Chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành

Nỗ lực cải cách, tạo dựng niềm tin từ những con số “biết nói”

PCI năm 2025 được công bố trong bối cảnh rất đặc biệt, với nhiều điểm mới. Đây là lần đầu tiên đánh giá khi cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh; lần đầu tiên giới thiệu PCI 2.0, phiên bản nâng cấp toàn diện của Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, được thiết kế để đo lường chất lượng điều hành trong không gian hành chính mới với 34 tỉnh, thành phố.

Sau 21 năm triển khai, lần này PCI 2.0 mở rộng phạm vi từ đánh giá “môi trường kinh doanh” sang “hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân” toàn diện, với 9 chỉ số thành phần phản ánh từ điều kiện gia nhập thị trường, tiếp cận nguồn lực, tính minh bạch, cho đến mức độ cạnh tranh bình đẳng và vai trò kiến tạo của chính quyền.

Đặc biệt lần đầu tiên, Chỉ số Hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) cũng được thí điểm như một thước đo bổ trợ, nhằm đánh giá sức khỏe thực chất của khu vực tư nhân tại mỗi địa phương để thể chế hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó lần đầu tiên khẳng định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế.

Theo kết quả PCI năm 2025, không có địa phương nào thuộc nhóm xếp hạng “Rất tốt”, 5 địa phương thuộc nhóm “Tốt”, 13 địa phương thuộc nhóm “Khá” và 16 địa phương thuộc nhóm từ “Trung bình” trở xuống. Nhìn vào kết quả cho thấy 5 địa phương thuộc nhóm “Tốt” trong PCI 2025 là: Đà Nẵng; Hải Phòng; Bắc Ninh; Quảng Ninh; Phú Thọ.

Cụ thể, Đà Nẵng đứng đầu về gia nhập thị trường. Bắc Ninh dẫn đầu về chính quyền kiến tạo và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, nhờ khả năng phản ứng chính sách nhanh nhạy và mức độ đồng hành thực chất với doanh nghiệp. Phú Thọ nổi trội ở tiếp cận nguồn lực, thể hiện nỗ lực mạnh mẽ trong việc khơi thông vốn, đất đai và các yếu tố đầu vào cho sản xuất kinh doanh. Còn Hải Phòng thể hiện sức mạnh về tính đồng đều với 7/9 chỉ số thành phần nằm trong top 10 toàn quốc. Trong khi đó, Quảng Ninh tiếp tục duy trì hình ảnh một địa phương điều hành năng động, đặc biệt mạnh về cạnh tranh bình đẳng và chính quyền kiến tạo.

Trong khi đó 2 đầu tàu lớn của cả nước là Hà Nội và TPHCM không thuộc “top đầu” PCI. Theo đó, Thủ đô cùng các tỉnh, thành: Điện Biên; Thanh Hóa; Cà Mau; Đắk Lắk; Nghệ An; Cần Thơ; Hà Tĩnh; Sơn La; Lai Châu nằm trong mức Trung bình. Trong khi đó, TPHCM cùng với các tỉnh, thành: Tuyên Quang; Hưng Yên; Đồng Nai; Lâm Đồng; An Giang; Huế; Ninh Bình; Khánh Hòa; Lạng Sơn; Gia Lai; Thái Nguyên; Lào Cai thuộc nhóm có chất lượng điều hành Khá trong xếp hạng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.

Tuy nhiên ngược lại, kết quả BPI lại mang đến một thái cực khác. Đó là TPHCM và Hà Nội dẫn đầu chỉ số này (5,67 và 5,41 điểm) dù điểm PCI chỉ ở mức khá và trung bình. Hai đầu tàu kinh tế này sở hữu lợi thế vượt trội về quy mô thị trường, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và sức hút đầu tư. Quảng Ninh tiếp tục nằm trong top dẫn đầu BPI ở vị trí thứ 3 với 5,33 điểm. Như vậy nhìn vào kết quả này, Quảng Ninh đang nằm trong “top đầu” của cả PCI lẫn BPI, là minh chứng rõ nét cho mối liên hệ giữa chất lượng điều hành và hiệu quả thực tế của khu vực kinh tế tư nhân.

Chuyển từ quản lý sang phục vụ

Kết quả PCI 2025 cho thấy điểm trung vị toàn quốc chỉ đạt 63,90/100. Đặc biệt, phần lớn các địa phương vẫn tập trung ở nhóm “Tốt”, “Khá” và “Trung bình”, chưa có tỉnh nào đạt mức “Rất tốt”. Điều này phản ánh dư địa cải cách vẫn còn rất lớn trên phạm vi cả nước.

Là địa phương nằm trong top đầu cả nước ở cả 2 chỉ số PCI và BPI, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Bùi Văn Khắng chia sẻ, đây là những nỗ lực cải cách, đổi mới bền bỉ của tỉnh, đồng thời thể hiện niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư đối với môi trường đầu tư kinh doanh của tỉnh.

