Chuyển đổi số tạo trải nghiệm mới cho công nghiệp văn hóa

Công nghiệp văn hóa đang đứng trước cơ hội lớn từ chuyển đổi số. Theo Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, mục tiêu đến năm 2030 là các ngành công nghiệp văn hóa tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm và đóng góp 7% GDP.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam không chỉ cần thêm các sản phẩm văn hóa có chất lượng mà còn phải xây dựng hạ tầng số, dữ liệu và nền tảng phân phối cho ngành. Luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu Trí tuệ TP.HCM, cho rằng một trong những khoảng trống hiện nay là phần lớn nội dung văn hóa số vẫn phụ thuộc vào các nền tảng toàn cầu.

Trong khi đó, dữ liệu về tác phẩm, bản quyền, người sáng tạo và người tiêu dùng văn hóa còn phân tán. Việt Nam cũng chưa có đầy đủ hệ thống dữ liệu để theo dõi quá trình sản xuất, phân phối và tiêu thụ các sản phẩm văn hóa trên môi trường số. Nếu không hình thành được hạ tầng dữ liệu thống nhất, các nguồn lực của ngành sẽ khó kết nối và tạo thành một hệ sinh thái có khả năng phát triển dài hạn.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, nền tảng số và các công nghệ mới cũng đang làm thay đổi mạnh mẽ ngành công nghiệp văn hóa toàn cầu. Theo UNESCO, doanh thu kỹ thuật số hiện chiếm khoảng 35% thu nhập của người sáng tạo, tăng đáng kể so với năm 2018. Cùng với cơ hội mở rộng thị trường, chuyển đổi số cũng đặt ra những vấn đề mới về bản quyền, thu nhập của nghệ sĩ, tính minh bạch của nền tảng và nguy cơ sản phẩm sáng tạo bị khai thác trái phép.

Một hướng đi đáng chú ý của chuyển đổi số trong công nghiệp văn hóa là không chỉ số hóa sản phẩm mà còn số hóa trải nghiệm của công chúng.

FANOS là một ví dụ khi phát triển mạng xã hội chuyên biệt dành cho nghệ sĩ và người hâm mộ. Thay vì chỉ đo lường bằng lượt theo dõi hay lượt tương tác, nền tảng hướng tới việc ghi nhận toàn bộ hành trình của người hâm mộ với nghệ sĩ thông qua các hoạt động như mua vé, tham dự concert, mua merchandise, bình chọn hoặc tham gia cộng đồng.

Tại concert “Xoay Tròn” Day 3, hơn 10.000 khán giả đã tham gia các hoạt động trên nền tảng. Đáng chú ý, hơn 2.000 lượt bình chọn đã được ghi nhận trong chương trình Fan’s Choice, cho phép người hâm mộ tham gia quyết định một số yếu tố trong phần trình diễn nhất định.

Điểm mới của mô hình này nằm ở việc khán giả không còn chỉ là người tiếp nhận sản phẩm văn hóa mà trở thành một phần của trải nghiệm và quá trình tạo ra giá trị văn hóa.

Công nghệ Blockchain được sử dụng để ghi nhận và xác thực các hoạt động của người hâm mộ. Vé concert, merchandise và những tương tác trong chương trình có thể trở thành các “dấu ấn đồng hành”, được lưu giữ như một phần lịch sử tương tác giữa nghệ sĩ và cộng đồng.

Từ những trải nghiệm như vậy, chuyển đổi số đang mở ra cách tiếp cận mới đối với công nghiệp văn hóa: dữ liệu không chỉ phục vụ phân phối nội dung mà còn trở thành nguồn lực để xây dựng cộng đồng và phát triển sản phẩm.