Đại học trong kỷ nguyên AI cần thay đổi cách đào tạo

Trong khuôn khổ Hội thảo IECEE do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) tổ chức trong hai ngày 8 và 9/10 tại Hà Nội, TS. Nguyễn Văn Mùi đã chia sẻ với phóng viên Báo Đại đoàn kết về việc ứng dụng AI trong đào tạo đại học, cũng như những thay đổi đặt ra đối với các trường và người học.

Phóng viên: Thưa ông, AI đang được sử dụng ngày càng nhiều trong giáo dục đại học. Theo ông, việc ứng dụng AI trong đào tạo cần được nhìn nhận như thế nào?

TS Nguyễn Văn Mùi: Hiện nay, AI thường được sử dụng như một công cụ hỗ trợ. Sinh viên có thể dùng AI để tìm kiếm thông tin, giải đáp câu hỏi; giảng viên có thể sử dụng AI để chuẩn bị bài giảng, xây dựng học liệu hoặc hỗ trợ đánh giá.

Tuy nhiên, bước tiếp theo cần lớn hơn. AI có thể được đưa vào toàn bộ quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, tổ chức dạy học, theo dõi quá trình học tập, đánh giá kết quả cho đến xác định những kỹ năng sinh viên cần có để đáp ứng công việc sau khi tốt nghiệp.

Khi đó, AI không còn chỉ là một công cụ được sử dụng khi cần mà trở thành một phần trong hệ thống đào tạo. Các trường đại học cần hướng tới mô hình đại học được thiết kế và vận hành phù hợp với thời đại AI, thay vì chỉ dừng lại ở việc số hóa các hoạt động hiện có.

Khi sinh viên sử dụng AI ngày càng nhiều, làm thế nào để tránh tình trạng các em phụ thuộc hoặc lạm dụng AI trong học tập?

- Theo tôi, cần xác định AI là công cụ để tăng cường và khuếch đại năng lực của người học, chứ không thay thế năng lực tư duy của các em.

Trong cách tổ chức dạy học, giảng viên vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc đặt vấn đề, kích thích tư duy và dẫn dắt sinh viên. Sau đó, sinh viên có thể sử dụng AI để đối chiếu, kiểm chứng và mở rộng suy nghĩ của mình.

Điều quan trọng là sinh viên phải nhận ra sự khác biệt giữa suy nghĩ của bản thân, định hướng của giảng viên và những gợi ý từ AI. Từ đó, các em phải tự chắt lọc xem mình học được gì từ AI, điều gì cần tiếp tục trao đổi với giảng viên và đâu là kiến thức mình thực sự hiểu.

Nếu làm được như vậy, AI sẽ giúp sinh viên học tốt hơn thay vì trở thành công cụ để các em phụ thuộc.

Ông nhắc đến việc gắn quá trình học tập với yêu cầu của thị trường lao động. AI có thể giúp các trường thực hiện điều này ra sao, thưa ông?

- Một trong những vấn đề của giáo dục đại học là yêu cầu của thị trường lao động thay đổi rất nhanh. Những kỹ năng cần thiết hôm nay có thể khác vài năm sau.

AI có thể hỗ trợ nhà trường phân tích nhu cầu thực tế của thị trường, xác định những kỹ năng và năng lực mà doanh nghiệp đang cần, sau đó đối chiếu với chương trình đào tạo hiện có.

Nếu nhận thấy những kỹ năng thị trường cần chưa được đáp ứng đầy đủ, AI có thể đưa ra gợi ý để nhà trường xem xét điều chỉnh nội dung đào tạo.

Với sinh viên, các em cũng có thể biết mình đang đáp ứng đến đâu và cần bổ sung những gì để hướng tới công việc mong muốn.

Như vậy, quá trình đào tạo không chỉ dừng lại ở việc sinh viên hoàn thành các học phần hay nhận bằng tốt nghiệp mà còn hướng tới khả năng làm việc và thích ứng với nghề nghiệp.

Vậy với các trường đại học, chương trình đào tạo cần thay đổi như thế nào để thích ứng với AI và sự thay đổi của thị trường lao động?

- Như tại Trường Đại học Gia Định, chương trình đào tạo được rà soát, điều chỉnh nội dung theo từng học kỳ, theo hướng đối chiếu với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. AI sẽ hỗ trợ phân tích, so sánh và đưa ra những gợi ý về nội dung cần cập nhật. Trên cơ sở đó, người phụ trách chương trình sẽ quyết định điều chỉnh những nội dung nào cho phù hợp.

Cách làm này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị định số 334/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về tự chủ của cơ sở giáo dục đại học, theo hướng tăng cường quyền tự chủ của các trường trong việc chủ động về công nghệ và nội dung đào tạo, hướng tới một nền giáo dục tự chủ hơn.

Tôi cho rằng đây là hướng cần thiết trong bối cảnh các trường đại học ngày càng được trao quyền tự chủ. Nhà trường phải chủ động cập nhật công nghệ, nội dung đào tạo và phương thức tổ chức dạy học để đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tế.

Bộ GDĐT đang lấy ý kiến về dự thảo quy chế tuyển sinh, trong đó từ năm 2028 đề, mỗi chương trình đào tạo dự kiến chỉ sử dụng một phương thức xét tuyển. Ông đánh giá thế nào về đề xuất này?

- Tôi cho rằng không nên chỉ có một phương thức duy nhất mà cần mở rộng các phương thức để tạo thêm cơ hội lựa chọn cho thí sinh.

Điều quan trọng là các phương thức đó phải giúp nhà trường đánh giá được năng lực thực sự của thí sinh và giúp các em có thêm cơ hội lựa chọn ngành, trường phù hợp.

Ở nhiều nền giáo dục phát triển, việc tuyển sinh không bị giới hạn trong một phương thức duy nhất. Việc mở rộng các phương thức để thí sinh có thể đăng ký vào các trường đại học thì càng phù hợp với xu thế hiện nay.

Trong bối cảnh tuyển sinh có thể tiếp tục thay đổi, ông có lời khuyên gì cho thí sinh?

- Trước hết, các em phải lượng sức mình và chuẩn bị từ sớm.

Lượng sức ở đây là phải biết mình đang ở mức nào, có năng lực, sở thích và định hướng ra sao. Đồng thời, cần có thông tin đầy đủ về các trường, các ngành và mức độ cạnh tranh để lựa chọn phù hợp.

Tôi cho rằng cần có sự phân tầng thông tin để thí sinh biết với năng lực, điểm số và sở thích của mình thì cơ hội ở từng nhóm trường, từng ngành như thế nào. Khi có thông tin đó, các em sẽ chủ động hơn trong đăng ký.

Các em không nên chỉ đặt mục tiêu vào những trường có mức cạnh tranh rất cao khi năng lực chưa phù hợp, nhưng cũng không nên vì thiếu thông tin mà tự đánh giá thấp bản thân và bỏ qua những cơ hội phù hợp với mình.

Vì vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các trường cần cung cấp nhiều thông tin hơn để thí sinh có cơ sở lựa chọn, thay vì đăng ký một cách bị động.

Trân trọng cảm ơn ông!