Công nghiệp hỗ trợ trước cơ hội mới

Cơ hội lớn từ dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu

Theo ông Nguyễn Ngọc Đăng Khoa - Phó Giám đốc phát triển kinh doanh Công ty SMC Precision, chiến lược “Trung Quốc +1” và xu hướng chuyển từ toàn cầu hóa sang khu vực hóa khiến nhiều tập đoàn lớn của Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đẩy mạnh tìm kiếm địa điểm sản xuất mới tại Đông Nam Á.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang trở thành lựa chọn hàng đầu nhờ môi trường đầu tư ổn định và năng lực đáp ứng ngày càng cải thiện. Xu hướng này mở ra cơ hội quan trọng để DN trong nước nâng vị thế trong chuỗi giá trị, không chỉ ở vai trò nhà cung ứng cấp 2 - cấp 3, mà thậm chí vươn lên trở thành nhà cung ứng cấp 1 cho các tập đoàn đa quốc gia. SMC Precision là trường hợp tiêu biểu.

Song song với nỗ lực của DN nhỏ và vừa, ở nhóm DN quy mô lớn, Thaco Industries cũng đang triển khai bước đi mang tính chiến lược. Theo ông Huỳnh Quang Nhung - Phó Tổng Giám đốc Kinh doanh, tập đoàn đã công bố dự án Khu công nghiệp chuyên ngành cơ khí tại TPHCM với quy mô quy hoạch 786 ha và tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 75.000 tỷ đồng.

Đây được xem là mô hình công nghiệp thế hệ mới, hướng tới đáp ứng xu thế tự động hóa, công nghiệp thông minh và nhu cầu tham gia sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế. Dự kiến vận hành từ tháng 9/2026, khu công nghiệp tập trung vào các nhóm sản phẩm kỹ thuật cao như kết cấu công nghiệp nặng, sản phẩm đường sắt, thiết bị siêu trường - siêu trọng cùng toàn bộ hệ sinh thái cơ khí và công nghiệp hỗ trợ hoàn chỉnh. Hoạt động sản xuất được tổ chức theo chuỗi giá trị khép kín từ tạo phôi, gia công cơ khí chính xác đến lắp ráp, với mục tiêu đẩy mạnh xuất khẩu và gia tăng hàm lượng giá trị trong nước.

Ở góc độ ngành, bà Trương Thị Chí Bình - Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) cho biết, hiện hiệp hội có hơn 420 DN hội viên với tổng doanh thu 4,58 tỷ USD trong năm 2024. Cơ cấu ngành nghề của hiệp hội phản ánh năng lực sản xuất đa dạng, trong đó lĩnh vực chế biến kim loại chiếm tỷ trọng lớn nhất với 55%, tiếp theo là nhựa và cao su chiếm 25%, điện và điện tử chiếm 10%, cùng các giải pháp tự động hóa và các ngành khác.

Đáng chú ý, xuất khẩu công nghiệp hỗ trợ đang tăng mạnh ở các thị trường khó tính như Bắc Mỹ và Nhật Bản tăng 50 - 60%, Trung Quốc chiếm 40 - 50% và ASEAN 35 - 40%. Theo bà Bình, đây là tín hiệu rõ rệt cho thấy năng lực kết nối quốc tế của DN Việt Nam đã được nâng lên đáng kể.

Yêu cầu mới từ thực tiễn nội địa và định hướng chiến lược

Mặc dù công nghiệp hỗ trợ đã có bước phát triển cả về quy mô lẫn năng lực, DN vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như hạn chế trong tiếp cận vốn, khó khăn về chuẩn hóa tiêu chuẩn, thiếu nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và còn hạn chế trong kết nối với các chuỗi cung ứng lớn. Do đó, cộng đồng DN kiến nghị, tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm: phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cao, cải thiện khả năng tiếp cận vốn và đẩy mạnh xúc tiến thương mại để mở rộng thị trường.

Hiểu rõ về tỷ lệ nội địa hóa và nhu cầu cấp thiết nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ, bà Cao Thị Phi Vân - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại TPHCM cho rằng, mức nhập khẩu linh kiện và bán thành phẩm hiện nay vẫn còn rất cao. Điều này phản ánh khoảng trống lớn về năng lực cung ứng nội địa, đồng thời cho thấy, nhu cầu nội địa hóa vẫn chưa được khai thác hết.

Theo bà Vân, với đà phát triển của hệ sinh thái công nghiệp sau hợp nhất địa giới hành chính, TPHCM đang định hướng xây dựng công nghiệp hỗ trợ như một ngành công nghiệp nền tảng, đóng vai trò động lực tăng trưởng mới và là trụ cột để thu hút đầu tư công nghệ cao.

TPHCM hiện đang triển khai bốn nhóm nhiệm vụ nhằm nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ. Đó là, hoàn thiện chính sách hỗ trợ DN, đặc biệt các DN nhỏ và vừa. Phát triển khu - cụm công nghiệp chuyên sâu gắn với hệ thống nghiên cứu - phát triển, thử nghiệm và kiểm định, giúp DN nâng khả năng đáp ứng tiêu chí của tập đoàn đa quốc gia. Thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, gia tăng năng suất và khả năng cạnh tranh. Đẩy mạnh kết nối DN nội với DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và nhà mua hàng quốc tế, tạo cơ hội tiếp cận thị trường và các chuỗi giá trị quy mô lớn.

Song song đó, ở góc nhìn ngành, bà Trương Thị Chí Bình cho biết, cộng đồng DN công nghiệp hỗ trợ đã hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế như: ISO 9001, IATF 16949, AS 9100D, ISO 14001,... Nhờ đó, DN có khả năng sản xuất linh kiện kỹ thuật cao và cung ứng cho nhiều thương hiệu lớn như Toyota, Hyundai, LG, Honda hay VinFast.