Để du lịch biển phát triển xanh và bền vững - Bài cuối: Kiến tạo hình ảnh xã hội để nâng tầm du lịch biển

Phóng viên Báo Đại đoàn kết đã có cuộc trò chuyện với TS Nguyễn Anh Tuấn - Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch Việt Nam (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) về những yêu cầu mới đặt ra đối với phát triển du lịch biển trong bối cảnh xu hướng du lịch xanh lên ngôi và nhu cầu trải nghiệm văn hóa bản địa của du khách ngày càng tăng.

PV: Các địa phương ven biển như Phú Quốc, Nha Trang hay Quảng Ninh đang sở hữu nhiều lợi thế về tài nguyên tự nhiên. Theo ông, du lịch biển hiện nay cần thay đổi tư duy phát triển như thế nào để nâng cao sức cạnh tranh?

TS Nguyễn Anh Tuấn: Trước đây chúng ta chủ yếu khai thác lợi thế tài nguyên - cảnh đẹp, bãi biển, nghỉ dưỡng. Bây giờ phải chuyển sang khai thác một không gian phát triển tổng hợp gồm văn hóa biển, ẩm thực biển, làng chài, lễ hội, sinh thái ven biển, thể thao biển, đô thị biển và các chuỗi giá trị du lịch.

Du lịch ngày nay là bán trải nghiệm. Khách không chỉ muốn tắm biển rồi về. Họ muốn một ngày làm ngư dân, đi thuyền cùng ngư dân, nghe kể chuyện làng chài, hiểu văn hóa cư dân biển, thưởng thức ẩm thực trong bối cảnh văn hóa của nó.

Chỉ qua một phiên chợ địa phương thôi cũng đã rất hấp dẫn. Mỗi sản phẩm người dân bán ra đều gắn với một câu chuyện văn hóa, một câu chuyện riêng của từng cộng đồng. Vì vậy, khi nói đến du lịch biển, chúng ta phải hiểu biển là một không gian phát triển tổng hợp chứ không đơn thuần là nơi tắm biển hay nghỉ dưỡng như trước đây.

Khi khai thác được văn hóa biển, văn hóa cộng đồng và ẩm thực biển, chúng ta có thể tạo ra rất nhiều sản phẩm khác nhau. Đó là phát triển sản phẩm đa giá trị chứ không phải chỉ là sản phẩm đơn giản kiểu đi tắm biển rồi kết thúc.

Theo ông, truyền thông du lịch biển cần thay đổi như thế nào để tạo sức hút bền vững cho điểm đến, đặc biệt với những địa phương như Phú Quốc?

- Thời gian qua, cách làm phổ biến của chúng ta chủ yếu là truyền thông về bãi biển đẹp, khu nghỉ dưỡng tốt hay khách sạn cao cấp. Nhưng như thế là chưa đủ.

Truyền thông hiện nay phải làm được việc lớn hơn, đó là kiến tạo nhận thức và định hình hành vi của du khách. Không chỉ để họ biết đây là bãi biển đẹp mà còn biết rằng nơi đây có văn hóa biển đặc sắc, có cộng đồng ngư dân với những tập quán riêng, có ẩm thực hấp dẫn, có thể thao biển và những trải nghiệm độc đáo.

Quan trọng hơn, mọi thứ phải trở thành một câu chuyện trải nghiệm. Anh phải biết kể chuyện. Chỉ cần kể câu chuyện về một người ngư dân, về lịch sử hình thành của một làng chài, về lễ hội cầu ngư hay cách người dân mưu sinh cũng đã rất hấp dẫn đối với du khách.

Trong du lịch hiện nay, nghệ thuật kể chuyện chính là cách để thu hút và giữ chân du khách lâu hơn. Khi câu chuyện đủ hấp dẫn, khách sẽ ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và quay trở lại nhiều hơn. Không phải chỉ bán cảnh đẹp mà phải bán toàn bộ những giá trị nằm trong không gian biển đó.

Để du lịch biển phát triển xanh và bền vững, theo ông đâu là những yếu tố then chốt?

- Phát triển bền vững không chỉ là bảo vệ môi trường tự nhiên. Nó còn là trách nhiệm với văn hóa bản địa và với cộng đồng cư dân sống ở đó. Người dân phải được tham gia vào hoạt động du lịch, được tạo việc làm và được hưởng lợi công bằng. Nếu đặt họ ra ngoài rìa thì xung đột sẽ xuất hiện và sự phát triển sẽ trở thành phi bền vững.

