Đại biểu Quốc hội: Cần ban hành bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã mới

Ngày 2/12, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân; Chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035.

Đề cập đến Chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 – 2035, Đại biểu Trần Thị Nhị Hà (Đoàn Hà Nội) cho rằng, mọi Chương trình mục tiêu quốc gia phải được xây dựng trên cơ sở thực chứng, khoa học và tham chiếu các tiêu chuẩn, khuyến nghị quốc tế. Mục tiêu tối thượng của chương trình phải là nâng cao mức độ thụ hưởng thực chất của người dân để mỗi chính sách khi đi vào cuộc sống đều tạo ra chuyển biến rõ rệt, bền vững và có ý nghĩa.

Về mục tiêu “tỷ lệ xã, phường, đặc khu đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã là 90% vào năm 2030 và đạt 95% đến năm 2035”, bà Hà đánh giá mục tiêu này thể hiện rõ quyết tâm củng cố y tế cơ sở đúng tinh thần Nghị quyết 72.

Tuy nhiên bà Hà phân tích: Bộ tiêu chí hiện hành được ban hành năm 2023 theo mô hình tổ chức xã, phường cũ, trong khi từ 1/7/2025, cơ cấu hành chính cấp xã vận hành theo mô hình mới với nhiều thay đổi căn bản. Đến nay, Bộ Y tế vẫn chưa ban hành bộ tiêu chí mới phù hợp. “Vậy cơ sở nào để chúng ta đặt ra mục tiêu tỷ lệ như trên, khi tiêu chí đánh giá còn chưa được cập nhật và chuẩn hóa? Đây là vấn đề cần được làm rõ để bảo đảm tính khả thi và tính chân thực của mục tiêu”, bà Hà đặt vấn đề.

Mặt khác, Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã hiện hành chỉ được áp dụng đến năm 2030, trong khi Chương trình mục tiêu lại kéo dài đến năm 2035. Như vậy, giai đoạn 2030–2035 chúng ta sẽ dùng bộ tiêu chí nào để đánh giá? Nếu mục tiêu này được thông qua trong điều kiện chưa có cơ sở đánh giá phù hợp, thì chẳng khác nào sau khi ban hành lại phải điều chỉnh tiêu chí, điều chỉnh thang đánh giá chỉ để “vừa khớp” với con số đã đề ra. Hơn nữa, Bộ Y tế vừa ban hành Thông tư 43, theo đó từ nay đến năm 2030 tồn tại hai mô hình Trạm Y tế xã với phương thức tổ chức và hoạt động rất khác nhau. Điều này đồng nghĩa bộ tiêu chí tương lai phải đủ linh hoạt, phù hợp cho từng mô hình. Như vậy khi những tiêu chí nền tảng còn chưa được xác định, việc ấn định một tỷ lệ đạt chuẩn cao như trong dự thảo cần được xem xét thận trọng để bảo đảm tính khả thi và tính trung thực của mục tiêu.

Từ đó bà Hà kiến nghị, trước khi Quốc hội thông qua Nghị quyết, Bộ Y tế cần ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã mới, phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp; đồng thời có giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin để việc đánh giá các tiêu chí được thực hiện một cách công khai, minh bạch, không cảm tính. 

Về mục tiêu “Tỷ lệ trạm y tế xã, phường, đặc khu trên toàn quốc triển khai thực hiện dự phòng, quản lý, điều trị một số bệnh không lây nhiễm đầy đủ theo quy trình được hướng dẫn của Bộ Y tế đến năm 2030 đạt 100% và duy trì đến năm 2035.”, là một trong những chuyên gia y tế, bà Hà nhìn nhận mục tiêu được nêu trong Dự thảo chưa thật sự rõ ràng. Nếu mục tiêu là 100% trạm y tế xã quản lý được một số bệnh không lây nhiễm thì cơ bản chúng ta đã thực hiện được từ nhiều năm qua. Điều quan trọng hơn là phải đạt bao nhiêu phần trăm người bệnh được quản lý và điều trị ngay tại tuyến y tế cơ sở. 

“Theo khuyến nghị của WHO, đối với các nước phát triển khoảng 80%-90% bệnh nhân mắc các bệnh không lây nhiễm được chăm sóc tại y tế cơ sở. Đây mới là thước đo thực chất năng lực của hệ thống y tế và cũng là mục tiêu mà chúng ta cần hướng tới”, bà Hà nói và kiến nghị điều chỉnh mục tiêu theo tỷ lệ bệnh nhân mắc bệnh không lây nhiễm được quản lý tại y tế cơ sở đạt 80% vào năm 2030 và 90% vào năm 2035. 

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bà Hà yêu cầu phải xây dựng kế hoạch triển khai thật khoa học, chặt chẽ và có chiều sâu; đồng thời cần sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của chính quyền địa phương các cấp.