Đẩy mạnh giáo dục pháp luật cho công nhân lao động Thủ đô

Đưa pháp luật đến gần hơn với người lao động

Trong đời sống công nhân hiện nay, những vấn đề về tiền lương, bảo hiểm xã hội, điều kiện làm việc, an toàn vệ sinh lao động hay nguy cơ lừa đảo trên không gian mạng luôn là mối quan tâm thiết thân. Thực tế đó đòi hỏi công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật không thể dừng lại ở việc truyền đạt những quy định có sẵn, mà phải bắt đầu từ chính những vấn đề người lao động đang cần biết, cần hiểu và cần được giải đáp. Đây cũng là hướng đổi mới đang được các cấp Công đoàn Hà Nội triển khai mạnh mẽ. Từ những hình thức tuyên truyền truyền thống, nhiều mô hình mới, linh hoạt đã được xây dựng tại doanh nghiệp, khu công nghiệp và khu nhà trọ công nhân như Tủ sách pháp luật, Điểm sinh hoạt văn hóa công nhân, Góc thư giãn Công đoàn, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, Tổ tự quản khu nhà trọ công nhân, Tổ tư vấn pháp luật, Câu lạc bộ pháp luật...

Tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Toyota Boshoku Hà Nội, kiến thức về pháp luật lao động, công đoàn và bảo hiểm xã hội được lồng ghép vào những thời điểm phù hợp với nhịp độ sản xuất như giờ nghỉ giao ca, hệ thống truyền thanh tại nhà ăn, khu vực nghỉ giữa ca. Các hoạt động dã ngoại, giao lưu tập thể cũng trở thành dịp để công nhân tiếp cận kiến thức pháp luật thông qua những cuộc thi hỏi đáp, minigame sinh động.

Theo Ủy viên Ban Chấp hành Công đoàn Công ty Trần Thị Lan Hương, mục tiêu cuối cùng của công tác tuyên truyền không chỉ là giúp người lao động “biết pháp luật”, mà quan trọng hơn là “hiểu pháp luật, tin tưởng pháp luật và chủ động thực hiện pháp luật”. Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong quá trình đổi mới công tác tuyên truyền pháp luật của tổ chức Công đoàn hiện nay. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, công nhân làm việc theo dây chuyền, ca, kíp, chịu áp lực về năng suất, tiến độ và các yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn lao động. Vì vậy, việc tổ chức những buổi tuyên truyền tập trung kéo dài không phải lúc nào cũng phù hợp. Muốn pháp luật thực sự đi vào đời sống, cách thức truyền đạt phải ngắn gọn hơn, trực quan hơn và phù hợp hơn với điều kiện sinh hoạt, làm việc của công nhân.

Từ thực tế đó, nhiều công đoàn cơ sở đã tìm ra những cách làm sáng tạo. Chủ tịch Công đoàn Công ty Sumitomo Heavy Trần Ngọc Tuân cho biết, “Góc thư giãn Công đoàn” và “Tủ sách Công đoàn” được xây dựng với mục tiêu đưa thông tin pháp luật đến người lao động theo cách dễ hiểu, dễ nhớ và dễ áp dụng. Thay vì niêm yết những văn bản dài với nhiều thuật ngữ chuyên môn, các nội dung được chọn lọc thành những thông điệp ngắn gắn với các vấn đề thiết thân như: “Mỗi ca làm việc một thông điệp an toàn”, “Điều người lao động cần biết”, “Hỏi nhanh - đáp đúng về chế độ, chính sách”, “Quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội”...

Đặc biệt, việc ứng dụng mã QR đã giúp mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận thông tin. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại trong giờ giải lao, công nhân có thể chủ động tìm hiểu những quy định liên quan trực tiếp đến quyền lợi của mình. Những mô hình như “Tủ sách số Công đoàn” hay các tiện ích số tại cơ sở đang cho thấy chuyển đổi số có thể trở thành công cụ hữu hiệu để đưa kiến thức pháp luật đến gần hơn với đoàn viên, người lao động.

Phát huy vai trò lực lượng nòng cốt

Nếu doanh nghiệp là nơi công nhân lao động, thì khu nhà trọ chính là không gian sinh hoạt quan trọng, nơi nhiều vấn đề xã hội, an ninh và đời sống phát sinh. Bởi vậy, công tác giáo dục pháp luật của tổ chức Công đoàn và các lực lượng chức năng đang từng bước mở rộng khỏi cổng nhà máy để đến gần hơn với cuộc sống thường nhật của người lao động.

Tại xã Phúc Thịnh, nơi có Cụm công nghiệp Nguyên Khê với hàng chục doanh nghiệp và hơn 2.500 lao động, Công an xã phối hợp với công đoàn cơ sở và các ban, ngành thành lập các Tổ tự quản khu nhà trọ công nhân với sự tham gia của hàng trăm thành viên. Theo Thiếu tá Ngô Văn Dũng, Phó Trưởng Công an xã Phúc Thịnh, yếu tố quan trọng tạo nên hiệu quả của mô hình là phát huy vai trò của các chủ nhà trọ, tổ trưởng và tổ phó khu trọ. Đây là những người gần công nhân nhất, nắm bắt nhanh nhất những vấn đề nảy sinh trong đời sống hằng ngày.

Thông qua các buổi tập huấn, lực lượng nòng cốt được trang bị kỹ năng quản lý, sử dụng các ứng dụng khai báo lưu trú trực tuyến và tổ chức các nhóm thông tin trên mạng xã hội. Các nhóm Zalo, Facebook của khu nhà trọ trở thành kênh cập nhật thông tin chính thống, cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo, tội phạm và hỗ trợ người lao động khi cần thiết. Nội dung pháp luật cũng được “mềm hóa” để phù hợp hơn với công nhân.

Thay cho những buổi đọc văn bản khô khan là video ngắn, infographic trực quan hướng dẫn nhận diện tin giả, phòng, chống bạo lực gia đình, cảnh giác với các ứng dụng cho vay bất hợp pháp hay những thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.

Một hướng đi đáng chú ý khác là xây dựng đội ngũ công nhân nòng cốt ngay trong doanh nghiệp. Tại Công ty cổ phần Bewin&Coating VietNam, các “Tổ an toàn thông tin và nắm bắt dư luận” được thành lập với thành viên là tổ trưởng công đoàn và những công nhân có uy tín, tay nghề cao. Do trực tiếp cùng làm việc và sinh hoạt với đồng nghiệp, lực lượng này có khả năng nhanh chóng phát hiện tâm tư, bức xúc hoặc những thông tin thiếu chính xác đang lan truyền. Đồng thời, họ cũng trở thành những tuyên truyền viên gần gũi, đưa kiến thức pháp luật vào các cuộc trò chuyện hằng ngày một cách tự nhiên.

Cách làm này cho thấy một sự thay đổi quan trọng trong phương thức giáo dục pháp luật: từ việc chỉ dựa vào cán bộ chuyên trách sang phát huy sức mạnh của chính cộng đồng công nhân. Mỗi công nhân nòng cốt, mỗi chủ nhà trọ, mỗi cán bộ công đoàn cơ sở có thể trở thành một “cầu nối” đưa thông tin chính thống đến đúng người, đúng thời điểm.

Bước chuyển mạnh mẽ từ tư duy đến hành động đang từng bước nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong công nhân lao động Thủ đô. Tại nhiều doanh nghiệp, ý thức chấp hành nội quy, kỷ luật lao động được nâng lên; người lao động cũng chủ động hơn trong việc tìm hiểu pháp luật và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Từ những “Góc thư giãn Công đoàn”, những mã QR tra cứu pháp luật, các nhóm thông tin tại khu nhà trọ đến đội ngũ công nhân nòng cốt, pháp luật đang hiện diện gần gũi hơn trong từng nhà máy, từng khu dân cư. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng đội ngũ công nhân Thủ đô hiện đại, có ý thức pháp luật, bản lĩnh và trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của doanh nghiệp và Hà Nội trong giai đoạn mới.