Chính người dân địa phương mới là lực lượng bảo vệ tài nguyên tốt nhất vì họ sống ở đó hàng ngàn đời. Khi du lịch mang lại sinh kế, họ sẽ có động lực gìn giữ biển, rừng, làng chài và văn hóa của mình.

Các nhà đầu tư cũng cần quan tâm đến lợi ích cộng đồng, ưu tiên sử dụng lao động địa phương và tạo điều kiện để người dân tham gia vào chuỗi dịch vụ du lịch. Khi đó người dân mới thực sự trở thành chủ thể của điểm đến.

Hiện nay, phát triển xanh gần như đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Tiêu chuẩn môi trường ngày càng trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh quốc gia và quốc tế. Hiệp hội Du lịch Việt Nam đang triển khai bộ tiêu chí và nhãn du lịch xanh VITA Green, nhiều địa phương ven biển đã hưởng ứng theo hướng này.

Trong xây dựng hình ảnh điểm đến, vai trò của người dân địa phương và ngoại giao nhân dân cần được phát huy như thế nào?

- Ngoại giao nhân dân rất quan trọng. Tôi vẫn nói mỗi người dân là một đại sứ du lịch. Chúng ta phải tuyên truyền để người dân hiểu rằng khách du lịch đang góp phần mang lại sự phồn vinh cho địa phương. Từ đó người dân ứng xử thân thiện, văn minh với du khách.

Thực tế, sự thân thiện của người dân đang là một trong những thế mạnh lớn nhất của du lịch Việt Nam. Nhiều du khách muốn quay trở lại không chỉ vì cảnh đẹp mà còn vì những ấn tượng tốt đẹp với người dân địa phương. Từng thái độ thân thiện của người dân thôi cũng đã góp phần rất lớn vào việc quảng bá hình ảnh Việt Nam. Đây là nguồn lực rất đặc biệt mà không chiến dịch quảng cáo nào có thể thay thế được.

Bên cạnh đó, chúng ta cần phát huy vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Họ vẫn có tình cảm với quê hương, đất nước nên chắc chắn sẽ là những người quảng bá rất tốt cho Việt Nam. Đồng thời cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan ngoại giao, thương vụ, văn hóa ở nước ngoài như một hệ sinh thái để quảng bá hình ảnh đất nước và điểm đến Việt Nam ra thế giới hiệu quả hơn.

Thưa ông, với dư địa và tiềm năng lợi thế của Việt Nam, ngành du lịch cần làm gì để duy trì sức hấp dẫn trong bối cảnh nhu cầu, thị hiếu du khách thay đổi liên tục?

- Trong bối cảnh nhu cầu, thị hiếu thay đổi liên tục như thế này, yêu cầu về sáng tạo sản phẩm là rất quan trọng. Chúng ta phải tạo được các sản phẩm mới để đón đầu nhu cầu thị trường, đón đầu thị hiếu mới, từ đó thúc đẩy khách du lịch đến với Việt Nam, hoặc kể cả khách trong nước, thúc đẩy người dân đi du lịch trong nước.

Rõ ràng đây là câu chuyện sản phẩm. Chúng ta nói nhiều về việc phải biết kể câu chuyện của điểm đến, câu chuyện của địa phương, kể câu chuyện về văn hóa, về môi trường; phải biết cách kể chuyện để lôi cuốn du khách. Nhưng cuối cùng, sản phẩm vẫn là câu chuyện muôn thuở. Muốn thành công thì phải có sản phẩm.

Tài nguyên mới chỉ là lợi thế so sánh. Chỉ khi biến được tài nguyên thành sản phẩm có sức cạnh tranh cao thì mới trở thành lợi thế cạnh tranh. Bây giờ phải nhấn mạnh đến lợi thế cạnh tranh chứ không chỉ là lợi thế so sánh. Nhiều nơi có lợi thế so sánh nhưng hàng chục năm nay vẫn nằm yên, không phát triển. Tài nguyên rất đặc sắc nhưng không biến thành sản phẩm.

Để phát triển thành sản phẩm thì đòi hỏi đầu tư, đòi hỏi kiến thức, tính chuyên nghiệp và sự am hiểu thị trường.

Cảm ơn ông về cuộc trao đổi!

