Chung tay đẩy lùi lao động trẻ em, bảo vệ quyền phát triển toàn diện

Từ những chuyển biến đáng ghi nhận

Những năm gần đây, công tác phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em tại Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực. Các chính sách hỗ trợ, bảo vệ trẻ em được triển khai đồng bộ hơn, cùng với sự tham gia của chính quyền địa phương, các ngành, các cấp và cộng đồng.

Theo số liệu của Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) đến năm 2023, cả nước có khoảng 731.600 trẻ em tham gia lao động, giảm 5,6 điểm phần trăm so với năm 2018 khi tỉ lệ trẻ em tham gia lao động là 9,1% . Hiện nay, số lao động trẻ em còn khoảng 270.000, chiếm 1,31% tổng số trẻ em 5-17 tuổi giảm gần một phần ba so với năm 2023.

Đây là kết quả đáng ghi nhận trong nỗ lực thực hiện các cam kết của Việt Nam về bảo vệ quyền trẻ em, đồng thời cho thấy những chính sách thiết thực, nhân văn đang từng bước phát huy hiệu quả. Xét theo độ tuổi, nhóm trẻ từ 15 đến 17 tuổi hiện chiếm tỷ lệ cao nhất trong số lao động trẻ em, với 65,6%; nhóm từ 12 đến 14 tuổi chiếm 28,7% và nhóm từ 5 đến 11 tuổi chiếm 5,7%. Bình quân mỗi lao động trẻ em phải làm việc khoảng 37,5 giờ mỗi tuần. Những con số này cho thấy dù tỷ lệ lao động trẻ em đã giảm, một bộ phận trẻ vẫn đang dành thời gian đáng lẽ cho học tập, vui chơi và phát triển để tham gia lao động trái quy định của pháp luật.

Cùng với chính sách, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cũng được đẩy mạnh, hướng đến gia đình, nhà trường và cộng đồng. Khi nhận thức về quyền trẻ em được nâng lên, những hình thức sử dụng lao động trẻ em từng phổ biến cũng dần thu hẹp. Một ví dụ dễ nhận thấy là tình trạng trẻ em bán vé số dạo tại nhiều tỉnh, thành phía Nam. Trước đây, hình ảnh trẻ em theo cha mẹ rong ruổi trên các tuyến đường, khu dân cư để bán vé số mưu sinh khá phổ biến. Những năm gần đây, hình ảnh này đã giảm đáng kể, cho thấy sự thay đổi trong nhận thức xã hội và hiệu quả của các giải pháp bảo vệ trẻ em.

Mặc dù đạt được kết quả tích cực nhưng  công tác bảo vệ trẻ em, nhất là lao động trẻ em vẫn còn không ít thách thức. Đề cập đến vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Đức Luận, công tác bảo vệ trẻ em vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Trong bối cảnh kinh tế còn chịu tác động của suy thoái, lạm phát, trẻ em thuộc nhóm yếu thế có nguy cơ phải bỏ học, tham gia lao động sớm hoặc đối mặt với bạo lực, xâm hại.

Tại Việt Nam, lao động trẻ em vẫn tồn tại ở khu vực nông, lâm, thủy sản, trong các hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ, khu vực kinh  tế phi chính thức  và những lĩnh vực khó kiểm soát bằng các phương thức quản lý truyền thống. Đây cũng là những khu vực mà việc phát hiện, thống kê và can thiệp đối với lao động trẻ em gặp nhiều khó khăn. Ranh giới giữa việc trẻ em học nghề, tập nghề,  và lao động trái quy định của pháp luật trong một số trường hợp không dễ nhận diện, trong khi các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình và làng nghề phân tán trên địa bàn rộng

Quyết tâm mới cho giai đoạn 2026-2030

Một dấu mốc quan trọng trong nỗ lực này là ngày 28/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 1415/QĐ-TTg ban hành Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030.Việc ban hành Chương trình cho thấy quyết tâm của Việt Nam trong việc tiếp tục kéo giảm lao động trẻ em, đồng thời chuyển mạnh từ ứng phó sang phòng ngừa, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Mục tiêu được đặt ra là bảo đảm mọi trẻ em được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh; giảm thiểu tình trạng trẻ em bị xâm hại; tạo cơ hội để trẻ em bị bạo lực, xâm hại tình dục, trẻ em lao động trái quy định của pháp luật, trẻ em có nguy cơ bị bóc lột, bỏ rơi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được hòa nhập, phát triển toàn diện.

Chương trình xác định 7 nhóm chỉ tiêu cơ bản và 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả. Đáng chú ý, công tác phòng ngừa, phát hiện và can thiệp lao động trẻ em sẽ tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ cao như nông nghiệp, chuỗi cung ứng, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình và làng nghề. Đây là cách tiếp cận nhằm đưa các giải pháp đến đúng những nơi nguy cơ lao động trẻ em còn hiện hữu.

Bà Michaela Bauer, Phó Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam đánh giá, việc phê duyệt Chương trình quốc gia mới có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Hội nghị Bộ trưởng toàn cầu lần thứ hai về Chấm dứt Bạo lực đối với Trẻ em dự kiến được tổ chức tại Manila vào tháng 11/2026. Đây là cơ hội để Việt Nam chia sẻ những kết quả đạt được, tái khẳng định các cam kết và gắn kết hành động quốc gia với nỗ lực toàn cầu nhằm thực hiện Mục tiêu Phát triển bền vững 16.2 về chấm dứt lạm dụng, bóc lột, buôn bán và mọi hình thức bạo lực đối với trẻ em.