Dân chủ để đi tới tiến bộ xã hội
Dân chủ là con đường để đưa đất nước phát triển, dù không dễ dàng thực hiện nhưng về lâu dài, đó là con đường hợp lý nhất để đi tới tiến bộ xã hội. Đây vừa là ưu tư cũng là khát vọng của các nhà khoa học, trí thức tại buổi góp ý vào dự thảo các văn kiện Đại hội XII của Đảng với chủ đề: “Phát huy dân chủ trong thời kỳ internet, đấu tranh phòng chống tham nhũng, giám sát và phản biện xã hội” do Ủy ban TW MTTQ Việt Nam, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ
GS. TS Nguyễn Thiện Nhân, Uỷ viên Bộ Chính trị, Chủ tịch UBTƯMTTQ VN
chủ trì toạ đàm.
Thay đổi thái độ về vấn đề dân chủ
Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời đã rất coi trọng xây dựng một chế độ dân chủ và chỉ rõ vai trò, ý nghĩa của việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong việc xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân chủ là bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, là mục tiêu và động lực của phát triển xã hội; dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ. Thực hành dân chủ là chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn để giành thắng lợi.
PGS.TS Mai Quỳnh Nam, Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu con người.
Để hiện thực hoá tư tưởng của Hồ Chí Minh trong vấn đề dân chủ, PGS.TS Mai Quỳnh Nam, Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu con người cho rằng, Quốc hiệu đầu tiên của nước ta sau năm 1945 là phải xây dựng được nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Thấu hiểu sâu sắc điều này nên Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặt dân chủ lên hàng đầu. Tuy nhiên, theo ông Mai Quỳnh Nam để có được dân chủ không dễ.
“Theo tôi, quan trọng ở chỗ cái đầu của người lãnh đạo nghĩ gì. Cái đầu của người cầm quyền nghĩ về dân thì dân được lợi. Nếu một người lãnh đạo, có một cái đầu sắt và bàn tay luôn sạch thì đất nước sẽ phát triển” PGS-TS Mai Quỳnh Nam nhấn mạnh.
GS. TS Hồ Sỹ Quý, nguyên Viện trưởng, Viện Thông tin Khoa học Xã hội -
Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam.
Dẫn lại những khẳng định của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng về dân chủ, nhân quyền và tự do là xu thế khách quan và cũng là xu thế không thể đảo ngược trong tiến trình phát triển của xã hội loài người. Việt Nam không phải là ngoại lệ và Việt Nam đã thừa nhận xu thế này. GS. TS Hồ Sỹ Quý, nguyên Viện trưởng, Viện Thông tin Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, những tư tưởng này được đông đảo cán bộ và nhân dân trong nước, kiều bào nước ngoài và bạn bè quốc tế, kể cả những người gần đây thường có tiếng nói trái chiều, đón nhận với tâm trạng tích cực, đánh giá cao, đặt nhiều hy vọng. Vấn đề là thái độ của dân chủ của chúng ta còn “có vấn đề”.
Theo GS Quý cần thay đổi thái độ về vấn đề dân chủ. Từ sự nghi ngại chuyển sang chủ động nắm bắt thì sẽ mang lại phương thức rất hữu hiệu trong quản lý, điều hành. Đảng, Nhà nước, các nhà quản lý vĩ mô cần phải nắm lấy “vũ khí dân chủ”; học cách sử dụng văn hóa dân chủ, dùng dân chủ như là phương thức quản lý và điều tiết xã hội.
“Lâu nay chúng ta cũng từng nghe và bàn luận về việc nắm lấy vũ khí dân chủ, nhưng trong một số trường hợp lại là để cản trở dân chủ, bóp nghẹt dân chủ. Những tưởng là như thế có lợi, hóa ra về lâu dài, ở tầm vĩ mô lại là có hại”, GS Quý phân tích.
