Cuộc chuyển đổi bắt buộc của nông sản Việt

Sức ép từ những quy định mới

EU là thị trường tiềm năng với nông sản Việt, tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng này, các doanh nghiệp (DN) xuất khẩu đang phải đối mặt với một thay đổi mang tính bước ngoặt khi Quy định (EU) 2025/40 về bao bì đã chính thức có hiệu lực và sẽ bắt đầu áp dụng từ tháng 8/2026.

Khác với trước đây, khi các yêu cầu của thị trường EU chủ yếu tập trung vào chất lượng sản phẩm, quy định mới đã mở rộng phạm vi kiểm soát sang cả bao bì, yếu tố vốn được xem là phụ trợ nhưng nay trở thành điều kiện bắt buộc trong thương mại. Điều này đồng nghĩa, mọi loại bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, từ bao bì sơ cấp, thứ cấp đến bao bì vận chuyển, đều phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn và môi trường. Bao bì không còn là phần “đi kèm” mà đã trở thành một phần cấu thành giá trị và năng lực cạnh tranh của sản phẩm.

Khoảng thời gian từ nay đến tháng 8/2026 được xem là “cửa sổ thích ứng cuối cùng”, buộc DN phải rà soát toàn bộ hệ thống bao bì đang sử dụng, từ vật liệu, thiết kế đến quy trình sản xuất và khả năng đáp ứng các tiêu chí bền vững. Đây không còn là những điều chỉnh mang tính hình thức, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị.

Cùng với Quy định (EU) 2025/40, dự thảo quy định mới của EU về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cũng tạo sức ép lớn với nông sản Việt, buộc DN phải thay đổi từ gốc sản xuất nếu muốn giữ thị trường.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật xu hướng chung là thu hẹp đáng kể các ngưỡng dư lượng cho phép, tiến tới đồng bộ tiêu chuẩn giữa hàng sản xuất trong EU và hàng nhập khẩu. Ngoài ra, EU còn thay đổi cách tiếp cận trong đánh giá rủi ro. Nếu trước đây tiêu chuẩn dựa trên mức độ phơi nhiễm thực tế, thì nay chuyển sang đánh giá theo đặc tính nguy hại. Chỉ cần 1 hoạt chất có khả năng gây ung thư, rối loạn nội tiết hoặc ảnh hưởng hệ sinh thái, nó có thể bị cấm mà không cần chứng minh nguy cơ cụ thể trong thực tế sử dụng.

Trước thời điểm áp dụng quy định mới, EU vẫn cho phép tiêu thụ sản phẩm được sản xuất từ trước, nhưng DN xuất khẩu phải cung cấp bằng chứng thực hiện khuyến nghị, dựa trên thực tế triển khai. Nếu không, lô hàng vẫn có thể bị loại. 

Thích ứng để giữ thị trường

Theo ông Nguyễn Quý Dương – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), an toàn thực phẩm hiện không chỉ là yêu cầu nội tại của nền kinh tế mà còn là điều kiện bắt buộc để duy trì vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.

Từ cuối tháng 1/2026, Cục đã có văn bản gửi địa phương, hiệp hội ngành hàng và DN, thông tin về những thay đổi từ phía EU. Đến thời điểm hiện tại, việc tổng hợp ý kiến góp ý từ các bên đang được đẩy nhanh để kịp gửi tới phía châu Âu trước thời hạn. Đồng thời ông nhấn mạnh, trong bối cảnh tiêu chuẩn ngày càng khắt khe, việc thích ứng không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Theo đó, DN cần chủ động cập nhật quy định, thay đổi quy trình sản xuất, hạn chế hoặc loại bỏ các hoạt chất dư lượng  thuốc bảo vệ thực vật không còn phù hợp.

Trong lĩnh vực thủy sản, EU hiện là một trong những thị trường trọng điểm của thủy sản Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 11,3 tỷ USD, trong đó EU đóng góp khoảng 1,2 tỷ USD, chiếm 12-15%. Tính đến giữa tháng 3/2026, xuất khẩu thủy sản sang thị trường này tiếp tục tăng khoảng 16,9%, đạt hơn 200 triệu USD, cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn lớn. Các mặt hàng chủ lực gồm tôm, cá tra, cá ngừ và nhuyễn thể, trong đó tôm chế biến giá trị gia tăng đang giữ vai trò dẫn dắt tại hệ thống bán lẻ EU.

“Xu hướng tiêu dùng tại EU đang chuyển mạnh sang các sản phẩm có chứng nhận bền vững, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và chế biến sâu. Đây là cơ hội nhưng cũng là thách thức, đòi hỏi DN phải nâng cao năng lực thích ứng. Theo đó, DN cần chủ động theo dõi và tuân thủ các quy định mới, đặc biệt là các yêu cầu về bao bì sẽ chính thức áp dụng từ ngày 12/8/2026.” - bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) nhấn mạnh.