Công nghệ số, AI mở đường cho kinh tế sáng tạo từ văn hóa

Sự kiện nằm trong chuỗi chương trình Vietnam NEXT & Smart City Asia 2026, do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số phối hợp với Cục Chuyển đổi số Quốc gia tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Diễn đàn mang đến một góc nhìn mới về bảo tồn và phát triển: Văn hóa không chỉ là những giá trị truyền thống cần giữ gìn, mà còn là nguồn lực hình thành các sản phẩm, thương hiệu, tài sản trí tuệ (IP Văn hóa) và mô hình kinh doanh mới. Khi kết hợp cùng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và cơ chế quản trị sở hữu trí tuệ phù hợp, tài nguyên văn hóa giàu có của Việt Nam sẽ chuyển hóa thành giá trị kinh tế bền vững, góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia trên thị trường quốc tế.

Bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số nhận định, Việt Nam có một nguồn tài nguyên rất lớn - đó là văn hóa, di sản, tri thức bản địa và sức sáng tạo của con người Việt Nam. Công nghệ số và AI đang tạo ra những phương thức hoàn toàn mới để chúng ta nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, sở hữu và đưa những giá trị đó ra thị trường.

“Vì vậy, chúng tôi mong muốn diễn đàn hôm nay không chỉ dừng ở câu chuyện ‘AI có thể làm được gì cho văn hóa’, mà cùng nhau đặt câu hỏi lớn hơn. Làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ; biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo; và biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam? Đây cũng là lý do Ban Tổ chức lựa chọn chủ đề: Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia”, bà Nguyễn Thị Bích Lan chia sẻ.

Diễn đàn đã mở ra sự kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà công nghệ, doanh nghiệp, các nhà sáng tạo, chuyên gia văn hóa, chủ sở hữu IP và nhà đầu tư, để cùng hình thành những mô hình mới, những sản phẩm mới và những thị trường mới từ chính các giá trị Việt Nam.

Các chuyên gia nhận định nếu IP công nghệ thường tạo lợi thế từ giải pháp kỹ thuật và khả năng ứng dụng, IP Văn hóa có thể tạo giá trị từ bản sắc, giá trị con người của một quốc gia, câu chuyện sáng tạo và khả năng tạo kết nối cảm xúc với công chúng.

Tuy nhiên, để IP văn hóa sáng tạo thực sự trở thành tài sản, các dự án cần quan tâm đến chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu: xác định chủ thể quyền, bảo hộ các yếu tố sáng tạo, quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích.

Đặc biệt, khi khai thác chất liệu truyền thống, cần phân biệt giữa những giá trị văn hóa được cộng đồng cùng gìn giữ với những yếu tố sáng tạo mới có thể xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Việc phát triển IP Văn hóa Việt Nam vì vậy cần đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo và tôn trọng quyền, ghi nhận đóng góp cũng như bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng.

Bà Trần Thị Tám, Giám đốc IPCOM VIETNAM cho rằng, từ một nhân vật, câu chuyện hoặc chất liệu dân gian, hoàn toàn có thể phát triển thành nhiều sản phẩm trên các nền tảng khác nhau như phim ảnh, âm nhạc, trò chơi hay thương hiệu điểm đến. Khi được xây dựng bài bản, một giá trị văn hóa không chỉ tồn tại trong không gian bảo tồn mà còn có khả năng tạo ra những trải nghiệm mới, tiếp cận những nhóm công chúng mới và tham gia vào chuỗi giá trị của nền kinh tế sáng tạo.

IP Văn hóa tạo dựng giá trị từ bản sắc, câu chuyện truyền cảm hứng và khả năng kết nối cảm xúc với công chúng. Một nhân vật, câu chuyện hay chất liệu dân gian hoàn toàn có thể phát triển đa nền tảng thành phim ảnh, âm nhạc, trò chơi hay thương hiệu điểm đến.

Tại diễn đàn, các chuyên gia nhấn mạnh việc phát triển IP Văn hóa đòi hỏi chiến lược sở hữu trí tuệ rõ ràng ngay từ đầu, đồng thời bảo đảm sự cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và tôn trọng quyền lợi của cộng đồng gìn giữ di sản.