Cơ hội cho ngành gỗ Việt

Nhiều tiềm năng

Giới chuyên gia đánh giá, ngành kiến trúc và nội thất hiện đang chịu áp lực ngày càng lớn về giảm phát thải, sử dụng tài nguyên hiệu quả cũng như đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn vật liệu trở thành yếu tố then chốt, đặc biệt khi các xu hướng công trình xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải carbon đang ngày càng rõ nét.

Về vấn đề này, ông Võ Quang Hà - Chủ tịch Hội Gỗ Xây dựng TPHCM (SAWA) chia sẻ, xu hướng chuyển đổi vật liệu đang diễn ra trên nhiều cấp độ, từ chính sách, sản xuất đến thiết kế và thi công.

Hiện xu hướng công trình xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải carbon đang định hình lại cách tiếp cận trong ngành xây dựng. Trong đó, việc lựa chọn vật liệu không chỉ dừng lại ở yếu tố kỹ thuật hay thẩm mỹ, mà còn gắn với các tiêu chí về nguồn gốc hợp pháp, khả năng truy xuất và mức độ thân thiện với môi trường. Đối với vật liệu gỗ, những yêu cầu này ngày càng rõ ràng. Trong bối cảnh đó, vật liệu gỗ, đặc biệt là gỗ rừng trồng và gỗ kỹ thuật nổi lên như một lựa chọn có lợi thế cạnh tranh rõ rệt.

Không thuộc nhóm phát thải cao như thép, xi măng hay nhôm, vật liệu gỗ dễ đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, đồng thời phù hợp với các tiêu chí kinh tế tuần hoàn nhờ khả năng tái sử dụng và tái chế.

Vậy nhưng, theo giới chuyên gia, tại Việt Nam lại tồn tại một nghịch lý, dù xuất khẩu gỗ đạt hơn 15 tỷ USD mỗi năm song ứng dụng gỗ kỹ thuật trong xây dựng vẫn rất hạn chế.

KTS Tạ Đức Quang - Tổng Giám đốc ConsMedia cho hay, nguyên nhân không nằm ở thiếu nhu cầu, mà ở những “nút thắt” mang tính hệ thống. Đó là sự thiếu hụt tiêu chuẩn kỹ thuật, tư duy thiết kế chưa theo kịp xu hướng mới, áp lực chi phí đầu tư ban đầu, khoảng trống đào tạo chuyên sâu và đặc biệt là sự thiếu vắng chuỗi cung ứng nội địa hoàn chỉnh.

Quy mô thị trường xây dựng bằng gỗ dự kiến đạt 17,7 tỷ USD năm 2025 và có thể vượt 41 tỷ USD vào năm 2035, với tốc độ tăng trưởng gần 10%/năm. Tại Bắc Mỹ, diện tích sàn xây dựng bằng gỗ đã tăng khoảng 40% chỉ trong một năm. Châu Âu tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt, trong khi khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm hơn 30% thị phần. Điều này cho thấy ngành gỗ Việt Nam còn rất nhiều tiềm năng. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành thị trường thực tế, vai trò của chính sách được xem là yếu tố quyết định.

Chính sách và vai trò dẫn dắt

Theo Chủ tịch SAWA, ngành gỗ hiện tạo sinh kế cho hơn 1 triệu lao động Việt Nam. Việc thúc đẩy sử dụng gỗ rừng trồng trong nước không chỉ gia tăng giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững. Chủ tịch SAWA cho rằng, chuyển đổi vật liệu chính là cơ hội mang tính chiến lược. Nếu tận dụng tốt, đây có thể trở thành động lực tạo ra một chu kỳ tăng trưởng mới cho ngành gỗ và toàn bộ lĩnh vực xây dựng của Việt Nam trong thập kỷ tới.

Nhận định về vấn đề này, ông Nguyễn Minh Cương - Tổng Giám đốc Công ty Gỗ Minh Long cho rằng, Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu sản phẩm gỗ lớn trên thế giới. Tuy nhiên ngành gỗ chủ yếu tập trung vào gia công với giá trị gia tăng chưa cao. Bên cạnh đó, sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi xuất hiện các rào cản thương mại hoặc biến động địa chính trị. Vì vậy, để duy trì và phát triển vị thế, ngành gỗ cần chuyển dịch từ gia công sang thiết kế sáng tạo, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Một hướng đi quan trọng là đầu tư vào công nghệ chế biến, phát triển sản phẩm mới và gắn với yếu tố bền vững.

Giới chuyên gia kinh tế nêu quan điểm, để thúc đẩy chuyển đổi vật liệu, cần có sự kết hợp giữa chính sách “cứng” và các công cụ thị trường. Trong đó, các chính sách về thuế, phí và ưu đãi đầu tư cần được triển khai mạnh mẽ hơn nhằm khuyến khích DN đổi mới công nghệ và sử dụng vật liệu bền vững. Bên cạnh đó, chính sách mua sắm công cũng được xem là một đòn bẩy quan trọng. Việc ưu tiên sử dụng vật liệu thân thiện môi trường trong các công trình công sẽ góp phần thúc đẩy thị trường phát triển...