Chùa Thái Lạc kêu cứu
Trải qua bao thăng trầm thời gian, chùa Thái Lạc (xã Lạc Hồng, huyện Văn Lâm, Hưng Yên) dù được người dân địa phương hết lòng gìn giữ nhưng hiện đang bị mối mọt đục rỗng, bào mòn, cần được tu bổ khẩn cấp.
Chùa Thái Lạc cần tu bổ khẩn cấp.
Chùa Thái Lạc thờ Phật và thần Pháp Vân nên có tên gọi là Pháp Vân Tự. Chùa được xây dựng từ thời Trần (1225-1400) với kiểu kiến trúc “nội công ngoại quốc”, gồm tiền đường năm gian, ba gian thượng điện, hai dãy hành lang mỗi bên chín gian.
Trải qua nhiều lần trùng tu, tu bổ, hiện chùa còn 16 bức chạm. Ngoài dấu vết mối xông, nhìn kỹ sẽ phát hiện những điểm không đồng nhất.
Nhiều mảng chạm không ăn khớp với nhau, một số bức thiếu hẳn mảng hoa văn hay mất mảng tạo hình Kinnari; một số xà dọc, ván nong chắp vá; trên thân một số cột trụ không còn hình chạm ông phỗng (giơ tay đỡ bệ sen, nét đặc trưng kiến trúc chùa thời Lý - Trần)...
Các thành phần kiến trúc gỗ tại chùa Thái Lạc có một số mảng cốn và cột trốn được lắp trên các xà nách và đặc biệt, có một số ván nong có chạm khắc đẹp được ghép ở giữa các xà dọc thượng và xà dọc hạ, có tác dụng che kín các lớp kiến trúc và trang trí thêm cho đẹp.
Ở các ván nong được chạm nhiều cảnh về đề tài các tiên nữ. Nơi thì hai tiên nữ đang cưỡi phượng, người thổi tiêu, người kéo nhị; nơi khác tiên nữ lại thổi sáo, đánh đàn. Hoặc cũng có cảnh tiên nữ đầu người mình chim đang giơ tay dâng bệ hoa sen.
Tất cả đường nét tạo thành những tác phẩm nghệ thuật tạo hình giá trị, một vốn tài liệu quý khắc họa nền nghệ thuật âm nhạc cổ của cha ông. Các hoạ tiết này phản ánh khá rõ nét xã hội Việt thời Trần với hào khí Đông A 3 lần chiến thắng quân xâm lược Nguyên Mông.
Không riêng các bức chạm, hầu hết thành phần, cấu kiện của ngôi chùa cũng bị xuống cấp. Ông Nguyễn Hoài Nam- Hội Di sản văn hóa Việt Nam chia sẻ: “Nhìn tưởng nguyên vẹn hoặc sứt mẻ ít thôi, nhưng bên trong đã mục ruỗng cả. Mảng chạm lâu ngày không tróc ngoài cũng mục trong. Hình chạm nổi trông thế nhưng hạ giải sẽ rõ hiện trạng tệ đến mức nào. Xà ngang trên nóc, nhìn từ dưới lành nguyên nhưng lên cao sẽ thấy mọt rỗng ăn sâu vào lòng gỗ. Thậm chí, trụ trốn không hiểu sao bị gọt gần hết mà đang phải gánh toàn bộ xà nóc, nguy cơ sập bất cứ lúc nào”.
Theo TS Nguyễn Văn Việt- Giám đốc Trung tâm tiền sử Đông Nam Á, chùa Thái Lạc đang chịu sự tác động của thời gian, thời tiết. Bảo quản gỗ và chống lại quá trình xâm nhập của mối, mọt trong môi trường khí hậu nhiệt đới gió ẩm rất khó khăn.
Bên cạnh đó, phương pháp bảo quản hiện còn quá thô sơ, chủ yếu để tự nhiên nên tình trạng hư hỏng hiện vật gỗ khó tránh khỏi. Lâu dần, chỉ cần một tác động nhẹ cũng làm sụp hoặc gãy đổ cả hệ thống kiến trúc ngôi chùa.
Ngoài nguyên nhân do thời gian và những biến động lịch sử thì quá trình sửa chữa không đúng cách cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng không thể giữ các di tích đúng hiện trạng ban đầu.
TS Việt cho rằng: “Có thể do thiếu hiểu biết hoặc đại trà trong quá trình sửa chữa mà những mảnh trạm đã dần biến mất, thay vào đó là những mảnh gỗ ghép thừa trông rất rối mắt và phản cảm. Thêm nữa, những mảnh trạm quý giá đó khi được lắp ghép lại sau quá trình sửa chữa từ xưa cũng bị lắp một cách thiếu trật tự và không có căn cứ khoa học, dẫn đến tình trạng râu ông này cắm cằm bà kia, làm mất đi giá trị của những mảnh trạm hoa văn trên gỗ thời Trần còn duy nhất này”.
Theo các chuyên gia, trong điều kiện hiện nay, việc bảo quản, trùng tu di tích chùa Thái Lạc sẽ gặp nhiều khó khăn, từ kinh phí đến kỹ thuật thực hiện.
Về phương pháp bảo tồn tổng thể di tích, các chuyên gia đưa ra lời khuyên: cần làm khung sắt, giá đỡ cố định để giữ nguyên hiện trạng. Sau đó, sẽ tháo rời ra và thay thế từng phần các cấu kiện hư hỏng, vật liệu được lựa chọn là gỗ hoặc composite…
TS Nguyễn Văn Việt đề xuất: “Phương pháp ngâm qua dung dịch bảo quản và sử dụng nhựa thông hóa lỏng để bù đắp vào những phần còn thiếu do mối mọt đục khoét là cách làm nên được áp dụng. Bằng phương pháp này, gỗ vẫn giữ được vẻ cũ của nó, phần bên trong sẽ được thay thế bằng nhựa thông. Đây là một công nghệ điển hình và đã được giới thiệu trong nhiều công trình khoa học với độ hữu dụng của nó, hơn nữa giá cả cũng hợp lý”.
Thực trạng chùa Thái Lạc đòi hỏi sự vào cuộc cấp thiết của các tổ chức, đơn vị liên quan để tinh hoa kiến trúc, văn hóa tâm linh gần 700 năm tuổi sẽ không bị biến mất.