Làm thế nào để thực thi dân chủ chứ không chỉ có thực hành, làm thế nào để biến dân chủ thành cuộc sống, chi phối cuộc sống và ngược lại cuộc sống làm cho dân chủ sinh động, bồi đắp chứ không chỉ dân chủ một lần, nêu lên vấn đề này, TS Chu Văn Tuấn – Viện nghiên cứu tôn giáo – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cho rằng, trong dự thảo nghị quyết vẫn ở tình trạng là uyển ngữ- một lối nói giảm nhẹ.
“Khái niệm và từ ngữ không chỉ thể hiện trách nhiệm của khoa học mà còn là trách nhiệm của chính trị. Và để dân chủ được thực thi, phải là nhà nước pháp quyền. Nhà nước pháp quyền không chỉ là một khái niệm dành cho các nước tư bản nên coi đây là một loại hình nhà nước có trình độ phát triển rất cao” ông Tuấn khẳng định.
Sử dụng internet như công cụ hiệu quả
Với trên 30 triệu người Việt Nam sử dụng công cụ Internet, vào loại mạnh nhất thế giới, GS Hồ Sỹ Quý cho rằng chúng ta cần sử dụng internet như một công cụ hữu hiệu hơn nữa, chứ không phải là tâm lý e ngại. “Càng chủ động sử dụng thì hiệu quả càng lớn, nếu ngăn cản sẽ nảy sinh những hệ lụy”, GS Hồ Sỹ Quý nhấn mạnh.
Sự phát triển bùng nổ của khoa học và công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, theo GS-TS Nguyễn Quang Liêm, Viện trưởng Viện khoa học vật liệu, Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam, đây là động lực thúc đẩy quá trình dân chủ hóa. Dân chủ hoá thông tin được xem là một trong những lĩnh vực dân chủ hoá quan trọng bậc nhất trong thời đại ngày nay, là tiền đề để thúc đẩy quá trình dân chủ hoá trở thành thực sự trong đời sống xã hội hiện đại.
Đồng quan điểm trên, PGS. TS Mai Quỳnh Nam chân thành cho rằng, “đừng sợ internet”. Interner chỉ không tốt ở chỗ tính ẩn danh và khó quản lý nhưng rất tốt ở chỗ khả năng tổng hợp và phản ứng rất nhanh vì dựa trên thành tựu khoa học công nghệ. Vấn đề là chúng ta cần đẩy mạnh việc công khai thông tin. Một cơ thể khỏe mạnh thì công khai hóa để người ta biết.
Lấy dẫn chứng về những lợi ích internet mang lại cho cuộc sống, đặc biệt với người dân vùng sâu vùng xa, Phó chủ tịch thường trực Hội LHPN Việt Nam Hoàng Thị Ái Nhiên cho rằng, đó là sự tiện lợi dù chúng ta không thể phủ nhận những thách thức phải đối diện do công nghệ cao mang lại. Tuy nhiên, trong trong dự thảo báo cáo chính trị không có dòng nào nói về việc khai thác và sử dụng internet.
Phó chủ tịch thường trực Hội LHPN Việt Nam Hoàng Thị Ái Nhiên.
Giám sát phản biện xã hội – giải pháp hữu hiệu chống tham nhũng
Để thực thi dân chủ, phát huy dân chủ, một trong những vấn đề hết sức quan trọng được các đại biểu đưa ra tại hội thảo là phải thực hiện nghiêm túc hoạt động giám sát và phản biện xã hội.
PGS. TS Võ Đại Lược- nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và Chính trị thế giới, khẳng định, giám sát và phản biện xã hội là một giải pháp đấu tranh phòng chống tham nhũng hiệu quả. Đây là việc của Mặt trận và các tổ chức đoàn thể vì bộ máy chính quyền, dù có lực lượng chức năng nhưng không phát hiện được.
PGS. TS Võ Đại Lược- nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và Chính trị thế giới.
“Phòng chống tham nhũng chẳng hạn, chủ yếu do người dân, xã hội phát hiện. Công tác giám sát và phản biện xã hội chưa được quy định thành luật buộc các cơ quan nhà nước phải thực hiện. Thiếu quy định của luật pháp nên các cơ quan nhà nước có thể tùy ý đặt ra yêu cầu giám sát và phản biện xã hội trong một số chứ không bao gồm tất cả các lĩnh vực” PGS-TS Võ Đại Lược khẳng định.