TS Nguyễn Đăng Khang - Phó Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết: Truyền thông từ “quảng bá điểm đến” sang “kiến tạo hình ảnh xã hội” ở Phú Quốc

Trong nhiều năm qua, truyền thông về Phú Quốc chủ yếu tập trung vào quảng bá cảnh quan thiên nhiên, hệ thống nghỉ dưỡng, các công trình vui chơi giải trí hay tiềm năng đầu tư. Điều này góp phần thúc đẩy phát triển du lịch và thu hút nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở đó thì chưa đủ để tạo nên một thương hiệu điểm đến có chiều sâu và sức cạnh tranh quốc tế lâu dài.

Giá trị của một điểm đến quốc tế ngày nay không chỉ được phản ánh qua quy mô cơ sở lưu trú hay hạ tầng du lịch nó còn được đánh giá bằng chất lượng môi trường sống, văn hóa ứng xử, cảm xúc của du khách và những giá trị nhân văn mà nơi đó mang lại.

Nhiều nghiên cứu về truyền thông hiện đại cho thấy, điều khiến du khách ghi nhớ không chỉ là cảnh đẹp, mà là trải nghiệm xã hội. Đó có thể là thái độ thân thiện của người dân, một khu phố sạch đẹp, một cộng đồng văn minh hay cảm giác an toàn và được tôn trọng. Đó chính là “sức mạnh mềm” của một địa phương.

Do đó, truyền thông cần được định hướng theo cách tiếp cận mới: không chỉ quảng bá du lịch mà phải góp phần kiến tạo hình ảnh xã hội. Con người phải trở thành trung tâm của chiến lược truyền thông. Cần kể nhiều hơn những câu chuyện đời sống về ngư dân giữ nghề biển, những người làm du lịch văn minh, những thanh niên khởi nghiệp từ giá trị văn hóa bản địa, những cộng đồng cùng chung tay bảo vệ môi trường biển đảo.

Một bãi biển sạch, một đô thị không rác thải nhựa, một cộng đồng có ý thức bảo vệ môi trường chính là hình ảnh truyền thông thuyết phục nhất đối với bạn bè quốc tế. Mỗi người dân cần được xem là một “đại sứ du lịch”, một chủ thể trực tiếp tham gia quảng bá hình ảnh địa phương và đất nước.

Ông Hà Văn Siêu - Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (Bộ VHTTDL): Hình thành chuỗi sản phẩm du lịch biển

Các điểm đến tạo nên sức hấp dẫn để thu hút khách. Nhưng ở mỗi điểm đến phải phát triển hệ thống sản phẩm du lịch một cách đồng bộ, hình thành chuỗi cung ứng du lịch liên hoàn để du khách có thể kết nối từ các điểm đến chính đến các điểm đến thứ cấp. Khi các sản phẩm du lịch được liên kết thành chuỗi sẽ tạo nên những hành trình thú vị hơn, giá trị gia tăng cao hơn và hấp dẫn đối với nhiều phân khúc thị trường khác nhau.

Chúng ta không thể chỉ tập trung vào một phân khúc thị trường mà phải đa dạng hóa thị trường, cơ cấu lại thị trường dựa trên những thế mạnh, lợi thế của Việt Nam. Đồng thời phải có chiến lược cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới để tạo nên một lối đi riêng, một sức hút riêng cho du lịch Việt Nam, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh so với các điểm đến khác trong khu vực và trên thế giới.

PGS.TS Phạm Hồng Long - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Khoa Du lịch học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐHQG Hà Nội): Du lịch biển cần phát triển theo hướng tái tạo

Hiện nay còn xuất hiện một khái niệm mới vượt lên trên du lịch xanh và bền vững, đó là du lịch tái tạo. Tức là không chỉ giữ nguyên hiện trạng mà phải làm cho điểm đến tốt hơn, xanh hơn, sạch hơn, đẹp hơn và giàu tài nguyên hơn.

Nếu tiếp cận theo hướng du lịch tái tạo thì đây là một bước tiến xa hơn của du lịch xanh và du lịch bền vững.

Đối với các điểm đến biển đảo, đặc biệt là những hệ sinh thái biển vốn rất nhạy cảm với các vấn đề môi trường, rác thải và nước thải, thì yêu cầu phát triển xanh, phát triển bền vững và tái tạo càng cần được đặt lên hàng đầu.