Chủ tịch Hoàng Quốc Việt và chuyến 'công du' vào Nam

Nhận lệnh của Bác, của Trung ương và của Tổng bộ Việt Minh, đồng chí Hoàng Quốc Việt lúc đó là Thường vụ Trung ương Đảng cùng đồng chí Cao Hồng Lãnh - một cán bộ cao cấp của Đảng xuất phát ngay trong khi Đại hội quốc dân còn đang họp. Đoàn đi theo đường Thái Nguyên về Hà Nội bằng đường sông. Thời điểm đó là mùa lũ, nước sông lên to.

Để vào Nam, cần có xe. Đồng chí Hoàng Quốc Việt ra Hồ Hoàn Kiếm, chứng kiến cảnh hàng ngàn người tràn xuống lòng đường với những khuôn mặt tươi rói, nụ cười hồ hởi, hô vang những khẩu hiệu ủng hộ Việt Minh, ủng hộ Ủy ban giải phóng dân tộc. Cùng với khung cảnh đó là những đoàn tự vệ vũ trang, tay súng, tay mác có mặt ở khắp mọi nơi. Đến bưu điện mới gặp được một chiếc xe hiệu Rơ-nôn phủ đầy bụi đường. Bác lái xe người Nam Bộ ngồi trước vô-lăng đang ngủ. Hỏi ra mới biết: Đó là chiếc xe chở chị Nguyễn Thị Thập - đại diện Xứ ủy Nam Kỳ ra dự Quốc dân Đại hội Tân Trào đang chuẩn bị trở về. Thế là đoàn công tác của Trung ương đi nhờ để cùng vào Nam.

Ra khỏi ngoại thành, xe liên tục phải dừng lại để dân quân, tự vệ kiểm soát. Do đoàn có “giấy thông hành” đặc biệt của Tổng bộ Việt Minh cấp nên mọi việc đều “thuận buồm xuôi gió”. Dọc chiều dài đất nước, đồng chí Hoàng Quốc Việt gặp được nhiều anh em, đồng chí. Có người mới gặp lần đầu, nhưng rất nhiều người là bạn chiến đấu cũ, đã từng cùng nhau “sống và chiến đấu” trong các nhà tù của đế quốc, thực dân, đặc biệt là những năm tháng ở nhà tù Côn Đảo - nơi địa ngục trần gian. Gặp nhau tay bắt, mặt mừng, biết bao kỷ niệm vui buồn được nhắc lại.

Đồng chí Cao Hồng Lãnh đến Đà Nẵng thì hay tin Hội An - quê anh đã thành lập chính quyền cách mạng. Anh em địa phương mời đồng chí về dự mít tinh với bà con quê hương. Song, nhớ lời Bác Hồ dặn trước lúc ra đi: Phải gấp vào Nam sớm ngày nào hay ngày ấy, nên ông phải tạm biệt các đồng chí lãnh đạo tỉnh nhà để sáng hôm sau lên đường sớm.

Một tuần sau, đoàn vào đến Biên Hòa - mảnh đất địa đầu Nam Bộ. Vừa nghe bác tài reo: “Đất Nam kỳ rồi” thì xảy ra một chuyện chẳng ngờ. Lúc đó có một nhóm biệt kích Pháp vừa nhảy dù xuống rừng cao su Biên Hòa thì bị quân ta bắt sống. Xe áp giải nhóm biệt kích này vừa lên đường quốc lộ thì gặp xe của đoàn công tác. Anh em tự vệ giữ xe của đoàn để kiểm tra giấy tờ. Dù đã trình giấy công tác đặc biệt của Tổng bộ Việt Minh, song anh em vẫn không chịu và ra lệnh bắt luôn đoàn phái viên đặc biệt của Trung ương đưa về giam tại khám Chí Hòa.

May thay, cán bộ trại giam nhận ra đồng chí Nguyễn Thị Thập - Bí thư Xứ ủy - lãnh đạo của mình và sự hiểu lầm được giải tỏa.

Đồng chí Hoàng Quốc Việt kịp dự lễ Độc lập 2-9 ở Sài Gòn.

Thực hiện nhiệm vụ Bác Hồ giao, đồng chí Hoàng Quốc Việt cùng các cán bộ của 2 Xứ ủy giải quyết hàng loạt những công việc cấp bách. Một trong những việc quan trọng là theo chủ trương của Trung ương, trong tình hình cách mạng còn ở thời kỳ “trứng nước”, cần mời các nhân sĩ, trí thức tiêu biểu ra đảm nhiệm công việc quan trọng của chính quyền. Đây là chủ trương đúng song không phải đã sớm được lãnh đạo các địa phương đồng tình. Nhiều đồng chí trong chúng ta lúc đó cứ đinh ninh rằng: khi đã giành được chính quyền rồi, người cộng sản phải nắm giữ hết các chức vụ thì cách mạng mới vững chắc. Phải kiên trì giải thích chủ trương của Trung ương, của Bác Hồ, cuối cùng mọi người cũng thông và nhất trí mời luật sư Phạm Văn Bạch ra làm Chủ tịch Ủy ban hành chính Nam Bộ với yêu cầu cấp ủy thường xuyên cùng ông điều hành.

Công việc cấp bách số một lúc này là tổ chức ra Côn Đảo để sớm đón anh em tù cộng sản đang nóng lòng từng giờ, từng phút trở về đất liền. Từ sau Nam Kỳ khởi nghĩa, tù chính trị chúng dồn ra Côn Đảo lên đến hàng nghìn người. Phải bằng mọi cách đưa các đồng chí mình về sớm ngày nào hay ngày ấy. Đây là nguồn bổ sung quan trọng cho đội ngũ cán bộ đang rất cần gấp hiện nay. Đây là những đồng chí đã từng được rèn luyện trong một “trường đào tạo” đặc biệt, trong đó rất nhiều đồng chí đã từng là lãnh đạo cấp cao của Đảng.

Bàn về việc này, có hai ý kiến. Ý kiến thứ nhất là cố tìm những con tàu thật to, hiện đại treo đèn, kết hoa cùng đoàn nhạc binh ra đón theo nghi thức mà các nước từng làm. Nhưng trong lúc này, lấy đâu ra tàu to, hiện đại?

Ý kiến thứ hai đề xuất vận động nhân dân, mang ghe thuyền của mình ra đón các chiến sĩ từng bị cầm tù ngoài đó. Đấy là cách nhanh nhất và dễ làm nhất.

Vài ngày sau, anh em báo về đã có trên ba chục ghe lớn sẵn sàng tham gia. Ngày 16-9 đoàn ghe thuyền kéo cờ, căng buồm ra khơi đưa các đồng chí, đồng đội từ Côn Đảo trở về.

Cách mạng vừa thành công, biết bao việc đang chờ cán bộ. Lực lượng ở Côn Đảo về được phân công nhiệm vụ luôn, nhiều đồng chí gần quê cũng chẳng kịp về nhà thăm vợ con và người thân. Một số đồng chí được bổ sung vào Xứ ủy Nam Kỳ.

Và tất cả đã sẵn sàng cho một chặng đường nóng bỏng đang chờ đợi ở phía trước.