Để giám sát hiệu quả, theo ông Võ Đại Lược phải có những tổ chức xã hội độc lập thì mới có thể giám sát được những vấn đề nhạy cảm, phức tạp. Từ đó ông kiến nghị cần có Luật về giám sát để quy định cơ quan công quyền phải làm gì, tạo điều kiện cho dân chúng được giám sát ra sao, phải cấp kinh phí để các tổ chức thực hiện giám sát-phản biện xã hội. Nhà nước phải khuyến khích việc giám sát, phản biện.
“Phải có văn hóa giám sát, phản biện. Thái độ giám sát, phản biện phải với ý thức xây dựng, để Đảng, nhà nước mạnh hơn chứ không phải để công kích nhau. Báo chí là công cụ rất quan trọng để thực hiện giám sát, phản biện nên phải được tăng cường.”, PGS Lược đề nghị.
PGS. TS Phạm Hữu Nghị - Viện Nhà nước và pháp luật –
Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Cùng quan điểm PGS. TS Phạm Hữu Nghị - Viện Nhà nước và pháp luật – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, cần thể hiện rõ hơn vấn đề tham nhũng trong Báo cáo chính trị. Báo cáo chính trị cần vạch ra những nguyên nhân của tình trạng cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng không đạt yêu cầu đề ra.
“Nếu cơ chế, chính sách, các giải pháp về phòng, chống tham nhũng trong thời gian qua không phát huy tác dụng thì phải tìm ra các giải pháp mới để bảo đảm cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng đạt được kết quả như sự mong muốn của nhân dân” PGS. TS Phạm Hữu Nghị khẳng định.
Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban TW MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân
trân trọng những ý kiến đóng góp tại Tọa đàm.
Lắng nghe để học hỏi
Chủ tịch Ủy ban TW MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân: Tiến tới xây dựng luật về internet Trong thời kỳ hiện nay, internet đã trở thành một diễn đàn rộng lớn của xã hội nhưng xét về mặt Nhà nước diễn đàn này chưa đầy đủ các giới trong xã hội. Chúng ta nên nhìn nhận vấn đề này theo hướng mềm hơn vì trên Internet có những thông tin đúng và thông tin chưa đúng. Internet là diễn đàn nhưng không có chế tài chính trị. Đó là vấn đề cần phải điều chỉnh và những người biết sự thật phải đứng lên nói sự thật, vì những thông tin không đúng nếu không được xác nhận lại thì những tin không đúng đó sẽ có sức lan tỏa ghê gớm trong xã hội. Trên Internet, có nhiều người nói sai về thành tựu đất nước nhưng lại không phải chịu trách nhiệm trước thông tin mình đưa ra. Về lâu dài, chúng ta phải tiến tới xây dựng Luật. |
Sau một ngày làm việc, cuộc toạ đàm đã ghi nhận nhiều tâm huyết, ưu tư về hiện tình đất nước cũng như mong muốn của các nhà khoa học, trí thức với chặng đường phát triển của đất nước.
Trân trọng những đóng góp này, Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân khẳng định, Mặt trận tổ chức các cuộc toạ đàm như thế này với mục đích là để lắng nghe tiếng nói của các nhà khoa học, trí thức - có nhiều người tóc đã bạc trắng, nhưng vẫn tới đây, dưới Mái nhà Mặt trận, mang đến tiếng nói bằng kinh nghiệm của cả cuộc đời mình.
“Đó là những tiếng nói vô cùng đáng quý. Dù không phải ý kiến nào cũng giống nhau nhưng tất cả đều có tính xây dựng, tính chính trị cao. Chúng tôi xin chân thành lắng nghe để học hỏi” - Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân bày tỏ.
Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân cũng trân trọng những ý kiến ghi nhận về việc MTTQ Việt Nam là tổ chức thích hợp nhất, góp phần phát huy dân chủ, thực hiện giám sát và phản biện nhưng người đứng đầu Mặt trận cũng thẳng thắn cho rằng, hiện nay Mặt trận chưa làm được nhiều, vì vậy Mặt trận sẽ tiếp tục làm tốt hơn nữa chức năng này.
“Luật MTTQ Việt Nam ra đời đã khẳng định rõ hơn vai trò Mặt trận và nội dung này đã được thể hiện rõ riêng trong 2 chương. Đối với giám sát và phản biện trong điều kiện Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, trước mắt phấn đấu có pháp lệnh về giám sát và phản biện còn về lâu dài thì cần phải xây dựng được Luật về giám sát và phản biện” Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân khẳng định.
Nêu câu hỏi vì sao lâu nay công tác phòng chống tham nhũng chưa đạt được như mong muốn, Chủ tịch Ủy ban TW MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân khẳng định, chúng ta phải làm rõ nguyên nhân để tìm ra những giải pháp khắc phục.
Trong năm 2016, Mặt trận sẽ phối hợp với Bộ Y tế để giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm. Việc này sẽ được hai bên bàn thảo cẩn thận. Tuy nhiên, muốn làm tốt việc này chúng ta phải xây dựng được một phong trào góp phần thay đổi nhận thức trong nhân dân. Mặt trận sẽ bàn với các cơ quan liên quan xây dựng lộ trình giám sát về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Chia sẻ với các ý kiến làm thế nào để thực thi dân chủ, theo Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân, cách thực hiện dân chủ được thể hiện chủ yếu thông qua hệ thống chính quyền. Việc này được thể hiện ở 3 mặt: Đó là khi nói đến dân chủ, người dân phải xác định đường lối phát triển đất nước, người dân phải đồng tình hoặc những vấn đề khó, liên quan đến toàn dân mà phức tạp thì phải trưng cầu ý kiến của toàn dân.
Vì vậy, trong quá trình hình thành đường lối chính sách phải có sự đồng thuận của nhân dân, phải làm để dân tin, vì dân là người đi bầu lãnh đạo các cấp, là người chọn đại diện cho mình.
Khẳng định cuộc tọa đàm đã thu được những kết quả tốt, góp phần hoàn thiện văn kiện Đại hội Đảng, Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, hàng năm chúng ta nên tổ chức ít nhất một cuộc tọa đàm và đi sâu vào một chủ đề.
Những cuộc tọa đàm hữu ích như thế này đã thể hiện trách nhiệm cao của Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam và Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam giúp cho Mặt trận tự tin hơn. Những ý kiến tâm huyết của các đại biểu sẽ được Ủy ban TW MTTQ Việt Nam gửi tới Bộ Chính trị, Văn phòng Trung ương Đảng, Ban soạn thảo Văn kiện để nắm rõ hơn vấn đề này.
