Chủ tịch Quốc hội: Kiểm soát chặt việc đăng ký nhãn hiệu chứa tên quốc gia

Chuyển tư duy từ quản lý, bảo hộ quyền sang kiến tạo và khai thác nguồn lực sở hữu trí tuệ

Ngày 24/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.

Tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cần đặt việc sửa đổi luật lần này trong yêu cầu hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ, phục vụ mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật, Tư pháp đã chỉ ra khá rõ những vấn đề pháp luật hiện hành chưa theo kịp thực tiễn, từ thương mại hóa tài sản trí tuệ, bảo vệ và thực thi quyền trên không gian mạng đến các vấn đề mới phát sinh từ AI. Đồng thời, đặt ra yêu cầu thích ứng với dữ liệu lớn, tài sản số, công nghệ sinh học, bán dẫn, nền tảng số và phát triển thị trường quyền sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, phạm vi sửa đổi luật lần này chủ yếu tập trung vào cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và kiện toàn quản lý nhà nước.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, những vấn đề đã chín, thực tiễn đã rõ thì cần được thể chế hóa kịp thời; những vấn đề mới còn biến động nhanh thì luật ít nhất phải xác lập được định hướng và nguyên tắc chính sách để dẫn dắt quá trình phát triển, tránh để thể chế luôn đi sau công nghệ và thực tiễn.

“Tôi đề nghị tiếp tục nghiên cứu, thể chế hóa quy định sở hữu trí tuệ theo hướng chuyển tư duy từ quản lý, bảo hộ quyền sang kiến tạo và khai thác nguồn lực sở hữu trí tuệ. Sở hữu trí tuệ không chỉ là đối tượng cần được xác lập và bảo vệ mà phải được nhìn nhận là một cấu phần của thể chế phát triển, để tri thức, kết quả nghiên cứu và sáng tạo có thể được xác lập thành tài sản, định giá, giao dịch, đầu tư và thương mại hóa; giúp tài sản trí tuệ được chuyển hóa thành năng lực công nghệ, năng lực cạnh tranh và nguồn lực phát triển kinh tế đất nước”, Phó Chủ tịch Quốc hội nói và lưu ý tiếp tục nhất quán tư duy coi sở hữu trí tuệ là tài sản, chuyển mạnh từ xác lập, bảo hộ quyền sang đồng thời khai thác và thương mại hóa giá trị quyền.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, lần này sửa tập trung chuyển trọng tâm từ bảo hộ quyền sang tài sản hóa, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời thích ứng với công nghệ số và trí tuệ nhân tạo AI.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, cần quan tâm cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện. Rút ngắn thời gian nhưng phải đòi hỏi nguồn lực con người, hạ tầng số mạnh mẽ. Cần quy định rõ chế tài khi cơ quan nhà nước chậm hạn, phải bồi thường; đồng thời tăng hiệu quả hậu kiểm để tránh cấp bằng dễ dãi, không chất lượng. Cần cơ chế thẩm định nhanh, ưu tiên lĩnh vực chiến lược công nghệ: xanh, bán dẫn, AI, dược phẩm thay vì áp dụng tràn lan. Thúc đẩy khai thác thương mại, tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ, theo đó cần sớm ban hành hướng dẫn về sở hữu trí tuệ thống nhất, minh bạch, đặc biệt là đối với tài sản vô hình như phần mềm, dữ liệu, thương hiệu số. Nếu không ngân hàng và nhà đầu tư vẫn e ngại sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm.

Cùng với đó nên có chính sách ưu đãi thuế, tín dụng cho doanh nghiệp sở hữu trí tuệ để góp vốn. Tăng cường đào tạo cho kế toán, kiểm toán viên về hạch toán sở hữu trí tuệ để tránh tình trạng có tài sản nhưng không ghi nhận được.

Quan tâm ban hành nhanh nghị định về AI

Theo Chủ tịch Quốc hội cần đảm bảo đối tượng thích ứng kinh tế số. Cần quy định chỉ tiêu nhìn thấy được trong quá trình khai thác công dụng đối với sản phẩm phi vật thể để tránh tranh chấp; làm rõ ranh giới với quyền tác giả, phần mềm giao dịch để tránh chồng chéo.

Nhấn mạnh xử lý vấn đề trí tuệ nhân tạo là điểm đột phá, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là bước tiến quan trọng trong hành lang pháp lý an toàn cho phát triển AI trong nước, đồng thời giữ vững nguyên tắc tác giả là con người và phù hợp với thông lệ quốc tế hiện nay. Tới đây Chính phủ phải ban hành nhiều nghị định để quản lý vấn đề này.

Ngoài ra theo Chủ tịch Quốc hội cần tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng số trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Kiểm soát chặt hơn việc đăng ký nhãn hiệu chứa tên quốc gia. Tránh tình trạng hàng ở một nước thứ nhất sang nước ta rồi gắn nhãn hiệu xuất qua nước khác, bởi hiện nay quốc tế đang truy tìm nguồn gốc này rất gắt gao.

“Thời gian tới, Chính phủ cần đặc biệt quan tâm ban hành nhanh nghị định về AI, tham vấn rộng rãi cộng đồng công nghệ và chủ sở hữu quyền. Xây dựng hệ thống định giá sở hữu trí tuệ chuẩn mực và cơ sở dữ liệu giao dịch công khai. Đầu tư mạnh vào nhân sự, công nghệ thẩm định để đáp ứng thời hạn mới. Hiện các nhà đầu tư trong lĩnh vực AI đang chờ sẵn luật sửa đổi và các nghị định được ban hành”, Chủ tịch Quốc hội chỉ đạo và lưu ý phải có tư duy, tầm nhìn, thấy xa trông rộng để sửa luật cho tốt.

Có cơ chế kiểm soát, bảo đảm chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; không tạo khoảng trống pháp lý

Phát biểu giải trình trước các ý kiến đặt ra, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, phạm vi sửa đổi dự án Luật nằm ở 3 nhóm vấn đề chính. Một là đơn giản hóa thủ tục hành chính. Hai là cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Ba là thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về giống cây trồng.

Chính phủ xác định sửa đổi luật lần này nhằm tạo thuận lợi tối đa cho các hoạt động đăng ký, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết; đồng thời kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước theo hướng tập trung, thống nhất đầu mối. Trong đó, chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sang Bộ Khoa học và Công nghệ. Việc này nhằm gắn kết chặt chẽ nghiệp vụ bảo hộ giống cây trồng với hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ; phù hợp với thông lệ và công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới.

“Việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh là tạo điều kiện thực chất cho người dân, doanh nghiệp nhưng không làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước. Có cơ chế kiểm soát, bảo đảm chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; không tạo khoảng trống pháp lý, đồng thời bảo đảm tính liên tục, không gián đoạn các hoạt động bảo hộ và thực thi quyền đối với giống cây trồng trong quá trình chuyển giao chức năng”, Phó Thủ tướng nói và cho biết tới đây sẽ sửa Luật Trồng trọt cho phù hợp với việc chuyển giao, rà soát lại các điều kiện để bảo đảm quản lý nhà nước hiệu quả, không tạo khoảng trống trong quá trình thực hiện.