“PCI không chỉ là một bảng xếp hạng thi đua mà chính là thước đo năng lực điều hành, phản ánh mức độ hiện đại của nền hành chính cùng khả năng kiến tạo một môi trường đầu tư minh bạch, an toàn, có sức cạnh tranh quốc tế. Chính vì thế, Quảng Ninh đang quyết liệt đẩy mạnh xây dựng chính quyền kiến tạo, thực hiện chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền” - ông Khắng bày tỏ, đồng thời cam kết Quảng Ninh sẽ tiếp tục giữ vững tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm để xây dựng chính quyền kiến tạo môi trường phát triển hiện đại, đáng tin cậy cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới.

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ông Hồ Sỹ Hùng cho rằng, triết lý lập pháp cũng đang chuyển dịch căn bản theo hướng kiến tạo phát triển, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, với phương châm luật pháp phải mở đường cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng, thay vì tư duy “không quản được thì cấm”. Từ kết quả của 2 chỉ số trên, theo ông Hùng, đây là nguồn tham khảo có giá trị cho các cơ quan trung ương, chính quyền 34 tỉnh thành phố, nhà đầu tư, tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp.

Trong giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt này, thành công sẽ không chỉ được đo bằng thứ hạng, mà bằng khả năng chuyển hóa một môi trường thể chế thuận lợi thành năng lực cạnh tranh cốt lõi và sự phát triển bền vững thực sự của khu vực kinh tế tư nhân, hiện thực hóa khát vọng đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI cho rằng, cần những chính sách để thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân vươn mình. Báo cáo không chỉ là tập hợp những con số thống kê mà còn là lời nhắc nhở rằng để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, cần một sự đồng hành thực chất và mạnh mẽ hơn nữa từ phía chính quyền các cấp trong việc xây dựng một hệ sinh thái kinh doanh kiến tạo và minh bạch.

Từ trường hợp thực tế các địa phương nằm trong top đầu của 2 chỉ số, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng, điểm chung của các địa phương dẫn đầu không phải từ một lợi thế đơn lẻ mà là một cấu trúc điều hành cân bằng dựa trên nhiều khía cạnh như cắt giảm chi phí tuân thủ, củng cố độ tin cậy pháp lý, và phát huy vai trò chủ động kiến tạo của chính quyền địa phương. Ở đây đặt ra bài toán trong bối cảnh hiện nay các địa phương cần phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành cùng với doanh nghiệp thì mới tăng tốc phát triển.

“Nhìn từ thành công của tỉnh Quảng Ninh, rõ ràng trong điều kiện mới, năng lực cạnh tranh cấp tỉnh phải có sự thay đổi về cải cách thủ tục hành chính, thái độ ứng xử giải quyết cho các doanh nghiệp, tinh thần thái độ phục vụ của từng cán bộ công chức, đánh giá mức độ hài lòng trong phục vụ người dân, doanh nghiệp. Qua đó xây dựng chính quyền địa phương kiến tạo phát triển, chuyển từ “quản lý” sang “chủ động phục vụ” người dân, doanh nghiệp chứ không phải chờ người ta đến “xin” - ông Nguyễn Tiến Dĩnh nhấn mạnh.

TS Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam:

Niềm tin được củng cố, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất

Tôi cho rằng, kết quả PCI 2025 phản ánh một xu hướng rất đáng suy ngẫm: Năng lực cạnh tranh của một địa phương hôm nay không còn phụ thuộc quá nhiều vào lợi thế vị trí địa lý, quy mô hay nguồn lực sẵn có, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào chất lượng điều hành, năng lực thực thi và tư duy phục vụ doanh nghiệp của bộ máy chính quyền. Điều đáng chú ý là nhóm địa phương dẫn đầu như Hải Phòng, Đà Nẵng, Bắc Ninh, Phú Thọ và Quảng Ninh đều cho thấy một điểm chung rất rõ: không chạy theo thành tích đơn lẻ, mà xây dựng được một cấu trúc điều hành tương đối cân bằng và ổn định. Doanh nghiệp cảm nhận được sự chuyển động của chính quyền trong cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, tăng tính minh bạch, tăng khả năng tiếp cận thông tin và đặc biệt là tinh thần đồng hành, tháo gỡ khó khăn trong quá trình sản xuất – kinh doanh. Doanh nghiệp ngày nay không chỉ cần được cấp phép nhanh hơn, mà cần một môi trường ổn định, minh bạch, nhất quán và có khả năng dự báo dài hạn. Đặc biệt với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa và hộ kinh doanh điều họ cần nhiều khi không phải là ưu đãi lớn, mà là giảm được những “chi phí vô hình” như thời gian chờ đợi, thủ tục chồng chéo, sự thiếu thống nhất trong thực thi hay tâm lý e ngại trách nhiệm ở một bộ phận cán bộ thực thi. PCI không đơn thuần là thứ hạng. Quan trọng hơn là mức độ doanh nghiệp cảm nhận được sự đồng hành, sự tin cậy và niềm tin vào chính quyền địa phương. Khi niềm tin được củng cố, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế – xã hội.