Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân: Mặt trận lắng nghe dân, vì lợi ích của nhân dân

Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân tại buổi đối thoại, ngày 19/8.

Thưa Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc có ý nghĩa như thế nào trong thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945?

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân: Để làm rõ sức mạnh của đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ phải đề cập đến diễn biến rất đặc biệt của Cách mạng Tháng 8 ở Hà Nội cũng như ở đất nước ta. Tuy nhiên, phải nói rằng sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc với sự chiến đấu hàng nghìn năm của chúng ta trong giai đoạn Cách mạng tháng Tám được phát huy vì có 2 điều kiện.

Điều kiện thứ nhất là sức mạnh đại đoàn kết đó đã được Đảng lãnh đạo và định hướng để từ tình cảm của người dân được tập hợp lại trở thành sức mạnh hiện hữu chứ không phải tại thời điểm đó mới đem lại tác dụng. Chính vì thế nên bài học ở đây là sức mạnh đại đoàn kết thông qua sự lãnh đạo của Đảng đem lại yếu tố tăng cường mới.

Thứ hai, sức mạnh đại đoàn kết đã trải qua một một quá trình tập dượt từ năm 1941 khi có Mặt trận Việt Minh và đến năm 1945 vào ngày 15-16/8 mới thể hiện ở việc hình thành các cuộc xuống đường của hàng vạn người ở Hà Nội và các địa phương khác, đe dọa, gây áp lực đối với những người trong bộ máy chính quyền của chế độ cũ, qua đó mới tạo thành lực lượng cách mạng để dẫn đến thành công của cuộc Cách mạng tháng Tám.

Thưa Chủ tịch, những yếu tố nào đã khiến cho Mặt trận Việt Minh có thể tập hợp và quy tụ được các tầng lớp nhân dân nghe theo lời hiệu triệu của mình?

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân: Từ năm 1941, Hội nghị Trung ương lần thứ 8 đã nhận định rằng cuộc chiến tranh thế giới lần thứ 2 sẽ kết thúc, đồng minh sẽ thắng lợi. Đây là thời cơ để chúng ta thực hiện giải phóng dân tộc. Cuộc đấu tranh của chúng ta lúc đó theo đuổi hai mục tiêu vừa giải phóng dân tộc, vừa đem lại ruộng đất cho người trong nước, xóa bỏ bóc lột. Đến giai đoạn năm 1941, Trung ương Đảng đã chuyển hướng, chỉ còn một mục tiêu đó là chống đế quốc, giải phóng dân tộc. Mọi lực lượng từ công nhân, nông dân, trí thức, cả những người địa chủ yêu nước đều có thể tham gia vào lúc này bởi cùng một mục tiêu là giành lại độc lập dân tộc. Mục tiêu giành lại ruộng đất cho người cày chúng ta để chậm lại. Đây là quyết định rất quan trọng để từ đó tạo nên sự gắn bó dân tộc trong vòng 5 năm trời.

Cùng với đó, chúng ta cũng đã hình thành lực lượng Việt Minh ở các địa phương để làm công tác tuyên truyền. Như ở Hà Nội đã có Việt Minh thành Hoàng Diệu- lực lượng này có sự tham gia của nhiều tầng lớp nhân dân, đặc biệt là của học sinh ở Hà Nội, ngoài việc tuyên truyền còn việc là diệt trừ ác ôn. Những hoạt động này đã góp phần gây sự hoảng sợ cho lực lượng trong kẻ địch.

Phát xít Nhật đã gây ra nạn đói làm chết hơn hai triệu người Việt Nam. Tội ác này đã đẩy bức xúc của nhân dân Việt Nam lên một giai đoạn mới, căm thù, phẫn uất cao độ. Vì thế, chỉ có một con đường đánh đuổi phát xít Nhật để giành lại độc lập, giành lại mạng sống cho mình. Nếu không nắm bắt thời cơ này, chúng ta sẽ không giành được độc lập, giành lại mạng sống của mình. Sức mạnh đại đoàn kết có lý do lịch sử, hoàn cảnh lịch sử, tạo điều kiện gắn bó lại để đất nước ta giành độc lập dân tộc.

Lịch sử đã chứng kiến trong Cách mạng tháng Tám 1945, các hình thức vận động, tập hợp và quy tụ quần chúng của Mặt trận Việt Minh rất phù hợp, hoạt động rất hiệu quả. Tuyên ngôn của Việt Minh tuyên bố: “Việt Minh chủ trương liên hiệp hết thảy các giới đồng bào yêu nước, không phân biệt giàu nghèo, già trẻ, gái trai, không phân biệt tôn giáo và xu hướng chính trị, đặng cùng nhau mưu cuộc dân tộc giải phóng và sinh tồn”. Phải chăng chính tuyên ngôn này, cùng với các khẩu hiệu rất thiết thực như “Phá kho thóc giải quyết nạn đói” đã đáp ứng nguyện vọng khẩn thiết, cấp bách trước sự sinh tồn của đại đa số nhân dân lúc bấy giờ, khiến quần chúng nhân dân tin tưởng và đồng lòng với một tổ chức Đảng non trẻ và vị lãnh tụ chưa từng tiếp xúc, thưa chủ tịch?

