Đà Nẵng: Đánh thức sức sống văn hóa giữa đại ngàn Trường Sơn

Đánh thức giá trị văn hóa

Từ những giá trị cốt lõi được gìn giữ qua nhiều thế hệ, các xã miền núi của thành phố Đà Nẵng đang từng bước khơi dậy bản sắc truyền thống, tạo không gian sinh động để văn hóa hiện diện trong dòng chảy đương đại, biến di sản thành nguồn lực nội sinh bền vững thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội giữa đại ngàn Trường Sơn.

Theo đó, khi mùa lúa rẫy khép lại, những bản làng vùng cao rộn ràng trong không khí lễ hội. Như tại xã Phước Chánh, hơn 4.000 đồng bào dân tộc Bhnong cùng hội tụ về trung tâm xã để tham gia ngày hội văn hóa địa phương.

Nơi đây, tuy không có những ánh đèn sân khấu hiện đại hay dàn dựng nhân tạo, không gian lễ hội được tái hiện nguyên bản như một ngôi làng Bhnong thu nhỏ với đầy đủ nhà sàn, nhà kho, bếp lửa, lò rèn và những khung dệt thổ cẩm mộc mạc.

Tại đây, những sinh hoạt đời thường và các nghề truyền thống được phục dựng một cách chân thực nhất. Đây là không gian thiêng liêng giúp người già tìm lại ký ức, người trẻ tiếp nối nguồn cội và du khách có cơ hội trải nghiệm sâu sắc về bản sắc văn hóa đặc trưng của cộng đồng người Bhnong.

Bà Lê Thị Oanh là một nghệ nhân tài hoa ở đây cho biết: “Ngày hội không đơn thuần là dịp vui chơi, giao lưu sau những ngày lao động vất vả. Đây là cơ hội vô giá để người Bhnong tự hào giới thiệu những giá trị văn hóa đã gắn bó với đời sống tâm linh và sinh hoạt của cộng đồng qua bao đời nay. Đó là tiếng cồng chiêng ngân vang núi rừng, tiếng trống hội thúc giục lòng người, và cả những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu được dệt nên từ đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ vùng cao”.

Còn những người trẻ như chị Hồ Thị Trang cho rằng: “Mình luôn xem việc góp mặt trong ngày hội là cách thiết thực nhất để thấu hiểu hơn về nguồn cội. Chúng tôi ý thức được giá trị của di sản và hiểu rằng, phải nuôi dưỡng tình yêu và nâng cao trách nhiệm đối với việc bảo tồn văn hóa của dân tộc mình”

Do đó, câu chuyện bảo tồn văn hóa tại các xã vùng cao Đà Nẵng đã không còn dừng lại ở những ngày hội ngắn ngày, mà đã chuyển hóa thành các hoạt động thường xuyên, thấm sâu vào nếp sống của người dân, đánh thức giá trị văn hóa cội nguồn.

Bảo tồn và phát huy giá trị

Chính quyền địa phương đã đồng hành cùng cộng đồng để thực hiện chiến lược bảo tồn toàn diện như lưu giữ hiện vật bằng cách: sưu tầm, trưng bày và gìn giữ các công cụ lao động, nhạc cụ, trang phục truyền thống. Cùng với đó là: phục hồi lễ hội: Tái dựng các nghi lễ mừng lúa mới, lễ ăn thề kết nghĩa theo đúng nguyên bản...Khôi phục nghề truyền thống: Mở các lớp dạy dệt thổ cẩm, làm gốm, đan lát và rèn đúc. Duy trì các buổi sinh hoạt văn hóa định kỳ tại nhà rông, nhà sinh hoạt cộng đồng để người dân thường xuyên sử dụng tiếng nói, trang phục và âm nhạc của dân tộc mình.

Theo ông Lê Đình Tài, Chủ tịch UBND xã Phước Chánh, văn hóa đóng vai trò then chốt, là một phần không thể tách rời trong quá trình phát triển bền vững của địa phương. Chỉ khi người dân trực tiếp thực hành và luôn cảm thấy tự hào về văn hóa của mình thì những giá trị ấy mới có thể tồn tại lâu dài trước làn sóng đô thị hóa. Ý thức được điều đó, chính quyền xã đã từng bước bố trí, lồng ghép các nguồn lực kinh tế để tổ chức các hoạt động, ngày hội, đồng thời đưa ra các cơ chế khuyến khích thiết thực để toàn thể cộng đồng cùng chủ động tham gia bảo tồn.

Phải nói rằng, bên cạnh sự đồng hành của chính quyền, hành trình gìn giữ văn hóa vùng cao không thể thiếu tâm huyết của những người “giữ lửa” tại cộng đồng. Như tại xã Trà Liên, những giá trị văn hóa độc đáo của đồng bào Cor đang từng bước được hồi sinh mạnh mẽ nhờ sự bền bỉ của những người giữ lửa. Tiêu biểu là Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai. Với tâm niệm giản dị nhưng sâu sắc: “Bản sắc văn hóa là của mình, mình không giữ thì ai giữ”.

Theo đó, ông Dương Lai đã dành phần lớn cuộc đời để đi qua các bản làng, thung lũng, kiên trì tuyên truyền và vận động bà con cùng nhau giữ gìn những nét văn hóa đặc trưng của người Cor.

Đối với ông Lai, đây là một hành trình dài hạn và đầy thách thức, đòi hỏi sự kiên nhẫn tối đa để sưu tầm, phục dựng, trao truyền và khơi dậy ý thức trong thế hệ trẻ. Nhờ những người như ông, tiếng hát, điệu múa và những bài học về lòng tự hào dân tộc vẫn tiếp tục được truyền tai nhau, thấm đẫm vào tâm hồn của thế hệ măng non vùng cao.

Ông Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP Đà Nẵng, khẳng định thành phố luôn xác định bảo tồn và phát huy văn hóa là nhiệm vụ chính trị, xã hội trọng tâm. Địa phương đang quyết liệt triển khai các chương trình hành động cụ thể tại cơ sở nhằm hiện thực hóa các nghị quyết vĩ mô của Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam. Do đó, công tác bảo tồn văn hóa miền núi tại Đà Nẵng không phải là những nỗ lực tự phát, đơn lẻ mà nằm trong một chiến lược nhất quán, bài bản của chính quyền thành phố.

Hiện nay tại các bản làng vùng cao Đà Nẵng nơi những ngôi làng Bhnong, Cor hay Cơ Tu đã và đang được đánh thức bản sắc văn hóa truyền thống, phát triển du lịch mạnh mẽ, càng ngày càng trở thành những điểm đến hấp dẫn, thu hút du khách trong và ngoài nước, góp phần làm thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của vùng cao một cách bền vững.