TS Chu Văn Tuấn – Viện nghiên cứu tôn giáo – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam: Không nghe những lời nói thật, khó có dân chủ thực sự Cảm ơn Mặt trận đã cho chúng tôi được bộc lộ suy nghĩ, ưu tư của mình bấy lâu nay về hiện tình của đất nước nhưng cần hiểu một điều rằng, những ưu tư này không phải tạo ra khó khăn mà là bồi đắp cho những bước đường phát triển sắp tới. Ai cũng nói dân chủ, ai cũng có chính kiến của mình nhưng nếu chúng ta tổ chức thường xuyên những cuộc như thế này, để các lãnh đạo lắng nghe nhân dân nói chắc chắn sẽ tìm ra phương cách tối ưu nhất về vấn đề phát huy dân chủ. Muốn dân chủ mà không nghe những lời nói thật, nói đúng thì khó có dân chủ thực sự. PGS.TS Mai Quỳnh Nam, Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu con người: Đừng sợ internet Vấn đề ở chỗ hãy làm cho người ta tin, người ta được đáp ứng nhu cầu thông tin thì người ta không tìm đến những thông tin sai lệch trên internet. Có một số trang web mở ra được truy cập với số lượng rất lớn vì ở đó nói những điều trước nay người ta không biết. Nếu những vấn đề cần biết, hướng dẫn đưa tin một cách trung thực thì rất tốt cho hoạt động tổ chức và quản lý. Còn nếu chúng ta cứ che giấu sự thật thì người ta lại tìm sự thật được che giấu trên mạng. Phó Chủ tịch thường trực Hội LHPN Việt Nam Hoàng Thị Ái Nhiên: Để người dân phê phán cái xấu qua internet Dự thảo báo cáo chính trị cần bổ sung theo hướng mọi người dân khai thác sử dụng internet và thông qua phương tiện này để nêu quan điểm, ý kiến của mình đóng góp xây dựng Nhà nước, xây dựng xã hội cũng như lên án phê phán những việc làm xấu, phát hiện những khiếm khuyết trong chính sách, thực hiện chính sách. Tuy nhiên Nhà nước phải có hệ thống quản lý chặt chẽ đủ mạnh để ngăn chặn cái xấu, độc hại do intenet mang lại. Mặt trận và các tổ chức đoàn thể có trách nhiệm vận động, tuyên truyền người dân hiểu và có trách nhiệm để không bị những thông tin xấu trên internet lợi dụng, kích động. PGS. TS Phạm Hữu Nghị - Viện Nhà nước và pháp luật – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam: Nhiều người chỉ biết lo “cái tôi bé nhỏ” Trong nhân dân, đáng buồn là trong cả giới trẻ có những người chỉ biết lo cho cái tôi bé nhỏ, từ đó co lại, trùm chăn an phận, sống theo kiểu “mũ ni che tai, đèn nhà ai nhà ấy rạng”. Từ đây, nảy sinh hiện tượng lối sống vô cảm. Tâm lý sợ bị trù dập, sợ trả thù, hoặc tâm lý tự ti không dám lên tiếng phê bình, khiếu nại, tố cáo khá phổ biến trong xã hội. Nếu như mọi cán bộ, đảng viên và người dân biết hưởng quyền dân chủ đã được Hiến pháp thừa nhận và bảo vệ, biết và dám sử dụng quyền dân chủ, có bản lĩnh, ý chí đấu tranh chống mọi sự bất công thì sẽ tạo sức mạnh tổng hợp toàn xã hội để vươn tới xây dựng được một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh. PGS.TS, Nguyễn Tài Đông, Quyền Viện trưởng Viện triết học Việt Nam: Dân chủ trong Đảng là chìa khoá cho dân chủ xã hội Dân chủ trong Đảng là chìa khóa để giải quyết vấn đề dân chủ xã hội và là tiền đề căn bản nhất, là một trong những động lực để thực hành dân chủ xã hội. Những kiến nghị của tôi không mang tính hệ thống nhưng có 4 điểm nổi lên đó là: Dân chủ trong Đảng phải gắn chặt với sự đoàn kết và thống nhất trong Đảng, cần phải công khai minh bạch, nhất là trong công tác cán bộ. Về công tác tư tưởng của Đảng phải bổ sung đối thoại, công khai các công việc của Đảng, có cơ chế phản biện, cơ chế tự do tư tưởng, chấp thuận những ý kiến khác biệt. Cần có chế độ báo cáo trước tập thể, trước cấp dưới đã bầu ra mình, tham gia giám sát của quần chúng nhân dân và quần chúng cũng có quyền tham gia ý kiến trong công tác nhân sự lãnh đạo của tổ chức Đảng gắn dân chủ trực tiếp với tranh cử, bầu cử và bảo lưu ý kiến. Cuối cùng theo thôi, tăng cường hơn nữa dân chủ công khai và có số dư. Các đồng chí được bầu vào trong danh sách cấp ủy cần báo cáo kế hoạch hành động trước Đại hội để thể hiện tầm nhìn năng lực lãnh đạo của Đảng, cần chất vấn công khai trước Đại hội. |
