Chương trình giáo dục phổ thông mới: Phát huy tiềm năng của học sinh

Chương trình GDPT mới theo hướng phát triển năng lực của học sinh.

Mục tiêu giáo dục toàn diện

Theo nhận định của Bộ GD&ĐT: Từ trước đến nay, kể cả CT hiện hành, về cơ bản vẫn là CT tiếp cận nội dung. CT thường chỉ nêu ra một danh mục đề tài, chủ đề của một lĩnh vực, môn học nào đó cần dạy và học. Tức là tập trung xác định và trả lời câu hỏi: Chúng ta muốn HS biết cái gì? Vì thế thường chạy theo khối lượng kiến thức, ít chú ý dạy cách học, nhu cầu, hứng thú của người học…

CT mới chuyển sang cách tiếp cận năng lực, nhằm phát triển phẩm chất và năng lực người học. Đó là là cách tiếp cận nêu rõ HS sẽ làm được gì và làm như thế nào vào cuối mỗi giai đoạn học tập trong nhà trường.

Cách tiếp cận này cũng đòi hỏi HS nắm vững những kiến thức, kĩ năng cơ bản nhưng còn chú trọng yêu cầu vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực hành, giải quyết các tình huống trong học tập và cuộc sống; tính chất và kết quả hoạt động cũng phụ thuộc rất nhiều vào hứng thú, niềm tin, đạo đức… của người học.

CT GDPT mới xác định hệ thống GDPT 12 năm với 2 giai đoạn: giáo dục cơ bản và giáo dục định hướng nghề nghiệp; Xây dựng CTGD theo hướng tiếp cận năng lực với tất cả các thành tố của CT: mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá; Thực hiện tích hợp mạnh ở tiểu học và THCS, chú ý đến việc hình thành các môn học tích hợp KHTN, KHXH và các chủ đề liên môn...

Bên cạnh một số ít các môn học bắt buộc, HS được tự chọn một số môn học và một số chuyên đề học tập theo quy định và phù hợp với sở thích, định hướng nghề nghiệp của mình. Tiếp tục mục tiêu giáo dục phát triển con người toàn diện “đức, trí, thể, mỹ”, hài hòa về thể chất và tinh thần…

Trao đổi với Đại Đoàn Kết, PGS.TS Văn Như Cương (Chủ tịch Hội đồng giáo dục trường THPT Lương Thế Vinh) nhận định: Chương trình GDPT mới có nhiều tích cực theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất của HS. Tuy nhiên đây mới chỉ là đề án chung, cần phải dựa vào cách thức tổ chức, những đổi mới về CT SGK, đào tạo giáo viên theo từng đề án riêng… sau này mới có thể khẳng định.

HS học hết THCS, có thể lựa chọn nghề nghiệp mà không cần phải học THPT. Những HS học lên THPT sẽ chỉ còn học bắt buộc 4 môn là (Toán, Ngữ văn, Công dân với Tổ quốc và Ngoại ngữ). Ngoài ra, HS được tự chọn tùy ý và tự chọn trong nhóm các môn học theo đúng định hướng nghề nghiệp của mình. Như vậy, HS sẽ được phân hóa rất rõ theo luồng học nghề về làm thợ và học tiếp lên đại học.

PGS Văn Như Cương cũng cho rằng, trước hết, giáo viên phải được đào tạo bài bản. Khi học trong trường ĐH họ sẽ chỉ được học chuyên môn của họ giảng dạy thôi, để có thể dạy tốt theo chương trình đổi mới, nhất là giảng dạy tích hợp… cần có chương trình, đề án cụ thể, và cần rất nhiều sự cố gắng của cả thầy lẫn trò.

Đề cao dạy học tích hợp và hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Kinh nghiệm quốc tế cũng như thực tiễn Việt Nam đã cho thấy dạy học tích hợp giúp cho việc học tập của HS gắn liền với thực tiễn hơn, giúp HS phát triển các phẩm chất và năng lực cần thiết. Theo PGS.TS Văn Như Cương: Chủ trương dạy học tích hợp trong CT mới có một số điểm khác so với CT hiện hành.

Đó là tăng cường tích hợp nhiều nội dung trong cùng một môn học, xây dựng một số môn học tích hợp mới ở các cấp học, tinh thần chung là tích hợp mạnh ở các lớp học dưới và phân hoá dần ở các lớp học trên. Trước kia, việc dạy học tích hợp chủ yếu trong cấp tiểu học và THCS. Bây giờ cả HS THPT cũng sẽ đến gần hơn với cách dạy này... Yêu cầu tích hợp được thể hiện cả trong mục tiêu, nội dung, phương pháp và thi, kiểm tra, đánh giá giáo dục.

Theo dự thảo, cấp tiểu học sẽ đổi mới xây dựng một số môn học tích hợp mới trên cơ sở phát triển các môn học tích hợp đã có như: Cuộc sống quanh ta (được phát triển từ môn Tự nhiên và Xã hội ở các lớp 1, 2, 3 trong CT hiện hành), Tìm hiểu xã hội và Tìm hiểu tự nhiên (được phát triển từ các môn Khoa học, Lịch sử và Địa lý ở các lớp 4, 5 trong CT hiện hành).

Ở cấp THCS: Xây dựng 2 môn học tích hợp mới là Khoa học tự nhiên (được hình thành chủ yếu từ các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học trong CT hiện hành) và Khoa học xã hội (được hình thành chủ yếu từ các môn Lịch sử, Địa lý trong CT hiện hành).

Ở cấp THPT: Xây dựng 3 môn học tích hợp mới là Công dân với Tổ quốc (được hình thành chủ yếu từ các môn Giáo dục công dân, Giáo dục Quốc phòng - An ninh và một số nội dung Lịch sử, Địa lý trong CT hiện hành); Khoa học tự nhiên là môn học tự chọn ở lớp 10 và lớp 11 nhằm hình thành những tri thức khái quát nhất của giới tự nhiên (dành cho HS định hướng KHXH, không học các môn Vật lý, Hoá học, Sinh học); Khoa học xã hội là môn học tự chọn ở lớp 10 và lớp 11 nhằm hình thành những tri thức khái quát nhất về xã hội (dành cho HS định hướng KHTN, không học các môn Lịch sử, Địa lý).

Ngoài ra, có một phần lớn mà Bộ GD&ĐT quan tâm, đó là hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Theo PGS Cương, trước kia các cấp học đã được làm quen với hoạt động trải nghiệm sáng tạo rồi. Các nhà trường đã cho các em học sinh đi thăm bảo tàng, thăm các khu di tích lịch sử… Còn hiện tại cũng chưa rõ chương trình đổi mới sẽ thay đổi hoạt động này như thế nào, chỉ biết là sẽ chiếm phần lớn trong chương trình đổi mới GDPT…