Chuyển hóa giá trị đạo học thành động lực phát triển đất nước

Hội thảo “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước” được tổ chức nhằm làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám; trao đổi về việc kế thừa truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài trong phát triển giáo dục, con người và nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Năm 1070, Văn Miếu được xây dựng tại Thăng Long; năm 1075, triều Lý tổ chức khoa thi Nho học đầu tiên; năm 1076, Quốc Tử Giám được thành lập dưới triều vua Lý Nhân Tông. Những dấu mốc này thể hiện sự quan tâm của nhà nước Đại Việt đối với giáo dục, học vấn và việc tuyển chọn người có tài năng tham gia công việc quốc gia.

Trải qua 950 năm, Quốc Tử Giám trở thành biểu tượng tiêu biểu của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài. Những giá trị ấy được lưu giữ qua các di tích, tư liệu lịch sử, đặc biệt là 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, được ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới của UNESCO năm 2011.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng khẳng định: Hội thảo là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, không chỉ nhằm nhìn lại lịch sử gần một thiên niên kỷ của Quốc Tử Giám, mà còn là dịp để chúng ta cùng nhận diện sâu sắc hơn những giá trị của di sản đạo học, vị trí của Quốc Tử Giám trong tiến trình phát triển Quốc học Việt Nam, từ đó nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm kế thừa, phát huy truyền thống hiếu học, trọng dụng hiền tài trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

“Hội thảo thực sự là một diễn đàn khoa học nghiêm túc, khách quan và cởi mở, nơi các nhà khoa học trao đổi thẳng thắn, tôn trọng những cách tiếp cận khác nhau, cùng tìm kiếm những luận cứ xác đáng và kiến nghị thiết thực. Những vấn đề chưa có đủ cơ sở để kết luận cần được tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ. Điều quan trọng là từ những kết quả nghiên cứu và trao đổi khoa học, chúng ta có thể nhận diện rõ hơn giá trị của di sản, thống nhất những định hướng lớn và đề xuất được những giải pháp có ý nghĩa thực tiễn”, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nói.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - Đoàn Minh Huấn đã gợi mở những vấn đề: Đạo học ở Quốc Tử Giám gợi điều gì cho giáo dục hôm nay? Từ sử liệu từng thời kỳ, các nhà khoa học làm rõ ai có cơ hội vào học, người thầy rèn học trò ra sao, triều đình trông đợi gì ở người đỗ đạt. Nhìn lại con đường đi học, đi thi và ra làm việc nước của người xưa, chúng ta hiểu công lao của tiền nhân và nhận rõ giới hạn lịch sử của nền giáo dục khoa cử; làm thế nào để người có tài được giao đúng việc và có điều kiện phát huy sở trường?; làm thế nào để đưa di sản Quốc Tử Giám vào nhà trường?.

“Trên bia đá, tiền nhân gửi gắm niềm tin vào người có học và nhắc nhở họ về trách nhiệm với đất nước. Hôm nay, chúng ta tiếp nối truyền thống ấy bằng những quyết định cụ thể, từ phát hiện người có tài đến giao việc và tạo điều kiện để họ cống hiến. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh sẽ đưa những bài học về phát hiện, trọng dụng hiền tài vào nghiên cứu và giảng dạy. Trong lớp học dành cho cán bộ lãnh đạo, quản lý, giảng viên và học viên sẽ cùng phân tích những quyết định dùng người từ chính kinh nghiệm công tác của học viên. Điều chúng tôi mong đợi là khi trở về cơ quan, mỗi cán bộ nhận ra được sở trường của những người cùng làm việc với mình và tạo cơ hội để họ phát huy tài năng, phụng sự đất nước và Nhân dân”, ông Huấn nói.

Các đại biểu tham dự Hội thảo “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước”.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã tập trung tập trung trao đổi về các vấn đề: giá trị lịch sử, văn hóa và đạo học của Quốc Tử Giám; phát triển giáo dục, xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời và nguồn nhân lực chất lượng cao; bảo tồn, phát huy giá trị Văn Miếu - Quốc Tử Giám gắn với giáo dục di sản, ứng dụng công nghệ, giao lưu học thuật và sáng tạo văn hóa; giải pháp phát hiện, đào tạo, sử dụng và trọng dụng nhân tài.

Tham luận tại hội thảo, GS.TSKH Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, sự ra đời của Quốc Tử Giám cần được nhìn nhận như một dấu mốc kép. Một mặt, đây là bước ngoặt trong lịch sử giáo dục Việt Nam, đánh dấu sự xuất hiện của một thiết chế giáo dục cấp quốc gia. Mặt khác, đây cũng là một bước tiến trong quá trình xây dựng năng lực quản trị của nhà nước Đại Việt thông qua việc thể chế hóa hoạt động đào tạo và chuẩn bị nguồn nhân lực.

“Từ Văn Miếu năm 1070 đến Quốc Tử Giám năm 1076, rồi từ khoa thi năm 1075 đến sự phát triển của hệ thống khoa cử các triều đại sau, một cấu trúc mới từng bước được hình thành đưa việc tôn vinh tri thức đến việc trọng dụng người tài. Chính cấu trúc đó đã tạo nên một trong những nền tảng quan trọng của truyền thống trọng học, trọng hiền tài và coi trọng việc dùng người có học vấn để trị quốc trong lịch sử Việt Nam. Chính vì vậy mà trên một ý nghĩa nào đó có thể nói sự ra đời của Văn Miếu, Quốc Tử Giám là sự khởi đầu cho lịch sử văn hiến Việt Nam. Nhìn từ chiều dài 950 năm, đây cũng là phương diện đặc biệt có ý nghĩa của di sản Quốc Tử Giám không chỉ là di sản của một ngôi trường, mà là di sản của một tư duy thể chế về mối quan hệ giữa tri thức, nhân tài và năng lực quản trị quốc gia”, GS Vũ Minh Giang nói.

Hội thảo cũng trao đổi về việc phát huy truyền thống trọng dụng hiền tài thông qua các cơ chế phát hiện, đào tạo, sử dụng người tài trên cơ sở năng lực, phẩm chất và đóng góp thực tế. Những vấn đề này gắn với định hướng của Đảng tại các Nghị quyết chiến lược, như: Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết số 71-NQ/TW về giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam…

Hội thảo là dịp để các nhà khoa học, nhà quản lý nghiên cứu những giải pháp tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tăng cường giáo dục di sản, lan tỏa truyền thống văn hiến và kết nối di sản với đời sống đương đại. Các định hướng phát huy giá trị cần đặt trên nền tảng bảo tồn, tôn trọng tính xác thực lịch sử và gìn giữ sự tôn nghiêm của di tích.