối với Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, sau hơn 15 năm thi hành, Luật năm 2010 đã tạo dựng khung pháp lý quan trọng cho công tác quản lý an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, quy mô sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu đã thay đổi mạnh mẽ. Trong khi đó, tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo giữa các bộ, ngành vẫn còn tồn tại.

Tư duy xuyên suốt của dự thảo là chuyển từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ, từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn. Một điểm mới đáng chú ý là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chỉ một số nhóm thực phẩm nguy cơ cao mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm, như thực phẩm có khuyến cáo sức khỏe, thực phẩm dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, phụ nữ có thai và người bệnh. Phần lớn sản phẩm còn lại sẽ công bố tiêu chuẩn và được lưu thông, trong khi cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm dựa trên mức độ nguy cơ.

Việc phân cấp tối đa cho UBND các cấp, đồng thời tăng chế tài, thu hồi giấy đăng ký, gỡ hồ sơ công bố, thu hồi sản phẩm không an toàn cũng được đưa vào dự thảo nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

Dự kiến ngày 20/5 là Ngày hiến mô, tạng Việt Nam

Đối với Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, sau 20 năm thi hành, Luật năm 2006 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam phát triển.

Đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép; số ca tăng từ 296 ca năm 2015 lên 1.368 ca năm 2025. Cả nước có 34 bệnh viện đủ điều kiện ghép tạng và hơn 175.000 người đăng ký hiến sau khi chết. Tuy nhiên, 91,4% ca ghép vẫn có nguồn từ người hiến còn sống, trong khi chỉ 8,6% đến từ người hiến chết não. Luật hiện hành chưa cho phép hiến sau chết tuần hoàn, trong khi đây là nguồn hiến chiếm tỷ lệ đáng kể tại một số quốc gia như Hoa Kỳ, Anh và Tây Ban Nha.

Bên cạnh đó, người dưới 18 tuổi chưa được hiến sau khi chết; điều kiện hiến khi còn sống cũng cần được hoàn thiện để phòng ngừa nguy cơ mua bán, trao đổi tạng trá hình.

Dự luật đưa ra 7 nhóm điểm mới, trong đó mở rộng phạm vi điều chỉnh sang máu, tế bào, sản phẩm tế bào, tinh trùng, noãn, phôi; đồng thời nghiêm cấm mua bán mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người. Dự thảo mở rộng nguồn hiến, bổ sung hình thức hiến sau chết tuần hoàn; cho phép người dưới 18 tuổi hiến sau khi chết nếu đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến thể hiện bằng văn bản và được người đại diện đồng ý bằng văn bản. Đối với người hiến khi còn sống, dự thảo quy định từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình; xác minh quan hệ thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Khi phát hiện dấu hiệu mua bán, trao đổi tạng phải báo ngay cơ quan Công an.

Đồng thời, dự thảo lấy ngày 20/5 hằng năm là Ngày hiến mô, tạng Việt Nam; người hiến còn sống được cấp thẻ bảo hiểm y tế, khám sức khỏe định kỳ miễn phí và cho phép thành lập quỹ hiến tạng.

Mạnh tay quản lý thuốc lá thế hệ mới

Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết việc sửa đổi nhằm luật hóa Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025; đồng thời thể chế hóa yêu cầu kiểm soát các yếu tố nguy cơ tại Nghị quyết số 72-NQ/TW.

Theo Bộ Y tế, thuốc lá thế hệ mới đang lan nhanh trong giới trẻ, đòi hỏi hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo đảm thực thi các quy định cấm. Dự thảo luật luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng các sản phẩm này, cùng túi ngậm nicotine và shisha, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

 Dự thảo cũng cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; định nghĩa rõ "trưng bày" và "tiếp thị trực tiếp" để thuận lợi cho việc xử lý vi phạm; đồng thời tăng cường thực thi quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.

Một nội dung khác là yêu cầu xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào phải công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Dự thảo đồng thời bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ cai nghiện thuốc lá, thay bằng yêu cầu tuân thủ hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Theo dự kiến, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1/7/2027; riêng quy định về trưng bày được chuyển tiếp trong 6 tháng để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị.