Để giám sát cộng đồng không chỉ là “tai mắt” của nhân dân

Tuy nhiên, để hoạt động này thực sự phát huy vai trò, địa phương đề nghị tháo gỡ những “nút thắt” về nhân lực, kinh phí và cơ chế phối hợp trong mô hình mới.

Bám từng công trình

Tại xã Cẩm Xuyên, câu chuyện giám sát công trình đầu tư công được bắt đầu từ những việc rất cụ thể. Với các công trình hạ tầng ở khu dân cư do UBND xã làm chủ đầu tư, mỗi khi có dự án, Ban giám sát đầu tư cộng đồng của công trình đó đều phát huy tốt vai trò giám sát.

Đơn cử như Công trình hạ tầng khu dân cư thôn Thanh Mỹ (nay sát nhập thành thôn Thanh Tân), Ban giám sát đầu tư cộng đồng thường xuyên có mặt để giám sát từ khâu bóc phong hoá đổ bê tông làm mặt đường cho đến làm nắp mương, dựng cột điện...

“Chúng tôi đề nghị các đơn vị liên quan báo trước những phần việc quan trọng để có kế hoạch cắt cử người tham gia giám sát. Sắt đủ hay thiếu, loại sắt thế nào, cốt pha ra sao... chúng tôi đều kiểm tra kỹ và kịp thời phát hiện nếu có gian dối” - ông Lê Quang Cảnh, Bí thư Chi bộ thôn Thanh Tân chia sẻ.

Theo ông Cảnh, tại một tuyến đường bê tông dài khoảng 300m ở khu vực trước đây là thôn Thanh Mỹ, Ban giám sát đã theo dõi từng công đoạn thi công. Không chỉ kiểm tra theo thiết kế, những người làm công tác giám sát còn chú ý đến sự phù hợp của công trình với thực tế địa bàn. Có trường hợp, trong quá trình thi công, Ban phát hiện một số điểm cần xử lý để việc kết nối, thoát nước được thuận lợi hơn. Những đề xuất phù hợp được trao đổi ngay với đơn vị thi công, xử lý tại chỗ.

Những việc làm này cho thấy vai trò của giám sát đầu tư cộng đồng được phát huy rõ nét. Theo Lê Quang Cảnh - Bí thư chi bộ thôn Thanh Tân, ban cán sự của thôn đều là người có chuyên môn, kinh nghiệm thực tế về xây dựng nên có thể nhận biết những điểm chưa phù hợp qua việc trực tiếp quan sát.

Từ đầu năm đến nay, xã Cẩm Xuyên có 25 dự án và thành lập 25 Ban giám sát đầu tư cộng đồng. Hiện nay, trên địa bàn xã có 7 công trình do xã làm chủ đầu tư, tương ứng với 7 Ban giám sát đầu tư cộng đồng đang hoạt động. Mỗi ban được thành lập theo từng dự án, theo dõi quá trình thực hiện và tham gia nghiệm thu... Vì thế, chất lượng công trình nâng lên đáng kể.

Những “nút thắt” cần tháo gỡ

Hiệu quả trong giám sát cộng đồng đã rõ, nhưng hoạt động giám sát đầu tư cộng đồng ở xã Cẩm Xuyên cũng đang đứng trước những khó khăn không nhỏ.

Trước hết là vấn đề nhân lực. Theo ông Trần Xuân Ngự - Phó Chủ tịch Uỷ ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn xã Cẩm Xuyên, thành viên Ban giám sát đầu tư cộng đồng đều là những người có công việc riêng, trong khi hoạt động xây dựng diễn ra liên tục và có những thời điểm đòi hỏi phải có mặt đúng lúc, đúng công đoạn. Khi các dự án được triển khai với quy mô lớn hơn, trải trên nhiều địa bàn, một Ban chỉ có khoảng 5-7 thành viên là rất khó bao quát toàn bộ công trình. “Việc tổ chức các dự án theo hướng gộp nhiều địa bàn khiến cách bố trí Ban giám sát đầu tư cộng đồng hiện nay chưa thật sự phù hợp. Có những công trình trải qua nhiều thôn, trong khi lực lượng giám sát tại cơ sở có hạn” - ông Ngự nói.

Một vấn đề khác là cơ chế phối hợp trong mô hình tổ chức mới. Bà Nguyễn Thị Mai - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Cẩm Xuyên cho biết, theo mô hình hiện nay, MTTQ xã ra quyết định thành lập Ban giám sát nhưng cán bộ Mặt trận xã không trực tiếp tham gia Ban giám sát đầu tư cộng đồng như trước. Điều này khiến việc trao đổi, phối hợp, điều phối với chủ đầu tư và đơn vị thi công trong một số trường hợp gặp khó khăn.

Bà Mai cho rằng, cần nghiên cứu để cán bộ có chuyên môn hoặc lãnh đạo Uỷ ban MTTQ Việt Nam xã tham gia trực tiếp vào Ban giám sát đầu tư cộng đồng đối với từng dự án, qua đó tăng khả năng phối hợp, xử lý thông tin và kiến nghị ngay từ cơ sở.

Kinh phí hoạt động cũng là vấn đề được đặt ra. Theo bà Mai, nếu yêu cầu Ban giám sát đầu tư cộng đồng thực hiện đầy đủ trách nhiệm nhưng nguồn kinh phí không phù hợp, chỉ dựa vào sự tự nguyện của các thành viên thì hoạt động khó bảo đảm thực chất và lâu dài. Từ thực tế đó, MTTQ xã đề nghị có quy định rõ hơn về nguồn kinh phí dành cho hoạt động giám sát cộng đồng, kể cả đối với các dự án do cấp xã làm chủ đầu tư; đồng thời nguồn kinh phí nên được tính toán, bố trí ngay từ đầu năm.

Giám sát đầu tư cộng đồng, suy cho cùng là một phương thức để người dân thực hiện quyền làm chủ đối với những công trình được xây dựng trên địa bàn. Thực tế tại Cẩm Xuyên cho thấy, những phát hiện từ công trường có thể giúp công trình được điều chỉnh ngay trước khi chuyển sang bước tiếp theo. Song để mô hình này phát huy bền vững, cùng với trách nhiệm của người giám sát, cần một cơ chế đủ rõ về nhân lực, kinh phí và phối hợp. Khi những điểm nghẽn đó được tháo gỡ, “tai mắt” của cộng đồng mới thực sự phát huy hiệu quả.