Chuẩn hóa bữa ăn học đường: Không chỉ là bữa ăn no

Ông Nguyễn Nho Huy - Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhìn nhận, gánh nặng kép về dinh dưỡng ở tuổi tiền tiểu học và tiểu học xuất hiện ở cả nông thôn và thành thị. Ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, bữa ăn của trẻ còn thiếu và mất cân đối; trong khi tại đô thị, trẻ có xu hướng tiêu thụ nhiều thực phẩm đậm độ năng lượng, nghèo vi chất và chất xơ.

Ở góc độ dinh dưỡng, TS.BS Nguyễn Thị Hồng Diễm - Phó Trưởng phòng Kiểm soát bệnh không lây nhiễm và dinh dưỡng, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, nhấn mạnh muốn tạo bước đột phá trong chăm sóc sức khỏe nhân dân, cần tập trung vào dinh dưỡng hợp lý và thể chất vững chắc cho trẻ em. Giai đoạn “1.000 ngày đầu đời” và giai đoạn học đường là nền móng cốt lõi, quyết định khả năng phát triển tầm vóc, tinh thần và trí tuệ của trẻ trong tương lai. Nhận định này đặt ra yêu cầu phải xem bữa ăn học đường như một can thiệp sức khỏe công cộng dài hạn, chứ không chỉ là dịch vụ bán trú.

Theo GS.TS Lê Thị Hợp - Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia, bữa ăn học đường hiện chưa có sự chuẩn hóa và kiểm soát bằng quy chuẩn, dẫn tới tình trạng nhiều nơi chưa đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho trẻ, chưa bảo đảm an toàn thực phẩm và chưa phát huy được giá trị giáo dục dinh dưỡng.

Chuẩn hóa bữa ăn học đường trước hết phải bắt đầu từ tiêu chí dinh dưỡng. Theo hướng dẫn chuyên môn được các chuyên gia đề cập, bữa ăn tại trường cần bảo đảm đủ năng lượng, cân đối giữa các nhóm chất sinh năng lượng và cung cấp đầy đủ vi chất. Với học sinh, bữa trưa tại trường thường cần đáp ứng khoảng 30 - 40% tổng năng lượng trong ngày; bữa phụ bổ sung khoảng 5 - 10%. Cơ cấu khẩu phần được khuyến nghị gồm chất đạm chiếm khoảng 13 - 20%, chất béo 20 - 30%, chất bột đường khoảng 55 - 65% tổng năng lượng, đồng thời bảo đảm vitamin, khoáng chất và chất xơ.

PGS.TS Bùi Thị Nhung - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Mặt Trời, nguyên Chủ nhiệm khoa Dinh dưỡng học đường và ngành nghề, Viện Dinh dưỡng quốc gia cho biết, tùy điều kiện cơ sở vật chất và đội ngũ nhân sự, trường học có thể tổ chức bữa ăn theo nhiều hình thức: nhà trường trực tiếp điều hành bếp ăn; thuê đơn vị dịch vụ đến nấu tại trường; đặt suất ăn từ đơn vị bên ngoài; hoặc tổ chức căng tin trong khuôn viên trường. Dù theo hình thức nào, việc triển khai cũng phải tuân thủ quy định pháp luật và hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Chuẩn hóa cũng phải đi kèm giáo dục dinh dưỡng. PGS.TS Bùi Thị Nhung cho rằng, giáo dục dinh dưỡng cho trẻ và phụ huynh là rất cần thiết. Thực tế, nhiều trẻ không thích ăn rau, dẫn tới bữa ăn thiếu hụt dưỡng chất. Trong các mô hình điểm, khi nhà trường tổ chức sinh hoạt, giáo dục nhận thức dinh dưỡng, trẻ dần tự nguyện tiếp nhận thực phẩm lành mạnh hơn; phụ huynh cũng thay đổi nhận thức về bữa ăn gia đình.

Điều này cho thấy bữa ăn học đường có giá trị vượt ra ngoài bếp ăn. Nếu được tổ chức đúng, đó là một “bài học dinh dưỡng” hằng ngày, giúp học sinh biết lựa chọn thực phẩm lành mạnh, hiểu vì sao cần ăn rau, uống đủ nước, hạn chế đồ ngọt, không bỏ bữa sáng, không lạm dụng thức ăn nhanh. Những thói quen này có thể theo trẻ suốt đời.