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân: Từ khi có Đảng chúng ta đã có nhiều cuộc tập dượt như cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh, phong trào dân chủ Đông Dương. Thông qua hoạt động này người dân có sự tin tưởng vào Đảng, vào Bác. Mặc dù có thể chưa gặp mặt, mặc dù thỉnh thoảng tiếp xúc đảng viên nhưng những chủ trương đó đã đem lại niềm tin trong nhân dân rằng cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc có người lãnh đạo, đằng sau là Đảng nhưng trước mắt là Việt Minh. Từ năm 1941, Việt Minh chính là thể hiện sự lãnh đạo của Đảng.

Ngày 15-8, Hội nghị toàn quốc Trung ương Đảng nhận định thời cơ rất tốt cho chúng ta giành độc lập dân tộc đã đến và mục đích chiến đấu là giành độc lập hoàn toàn. Lúc đó cũng xác định 3 nguyên tắc của hành động, đó là tập trung, thống nhất và kịp thời. Tập trung là tập trung lực lượng vào việc chuẩn bị cho khởi nghĩa, thống nhất là thống nhất mọi lực lượng chính trị, quân sự và sự chỉ huy để hành động kịp thời, không bỏ lỡ thời cơ.

Khẩu hiệu nêu ra: Phản đối xâm lược, hoàn toàn độc lập và chính quyền nhân dân. Cũng trong hội nghị đã công bố 10 chính sách Việt Minh làm nền tảng để ngày 16-8 Đại hội Quốc dân tổ chức tại Tân Trào. 10 chính sách đó là: Thứ nhất giành chính quyền, xây dựng nước Việt Nam dân chủ cộng hòa trên nền tảng hoàn toàn độc lập. Thứ 2, vũ trang nhân dân, phát triển quân giải phóng Việt Nam. Thứ 3, tịch thu tài sản của giặc và việt gian, tùy trường hợp xung công hoặc chia cho người nghèo. Thứ 4, bỏ các thứ thuế do Pháp, Nhật đặt ra, đặt thuế công bằng và nhẹ hơn. Thứ 5, ban bố 3 quyền của người dân là nhân quyền, tài quyền và dân quyền. Thứ 6, chủ trương chia lại ruộng đất, giảm địa tô. Thứ 7, công bố Luật Lao động, ngày làm 8 giờ, định lương tối thiểu và có bảo hiểm xã hội. Thứ 8 là xây dựng nền kinh tế quốc dân, phát triển nông nghiệp, mở ngân hàng quốc gia. Thứ 9, xây dựng nền giáo dục dân tộc chống lại mù chữ, thực hiện giáo dục phổ thông và xây dựng nền văn hóa mới. Thứ 10, thân thiện và giao hảo với các nước đồng minh và nhân dân các nước giành đồng tình ủng hộ của họ.

Những chủ trương lớn của Việt Minh lúc đó làm nền tảng để Quốc dân Đại hội đồng bào tổ chức. Cho nên khi thời cơ ở Hà Nội đến, mặc dù lãnh đạo Hà Nội không dự Đại hội Tân Trào nhưng hành động đúng phương châm này.

Hơn bao giờ hết, dân tộc Việt Nam mong muốn thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 tiếp tục được kế thừa và phát triển trong giai đoạn cách mạng hiện nay. Thưa Chủ tịch, trong giai đoạn xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay, để quy tụ lòng dân, những yếu tố nào là quan trọng lúc này?

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân: Chúng tôi có gặp các cán bộ lão thành cách mạng tham gia Cách mạng tháng Tám, các bác có nói, lúc đấy mà không có người dân ủng hộ thì khó thành công. Sở dĩ người dân theo mình vì người dân biết rằng mình sẽ làm những việc theo được nguyện vọng của nhân dân. Bài học đó là muốn tập hợp đoàn kết nhân dân thì phải biết nhân dân muốn gì và phải tổ chức hành động đáp ứng đúng nhu cầu nhân dân. Nói theo ngôn ngữ hiện đại là phải nắm bắt được đúng tâm tư, nguyện vọng của người dân và chuyển tâm tư, nguyện vọng đó đến các cơ quan của Đảng, Nhà nước cũng như đoàn thể để tổ chức triển khai thực hiện.

Trong suốt từ sau năm 1975 đến giờ chúng ta cũng luôn đặt ra yêu cầu MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân mà gần đây nhất trong Hiến pháp 2013 khẳng định lại quyền, trách nhiệm của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, đại diện quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân nhưng đồng thời cũng có quyền thay mặt nhân dân giám sát việc thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng thấy rằng việc đó đúng, làm tốt, hiệu quả đến đâu để đáp ứng nhu cầu nhân dân và những việc gì chưa tốt, chưa hiệu quả cũng phải phản ánh với nhân dân.

Tức là hoạt động Mặt trận một mặt hiểu được chủ trương của Đảng, mặt khác góp phần đưa chủ trương đó thành hiện thực không phải chỉ vận động mà không giám sát. Từ chỗ phản ánh, tuyên truyền chuyển sang chức năng là vừa vận động phong trào vừa làm giám sát.

Những biến động của tình hình thế giới đang ít nhiều tác động đến sự phát triển của đất nước ta. Trong khi đó, các thế lực thù địch vẫn âm mưu chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây chia rẽ giữa Đảng, Nhà nước với Quân đội và nhân dân. Đặc biệt đã có một bộ phận không nhỏ đảng viên, cán bộ, công chức tham nhũng, tha hóa, biến chất gây mất niềm tin trong nhân dân. Thưa Chủ tịch, với vai trò mới của MTTQ Việt Nam là giám sát và phản biện xã hội, Chủ tịch suy nghĩ như thế nào về những ý kiến trên?

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân: Thứ nhất, trước những biến động của tình hình quốc tế, khó khăn trong nước thì Đảng, Nhà nước đã luôn luôn tìm ra các định hướng, giải pháp để giải quyết vấn đề. Những thông tin này được truyền tải đến người dân để người dân cảm thấy không bế tắc. Chúng ta cung cấp đầy đủ thông tin, hiểu được thông tin, hiểu được tình hình thì sẽ không cảm thấy bế tắc.

Thứ hai, trong quá trình phát triển chúng ta đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nhưng trong nhiều trường hợp, trong cuộc sống bề bộn hàng ngày, những thành tựu này chưa được nói đúng mức thì người ta chưa cảm nhận được đất nước đang đi trong một con đường đúng đắn và có thành quả quan trọng. Ví dụ, đôi khi chúng ta so sánh tại sao thu nhập đầu người của Việt Nam so với các nước trong ASEAN như Thái Lan, Singapore… lại thấp như vậy. Đúng là thấp nhưng nếu chúng ta nhớ lại năm 1976, sau khi giải phóng sản phẩm nội địa một đầu người khoảng 70 USD, trong khi các nước là hàng trăm, hoặc hơn hàng nghìn USD rồi. Chúng ta xuất phát là 70 USD, hạ tầng bị tàn phá, thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu thuốc men, thiếu chỗ ngủ… Trong bối cảnh đó chúng ta phấn đấu vươn lên, ngày nay nếu so với năm 1989 thì sau 25 năm quy mô nền kinh tế chúng ta đã lớn hơn 30 lần.

Chúng ta từ một nước thuộc nhóm thu nhập thấp nhất thế giới thì từ năm 2009 đã vượt qua được nước thu nhập thấp bước đến nước có thu nhập trung bình. Sau giải phóng, miền Bắc và miền Nam có hệ thống giáo dục cũ và phối hợp lại để giáo dục cho cả nước, nhưng chúng ta mất 25 năm từ năm 1975 đến năm 2000 để hoàn thành giáo dục phổ cập tiểu học. Hoàn thành phổ cập tiểu học lớp 5 đất nước mất 25 năm, khoảng thời gian rất dài, khó khăn. Sau đó chúng ta mất 15 năm để phổ cập hết lớp 9. Cùng với phát triển giáo dục phổ thông và trường nghề mà lao động được đào tạo tăng lên. Năm 2000 thì tỷ lệ lao động đào tạo cả nước 16%. Tức là cứ 100 người đi làm thì có 16 người được học từ sơ cấp đến đại học, còn 84% người không đào tạo gì thì nay tỉ lệ đó là hơn 50%.

Đây chính là tiền đề để chúng ta phát triển kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài. Một kết quả quan trọng: năm 1989, xuất khẩu của nước ta đạt 5 tỷ USD thì năm vừa rồi đạt 150 tỷ USD. Sau 30 năm xuất khẩu tăng 30 lần. Đó là thành tựu và nếu có được thông tin này nhân dân sẽ tin tưởng hơn vào sự phát triển của đất nước.

