Chuẩn hóa ngành chế biến thủy sản Quảng Ninh - Bài 1: Giải bài toán hàng trăm cơ sở chưa đạt chuẩn

Theo văn bản số 3545/VP. UBND-NLN1 về việc tham mưu các giải pháp quản lý nhà nước hoạt động sơ chế, chế biến thuỷ sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh ngày 22/4/2026. Trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có 208 cơ sở sơ chế, chế biến thủy sản đang hoạt động, gồm 45 doanh nghiệp, 21 cơ sở sản xuất đông lạnh và 142 cơ sở là hộ kinh doanh cá thể, hợp tác xã, tổ hợp tác, ngành chế biến thủy sản Quảng Ninh không thiếu về quy mô.

Tuy nhiên, sự phát triển này đang bộc lộ rõ sự chênh lệch khi đi trước về số lượng nhưng đi sau về quy hoạch và tiêu chuẩn. Trong tổng số cơ sở hiện có, chỉ có 24 cơ sở sản xuất, chế biến phục vụ xuất khẩu với thiết kế công suất từ 2.000 tấn đến 20.000 tấn sản phẩm trên năm, chủ yếu là các sản phẩm thuỷ sản cấp đông như mực, tôm, cua, hàu, ốc hương... sản lượng bình quân đạt khoảng 7.500 tấn/năm. Trong khi nhu cầu thực tế để đáp ứng thị trường xuất khẩu cần đến 10.000-12.000 tấn nguyên liệu.

Bên cạnh đó, các cơ sở chế biến còn phân tán, nằm xen kẽ trong khu dân cư. Nhiều cơ sở hình thành từ lâu, phát triển theo nhu cầu thực tế, nhưng không đi kèm với hạ tầng kỹ thuật và điều kiện sản xuất phù hợp.

Tại các địa phương ven biển như Đặc khu kinh tế Vân Đồn, phường Hà An, và xã Đầm Hà..., không khó để bắt gặp những cơ sở sơ chế thủy sản nằm sát khu dân cư, thậm chí xen kẽ trong đất ở. Quy mô ban đầu nhỏ lẻ, nhưng theo thời gian mở rộng dần, tạo nên những khu vực sản xuất “nửa dân sinh, nửa công nghiệp”, khó kiểm soát.

Bà Định Thị Thu, Hợp tác xã chế biến thủy sản Đầm Hà, địa chỉ thôn Đầm Buôn, xã Đầm Hà cho biết: "Từng có khách Nhật tìm đến chúng tôi để đặt mua hàng hoá, nhu cầu của họ rất lớn, mỗi tháng sẵn sàng mua 400 tấn hàu sống để phục vụ chuỗi nhà hàng. Nhưng đối với khách Nhật họ yêu cầu về ISO, HACCP, GMP rất nghiêm ngặt, nên chúng tôi đã phải đầu tư nhà xưởng theo tiêu chuẩn, chuẩn hóa từ khâu sản xuất, giấy tờ. Thế mới thấy, muốn xuất khẩu được mặt hàng này cần phải đầu tư chuẩn chỉ ngay từ ban đầu".

Tại cuộc họp ngày 22/04/2026, giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND các xã, phường địa phương do ông Nguyễn Văn Công- Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh chủ trì. Trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nhiều cơ sở đang sử dụng đất không đúng mục đích, trong đó có đất nông nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản hoặc đất ở. Việc chưa hoàn thiện thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất khiến các cơ sở chế biến gặp nhiều khó khăn trong hoàn thiện các thủ tục khác để được cấp chứng nhận đạt chuẩn theo quy định.

Điển hình tại phường Hà An 27/27 cơ sở đặt tại vị trí thuộc qui hoạch đất ở, nằm trong khu dân cư, không thuộc quy hoạch đất dịch vụ sản xuất, kinh doanh; Xã Đầm Hà có 05/10 cơ sở thuộc đất rừng sản xuất, đất nuôi trồng thủy sản, đất ở nông thôn và đất nông nghiệp khác...

Hệ quả của việc sản xuất phân tán là áp lực môi trường ngày càng gia tăng. Hoạt động sơ chế, chế biến thủy sản phát sinh lượng lớn nước thải có hàm lượng hữu cơ cao, cùng với chất thải rắn và mùi hôi từ nguyên liệu. Nhiều cơ sở chưa đầu tư hệ thống xử lý đạt chuẩn hoặc hệ thống xử lý nước thải vận hành chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng xả thải trực tiếp ra môi trường. Tại nhiều khu vực, tình trạng nước thải chảy ra kênh mương, ao hồ, ven biển không qua xử lý vẫn diễn ra.

Nhiều lần trực tiếp có mặt tại các nhà xưởng “không phép”, phóng viên ghi nhận thực tế mùi hôi từ phế phẩm thủy sản, đặc biệt vào những ngày nắng nóng, lan rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Đây là vấn đề tồn tại nhiều năm nhưng chưa được xử lý triệt để. Không chỉ môi trường, điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm tại nhiều cơ sở cũng còn hạn chế. Quy trình sản xuất chưa được chuẩn hóa, việc kiểm soát nguyên liệu đầu vào còn chưa chặt chẽ.

Tại buổi làm việc với phóng viên, ông Tô Xuân Lợi, Chủ tịch UBND xã Đầm Hà cho biết: "Hiện xã Đầm Hà có 11 cơ sở, thì có 2 cơ sở có đầy đủ giấy tờ để hoạt động. Đây là những doanh nghiệp mới xây dựng nhà xưởng, họ làm chuẩn chỉ từ đất đai, và có thiết kế theo quy chuẩn ISO, HACCP, GMP, đạt vệ sinh an toàn thực phẩm... Thời gian tới chúng tôi sẽ hướng dẫn các hộ kinh doanh di chuyển vào cụm công nghiệp để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh, quyết tâm dứt điểm các nhà xưởng sử dụng đất sai mục đích, không để tình trạng tồn tại kéo dài". 

Trước thực tế còn hàng trăm cơ sở chế biến thuỷ sản chưa đạt chuẩn như hiện nay, tỉnh Quảng Ninh đang có những giải pháp hướng tới chuẩn hoá để xây dựng ngành chế biến thuỷ sản đạt tiêu chuẩn nhằm phát huy tốt tiềm năng, thế mạnh ngành thuỷ sản của tỉnh.