Chữa bệnh “có tiền nhưng không tiêu được”

16 bộ, cơ quan có tỷ lệ giải ngân dưới 1%

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng số vốn đầu tư công năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan trung ương là 1.013.443,4 tỷ đồng. Đồng thời, theo quy định của Luật Đầu tư công, số vốn kế hoạch năm 2025 được kéo dài sang năm 2026 là 55.289,6 tỷ đồng. Số vốn chưa phân bổ thuộc thẩm quyền của Chính phủ là 79.688,517 tỷ đồng. Đến hết ngày 15/4/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết 976.538,8 tỷ đồng. Số vốn chưa phân bổ chi tiết còn lại là 50.040,8 tỷ đồng, chiếm 4,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Về giải ngân, vốn kéo dài từ năm trước sang đạt 2.676,5 tỷ đồng, tương đương 5,8% kế hoạch. Đối với kế hoạch năm 2026, tổng số giải ngân đạt 127.390,6 tỷ đồng, bằng 12,6% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt 9,6%, vốn ngân sách địa phương đạt 14,2%. Có 7 bộ, cơ quan và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung. Tuy nhiên, vẫn còn 16 bộ, cơ quan có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân; nhiều cơ quan Trung ương tỷ lệ giải ngân ở mức 0%.

Vừa qua trong phiên bế mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030. Theo đó quyết nghị, phương án phân bổ, tổng mức vốn đầu tư công trong giai đoạn 2026-2030 là 8,22 triệu tỷ đồng. Bao gồm, vốn ngân sách trung ương là 3,8 triệu tỷ đồng. Vốn ngân sách địa phương là 4,42 triệu tỷ đồng. Phân bổ chi tiết nguồn ngân sách trung ương là 717.000 tỷ đồng. Số vốn trung ương còn lại chưa phân bổ khoảng 2,7 triệu tỷ đồng sẽ được Chính phủ khẩn trương phân bổ sau khi các Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương đánh giá hiệu quả kế hoạch kinh tế - xã hội theo Kết luận 18.

Mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong 5 năm tới, cùng với việc giảm mạnh hệ số ICOR là chỉ tiêu thể hiện quyết tâm chính trị cao. Nếu không có những giải pháp mang tính đột phá, giải quyết căn cơ những tồn đọng kéo dài như tình trạng dàn trải trong phân bổ vốn, chất lượng chuẩn bị dự án chưa cao, giải phóng mặt bằng chậm trễ, khả năng cung ứng vật liệu xây dựng hạn chế khó có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng.

Siết chặt kỷ luật, kỷ cương, đơn giản hoá quy trình đối với dự án nhỏ

Nếu nhìn lại giai đoạn 2021-2025 có thể thấy, đầu tư công có nguồn vốn không nhỏ nhưng giải ngân chậm, khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế, nhiều dự án kéo dài, điều chỉnh nhiều lần làm giảm hiệu quả đầu tư. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là quy trình, thủ tục đầu tư còn phức tạp, thiếu liên thông. Thực tế, để triển khai một dự án đầu tư công phải đi qua nhiều bước.

Để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, ông Nguyễn Duy Minh (Đại biểu Quốc hội Đoàn TP Đà Nẵng) cho rằng, trong năm 2026 Chính phủ cần thiết lập một quy trình thống nhất, liên thông, giảm tối đa các thủ tục trung gian và cho phép triển khai song song với các bước một cách phù hợp. Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là phân loại dự án theo quy mô và mức độ rủi ro. Đối với các dự án nhỏ, cần đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thủ tục, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương đi đôi với cơ chế tăng cường kiểm tra, giám sát.

Đặc biệt phải kiên quyết đưa ra khỏi danh mục đối với các dự án mang tính chất …giữ chỗ. Đối với các dự án sử dụng vốn vay cần siết chặt kỷ luật đầu tư, lựa chọn kỹ lưỡng dự án, rút ngắn thời gian để triển khai nhằm giảm chi phí vay và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay. Đồng thời cần chuyển mạnh từ tư duy giải ngân cho hết vốn sang sử dụng vốn có hiệu quả bởi giải ngân nhanh nhưng không hiệu quả vẫn lãng phí.

Liên quan đến giải pháp và tổ chức thực hiện Nghị quyết về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện pháp luật về quản lý đầu tư công, phân bổ vốn đầu tư công tập trung, tránh dàn trải, manh mún. Ngân sách trung ương tập trung vào các công trình hạ tầng chiến lược, kết nối liên vùng, khu vực, quốc tế và các dự án có tính chất đột phá để phát triển kinh tế - xã hội.

Ngân sách địa phương chủ động quyết định đầu tư theo quy hoạch và khả năng cân đối vốn theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương bàn, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn 2021-2025. Nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư, chuẩn bị dự án, đảm bảo tính sẵn sàng của dự án. Siết chặt kỷ luật kỷ cương, tăng cường kiểm tra, thanh tra, giám sát, hậu kiểm và xử lý nghiêm vi phạm. Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa đầu tư công và đầu tư ngoài xã hội.