Nhưng để dân tin thì chúng ta không phải chỉ nói việc tốt mà những gì yếu kém chúng ta cũng phải lắng nghe, cùng thảo luận cho được và phản ánh kịp thời với Đảng, Nhà nước để có hướng giải quyết kịp thời đem lại niềm tin cho người dân. Chẳng hạn như 2 năm trước chúng tôi thấy rằng giá sữa vẫn tăng trong khi chi phí không tăng và những người làm sữa có lợi nhuận nhưng vẫn tăng thì những người làm Mặt trận nên tổ chức kiểm tra lại giá sữa và Thủ tướng chỉ đạo là cần phải có một giá trần sữa vừa đảm bảo lợi nhuận cho người sản xuất sữa nhưng người dân cũng được hưởng lợi ích. Những ý kiến kịp thời đó mới đem lại lợi ích cho người dân.

Đất nước ta đã đi qua 30 năm đổi mới, nhưng dường như sức mạnh nội lực của toàn dân tộc vẫn chưa được phát huy triệt để nhằm xây dựng và phát triển đất nước giàu mạnh. Những trở lực nào đang khiến cho việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc trong thời điểm hiện nay gặp khó khăn, thưa Chủ tịch?

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân: Theo tôi sức mạnh đại đoàn kết là một tài sản vô giá nhưng nó không tồn tại mãi mãi. Chúng ta phải biết ứng xử, chăm sóc để nó phát huy tác dụng. Một lo lắng hiện nay là những người trong bộ máy chính quyền không thật sự lắng nghe ý kiến người dân. Trong ngắn hạn chính quyền là người nắm trong tay quyền lực, nhưng chúng ta không bao giờ quên rằng chính quyền nằm trong tay người dân. Nếu trong ngắn hạn một bộ phận có thể là bất chấp ý kiến nhân dân, có thể làm theo ý của mình nhưng dài hạn ý kiến người dân là quyết định cuối cùng, lúc đó chúng ta là người gánh chịu hậu quả, không lắng nghe ý kiến người dân từ vấn đề quy hoạch, từ vấn đề môi trường, vấn đề chính sách cũng như các lĩnh vực khác…

Theo tôi, yếu tố nguy cơ lớn nhất là chúng ta đừng nhìn thấy những khả năng của chính quyền trong ngắn hạn, kết quả trong ngắn hạn mà có thể cho rằng mình không lắng nghe ý kiến đầy đủ của người dân. Đấy mới là sức mạnh cuối cùng.

Thứ hai, để đất nước phát triển, chúng ta vận động người dân với tình cảm yêu nước nhưng phải chấp hành pháp luật. Hiện nay có một số người dân không chấp hành pháp luật một cách công khai mà chính quyền chưa vào cuộc xử lý một cách thỏa đáng thì không hợp lý.

Mới đây, trên truyền hình có giới thiệu hiện tượng một số địa phương như ở Lai Châu khai thác cát trái phép trên sông công khai với hàng chục chiếc tàu, diễn ra nhiều tháng trời mà không bị xử lý. Họ công khai vi phạm pháp luật nhưng chính quyền sở tại không xử lý cương quyết. Nếu chúng ta không làm việc này, với những người dân bị sạt lở mất nhà làm sao khiến họ tin vào bộ máy chính quyền của mình thật sự vì dân nữa? Chúng tôi thấy đã đến lúc phải nói không với công khai vi phạm pháp luật, nói không với việc không có chế tài xử lý vi phạm trong quá trình phát triển đất nước như hiện nay.

Bài học nào từ cuộc Cách mạng tháng Tám được MTTQ Việt Nam áp dụng trong thực tiễn hôm nay để có thể tập hợp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thưa Chủ tịch?

Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân: Ở thời điểm Cách mạng tháng Tám, phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, phát xít Nhật ở Đông Nam Á bắt đầu suy yếu. Hoàn cảnh đó nhiều nước giống chúng ta nhưng chỉ có Việt Nam cướp chính quyền. Vấn đề là sức mạnh đại đoàn kết chúng ta đã được tổ chức tập hợp phát huy từ nhiều năm trước, đến thời điểm đó khi thời cơ đến tạo sức mạnh vượt qua đối kháng của phát xít Nhật và tay sai.

Thời điểm hiện nay Mặt trận bên cạnh việc hàng quý tổ chức thu nhận ý kiến của người dân phản ánh chính quyền các cấp 6 tháng 1 lần có báo cáo trước Quốc hội và Chính phủ về tâm tư nguyện vọng của người dân và các ý kiến của người dân, sắp tới còn chăm lo tạo ra các phong trào cách mạng ở từng khu vực địa bàn phù hợp với khả năng và điều kiện của nhân dân để người dân thấy Mặt trận nghe dân, cùng nhân dân làm những điều có ích cho đất nước và cho chính nhân dân.

Trân trọng cảm ơn Chủ tịch!