Chủ tịch Quốc hội: Phổ biến, giáo dục pháp luật phải thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

Chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Ngày 4/8, Quốc hội thảo luận ở Tổ về: Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng; Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Phát biểu tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh, liên quan đến dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là đạo luật hết sức quan trọng trong giai đoạn hiện nay, khi Quốc hội đang nỗ lực hoàn thiện thể chế. Chúng ta luôn khẳng định mọi công dân phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật; muốn sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật thì trước hết công dân phải hiểu Hiến pháp, hiểu pháp luật. Vì thế, điều quan trọng là làm sao để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không còn mang tính hình thức, lối mòn mà thật sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay, công tác xây dựng luật đã gắn nhiều hơn với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo, không còn theo phương thức truyền thống. Như vậy, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cũng phải thay đổi. Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, phải đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; tránh số hóa cơ học, hướng tới tương tác đa chiều. Thực tế hiện nay, việc số hóa trong tuyên truyền pháp luật chủ yếu mới dừng ở việc đăng tải văn bản dưới dạng PDF trên các cổng thông tin điện tử, rất khó thu hút người dân.

“Luật cần quy định rõ việc xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật. Trong đó, luật hóa nghĩa vụ của các cơ quan ban hành trong việc cung cấp dữ liệu mở để tích hợp vào các công cụ AI, chatbot tự động giải đáp pháp luật cho người dân 24/7, tức là liên tục, tạo điều kiện để người dân tìm hiểu pháp luật một cách thuận tiện”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, theo Chủ tịch Quốc hội, cơ chế tương tác cũng không nên chỉ là truyền thông một chiều từ cơ quan nhà nước xuống. Dự thảo Luật cần bổ sung quy định về cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết và đo lường “sức khỏe” tiếp cận pháp luật của người dân trên môi trường số để kịp thời điều chỉnh nội dung tuyên truyền.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, phải làm mới công tác này. Vừa qua, chúng ta vẫn làm theo lối mòn nên mức độ tiếp cận của người dân, doanh nghiệp còn chưa nhiều. Trong khi đó, doanh nghiệp rất “nhạy” với các thay đổi của pháp luật. Quốc hội sửa nội dung gì doanh nghiệp đều có kênh để theo dõi.

Đặc biệt, cần phân định rõ đối tượng đặc thù và cá thể hóa nội dung phổ biến. Luật hiện hành năm 2012 đã xác định một số nhóm đối tượng đặc thù như đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người đang chấp hành hình phạt nhưng cách thức tiếp cận vẫn còn chung chung. Hiện nay, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đối với đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn do địa bàn xa, phương tiện tuyên truyền còn hạn chế và rào cản ngôn ngữ.

Miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp đối với doanh nghiệp tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần bổ sung các tiêu chí định lượng để xác định đối tượng đặc thù theo vùng miền, độ tuổi và lĩnh vực sinh kế. Phát huy giáo dục dựa vào cộng đồng, luật hóa mạnh mẽ vai trò của các thiết chế văn hóa ở cơ sở như già làng, trưởng bản, người có uy tín, dòng họ và các mô hình tự quản trong cộng đồng. Chuyển từ phổ biến một cách toàn diện sang phổ biến theo hướng thiết thực, nghĩa là người dân làm nghề gì, sống ở địa bàn nào thì ưu tiên tiếp cận những nhóm pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của họ.

Nhắc lại vừa qua xảy ra một số vụ việc vi phạm trong thi cử có ý kiến cho rằng đó là vấn đề đạo đức, nhưng theo Chủ tịch Quốc hội đó là chưa thượng tôn pháp luật, chứ không đơn thuần là vấn đề đạo đức. Pháp luật đã có quy định, nhưng vẫn vi phạm thì đó là vi phạm pháp luật. Ngay trong trường học, hành vi gian lận thi cử là hành vi vi phạm pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, cần khắc phục những bất cập về nguồn lực và vị thế của Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật. Điểm nghẽn hiện nay là kinh phí dành cho công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật còn rất hạn chế, nhất là ở cấp cơ sở; trong khi đội ngũ làm công tác này chủ yếu là kiêm nhiệm. Điều này gây rất nhiều khó khăn. Vì vậy, cần quy định định mức, chỉ tiêu và nguồn lực tương xứng cho đội ngũ này.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh xã hội hóa, tạo cơ chế khuyến khích thực chất thay vì chỉ kêu gọi chung chung. Theo đó, cần luật hóa các chính sách ưu đãi như miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp; ưu đãi về tiếp cận đất đai, tín dụng đối với các tổ chức, doanh nghiệp tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Trong đó, ưu đãi về thuế và tài chính. Cần quy định rõ trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư. Hiện nay, đội ngũ luật sư rất đông đảo, từ Trung ương đến địa phương. Vì vậy, cần phát huy trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư trong công tác trợ giúp pháp lý và phổ biến, giáo dục pháp luật. Đồng thời tích hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường, chuyển từ cách truyền đạt nặng về lý thuyết sang giáo dục thông qua trải nghiệm hành vi.