Dấu ấn Việt Nam trong hợp tác quốc tế về bảo vệ di sản

Mở rộng cách tiếp cận về tính xác thực

Tuần qua, Hội nghị Đối thoại châu Á – Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực được tổ chức tại Hà Nội và Ninh Bình, đã thông qua Văn kiện Hà Nội với sự đồng thuận cao. Đây là kết quả quan trọng của quá trình trao đổi, thảo luận giữa các chuyên gia, nhà quản lý, tổ chức quốc tế và những người thực hành văn hóa trong khu vực.

Văn kiện đưa ra những khuyến nghị có giá trị thực tiễn đối với công tác nhận diện, bảo tồn, quản lý và giám sát di sản. Các đại biểu khẳng định Văn kiện Hà Nội là bước chuyển quan trọng, tiếp nối tinh thần của Hiến chương Venice (1964), Văn kiện Nara về Tính xác thực (1994) và Văn kiện Nairobi (2025), đồng thời làm rõ thêm những quan điểm mới về tính xác thực của di sản trong bối cảnh hiện nay.

Trong đó, Văn kiện đề cao sự đa dạng văn hóa; các cơ sở khoa học, đối thoại cởi mở và ứng dụng công nghệ có trách nhiệm; vai trò chủ thể của cộng đồng; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo vệ và phát huy di sản.

Văn kiện Hà Nội tổng hợp kinh nghiệm và góc nhìn của các chuyên gia, nhà quản lý di sản hàng đầu tại châu Á – Thái Bình Dương, qua đó đóng góp vào nỗ lực xây dựng Danh sách Di sản Thế giới có tính đại diện, cân bằng và đáng tin cậy hơn nữa. Cùng đó nhấn mạnh là di sản của khu vực vô cùng sống động và phong phú. Sự thay đổi, thích ứng không làm mất đi tính xác thực mà có thể là phương thức để duy trì tính xác thực, giúp di sản tiếp tục tồn tại và được trao truyền qua nhiều thế hệ. Quan trọng hơn cả, người dân, nghệ nhân, cộng đồng địa phương chính là chủ thể nắm giữ tri thức, phải được tham gia trực tiếp vào quá trình nhận diện, đánh giá và bảo vệ tính xác thực của di sản.

Văn kiện cũng đưa ra các đề xuất ở những cấp độ cụ thể trong cơ chế phối hợp thực hiện Công ước Di sản Thế giới 1972, dành cho các quốc gia thành viên, Ủy ban Di sản Thế giới, các cơ quan tư vấn chuyên môn gồm Hội đồng Quốc tế về Di tích và Địa điểm (ICOMOS), Trung tâm Quốc tế Nghiên cứu và Bảo tồn và Phục hồi Di sản Văn hóa (ICCROM), Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL, Phó Chủ tịch Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam Hoàng Đạo Cương cho biết: Hội nghị đã đóng góp những tri thức, kinh nghiệm quý báu của khu vực vào tiến trình đối thoại chung của cộng đồng quốc tế về tính xác thực của di sản. Tính xác thực cần được nhận diện trong bối cảnh lịch sử - văn hóa, xã hội của từng di sản.

Ông Hoàng Đạo Cương nhấn mạnh 3 định hướng mà Việt Nam sẽ phối hợp cùng UNESCO, các quốc gia thành viên thúc đẩy trong thời gian tới. Cụ thể: Tiếp tục tổ chức đối thoại về tính xác thực trong những bối cảnh văn hóa khác nhau; Tăng cường chia sẻ kinh nghiệm và tri thức giữa các quốc gia trong khu vực và quốc tế; Thúc đẩy các nghiên cứu so sánh, các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, chuyên gia và cộng đồng. Từng bước chuyển hóa những kết quả nghiên cứu và đối thoại thành chính sách, công cụ bảo vệ di sản thế giới bảo đảm sự phù hợp với Công ước 1972 và Hướng dẫn thực hiện Công ước 1972.

Cộng đồng trở thành một phần quan trọng của đối thoại

Một trong những điểm đáng chú ý tại Hội nghị lần này được tổ chức tại Việt Nam là sự tham gia trực tiếp của những người thực hành văn hóa và cộng đồng vào quá trình đối thoại về tính xác thực của di sản.

Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam Jonathan Baker nhận định, những cuộc đối thoại về tính xác thực của di sản vốn chỉ dành cho giới chuyên gia, nay được những người thực hành văn hoá trực tiếp tham gia thảo luận... Họ chính là một cấu phần quan trọng làm nên nội dung của Văn kiện Hà Nội khi mang theo tiếng nói của cộng đồng. Đây chính là điểm mới mang tính đột phá của Hội nghị này.

Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam cũng hoan nghênh tầm nhìn chiến lược của Việt Nam khi đặt phát triển văn hóa ở vị trí trung tâm trong chương trình nghị sự quốc gia, thể hiện qua Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa. Đồng thời, ông đánh giá cao vai trò nòng cốt của Việt Nam trong quá trình đề xuất và vận động Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững. Việc Việt Nam chủ động đăng cai thành công Hội nghị Đối thoại châu Á – Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực tiếp tục khẳng định vai trò, tinh thần trách nhiệm và năng lực đóng góp thiết thực vào tiến trình định hình chính sách văn hóa – di sản trên phạm vi toàn cầu.

Còn ông Lazare Eloundou Assomo, Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO khẳng định Việt Nam là “điểm đến đặc biệt có ý nghĩa” của Hội nghị đối thoại lần này, nơi văn hóa là một cấu phần cốt lõi trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia. Thủ đô Hà Nội là hình mẫu tiêu biểu nơi lịch sử và nhịp sống đương đại cùng song hành, nơi di sản không chỉ được bảo tồn mà được diễn giải sống động và trao truyền qua các thế hệ.

Hội nghị đã khép lại, Văn kiện Hà Nội được kỳ vọng tiếp tục đóng góp vào tiến trình hoàn thiện nhận thức và thực tiễn bảo vệ di sản trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Những nội dung được thống nhất tại Hà Nội cũng mở rộng cuộc đối thoại quốc tế về tính xác thực, trong đó coi trọng bối cảnh lịch sử, văn hóa và xã hội, mối liên hệ giữa di sản vật thể và phi vật thể; khả năng kế thừa, thích ứng và đặc biệt là vai trò của cộng đồng.

Với Việt Nam, việc đăng cai Hội nghị và tham gia xây dựng Văn kiện Hà Nội là một dấu mốc trong quá trình chủ động hội nhập, chia sẻ kinh nghiệm và đóng góp tiếng nói vào các vấn đề chung của cộng đồng quốc tế về bảo vệ và phát huy giá trị di sản.