Cơ hội nghề nghiệp từ nền kinh tế xanh

Làn sóng việc làm gia tăng

Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp đang tạo ra làn sóng việc làm mới trên toàn cầu. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), khoảng 20% lực lượng lao động tại các nước thành viên đang làm việc trong những ngành nghề chịu tác động trực tiếp hoặc được thúc đẩy bởi quá trình chuyển đổi xanh. Việc làm xanh không còn giới hạn ở lĩnh vực môi trường mà đang mở rộng sang nhiều ngành nghề, với trọng tâm là các kỹ năng về năng lượng, phát thải và phát triển bền vững.

Xu hướng này được thể hiện rõ qua một nghiên cứu năm 2025 về thị trường lao động ngành ô tô tại Mexico. Phân tích hơn 204.000 hồ sơ kỹ năng từ các tin tuyển dụng cho thấy doanh nghiệp đang yêu cầu tới 274 loại kỹ năng xanh khác nhau, chiếm khoảng 4,22% tổng nhu cầu kỹ năng, phản ánh nhu cầu ngày càng lớn đối với nguồn nhân lực phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.

Các doanh nghiệp hiện ưu tiên tuyển dụng nhân sự có kỹ năng tối ưu hóa logistics, quản lý tài nguyên, nâng cao hiệu quả năng lượng và phát triển chuỗi cung ứng bền vững. Trong khi đó, nhu cầu nhân lực đang tăng nhanh nhất ở các lĩnh vực như hydro xanh, năng lượng tái tạo, tái chế, kinh tế tuần hoàn và bảo tồn môi trường, những ngành được dự báo sẽ bùng nổ trong 5–10 năm tới.

Theo báo cáo “Dự báo việc làm xanh tại châu Phi” do tổ chức phát triển tài chính FSD Africa và công ty tuyển dụng Shortlist thực hiện, nền kinh tế xanh của châu lục này có thể tạo ra khoảng 3,3 triệu việc làm trực tiếp vào năm 2030. Riêng lĩnh vực năng lượng tái tạo dự kiến tạo ra khoảng 2 triệu việc làm, trong đó điện mặt trời chiếm 1,7 triệu việc làm. Ông Paul Breloff – Giám đốc điều hành Shortlist nhận định, nguồn nhân lực vừa là động lực, vừa là thành quả của quá trình chuyển đổi xanh, khi hàng triệu việc làm mới được tạo ra trong các ngành kinh tế bền vững.

Một xu hướng đáng chú ý trong năm 2026 là sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi xanh. Theo các chuyên gia, làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ được dự báo sẽ làm gia tăng nhu cầu đối với khoảng 507.000 lao động trong lĩnh vực điện lực, xây dựng và vận hành hạ tầng năng lượng trước năm 2030. Đồng thời, Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) dự báo nhu cầu tuyển dụng lao động lắp đặt hệ thống điện mặt trời sẽ tăng tới 42% trong giai đoạn 2024–2034, thuộc nhóm nghề có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất tại nước này.

Tại châu Âu, Vương quốc Anh đang nổi lên như một điển hình của quá trình chuyển đổi xanh. Theo báo cáo mới của Liên đoàn Công nghiệp Anh (CBI), nền kinh tế phát thải ròng bằng 0 hiện đóng góp khoảng 105 tỷ bảng Anh mỗi năm và tạo ra khoảng 1,1 triệu việc làm. Lao động trong lĩnh vực này có thu nhập trung bình hơn 43.000 bảng Anh mỗi năm, cao hơn khoảng 11% so với mức trung bình toàn quốc, cho thấy kinh tế xanh không chỉ tạo thêm việc làm mà còn mang lại giá trị kinh tế và thu nhập cao hơn cho người lao động.

Đào tạo kỹ năng xanh

Các tổ chức quốc tế như OECD, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Cơ quan Năng lượng tái tạo quốc tế (IRENA) cho rằng nhu cầu việc làm xanh đang tăng nhanh hơn khả năng đào tạo nhân lực, tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa nhu cầu tuyển dụng và nguồn lao động có kỹ năng phù hợp.

Nhiều quốc gia đã triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng xanh quy mô lớn. Tại Canada, Kế hoạch việc làm bền vững đang hỗ trợ người lao động chuyển từ các ngành phát thải cao sang những lĩnh vực tăng trưởng nhanh như năng lượng tái tạo, xe điện và công nghệ sạch.

Tại châu Âu, nhiều quốc gia đang đẩy mạnh đào tạo nhân lực cho nền kinh tế xanh. Tây Ban Nha hỗ trợ đào tạo lại lao động tại các khu vực khai thác than bị đóng cửa để chuyển sang các lĩnh vực như năng lượng tái tạo và phục hồi môi trường, trong khi Đức mở rộng các chương trình đào tạo nghề về điện mặt trời, điện gió, hydro xanh và quản lý năng lượng nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực cho quá trình chuyển đổi năng lượng.

Hà Lan, Ireland, Áo và Bỉ đều đang tăng cường đầu tư cho kỹ năng xanh thông qua các chương trình đào tạo và nâng cấp kỹ năng, tập trung vào những lĩnh vực như xây dựng xanh, hạ tầng điện thông minh và các ngành kinh tế phát thải thấp.

Tại châu Á, Singapore đang tích hợp kỹ năng xanh vào chương trình học tập suốt đời SkillsFuture, cho phép người lao động tham gia các khóa học về quản lý carbon, tài chính bền vững, hiệu quả năng lượng và công nghệ môi trường với sự hỗ trợ từ chính phủ. Đây được xem là một trong những nỗ lực nhằm giúp lực lượng lao động thích ứng nhanh với yêu cầu của nền kinh tế xanh.

Tuy chuyển đổi xanh mở ra nhiều cơ hội việc làm mới, OECD cảnh báo lao động trong các ngành phát thải cao như than đá, dầu khí và công nghiệp nặng có nguy cơ bị ảnh hưởng nhiều nhất, đặc biệt là người lao động lớn tuổi hoặc trình độ thấp. Vì vậy, nhiều quốc gia đang theo đuổi mục tiêu chuyển đổi công bằng, nhằm hỗ trợ đào tạo lại, tạo việc làm mới và bảo đảm thu nhập cho người lao động; riêng Liên minh châu Âu (EU) đã thành lập Quỹ Chuyển đổi công bằng trị giá hàng chục tỷ euro để hỗ trợ các khu vực phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch chuyển sang các ngành kinh tế xanh.

Kinh tế xanh đang định hình lại yêu cầu kỹ năng của thị trường lao động toàn cầu. Trong bối cảnh đó, đầu tư vào đào tạo kỹ năng xanh sẽ là chìa khóa giúp người lao động thích ứng, nắm bắt cơ hội và không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.