Để người trẻ thấm nhuần lịch sử một cách tự nhiên

Để lịch sử trở thành một phần của đời sống

Nhìn từ thực tế, không ít bạn trẻ yêu lịch sử, chủ động tìm hiểu về các nhân vật, sự kiện và những dấu mốc quan trọng của dân tộc. Tuy nhiên, cũng có một bộ phận xem lịch sử là môn học khô khan, nặng về ghi nhớ sự kiện và mốc thời gian. Điều đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận để lịch sử không chỉ được học mà còn được cảm nhận, được sống cùng và trở thành một phần tự nhiên trong nhận thức của người trẻ.

Theo TS. Nguyễn Thị Hoàn - Trưởng Khoa Lý luận Chính trị, Đại học Kinh tế Quốc dân, khó khăn lớn nhất hiện nay không hẳn nằm ở bản thân lịch sử mà nằm ở khoảng cách thế hệ. Mỗi thế hệ có cách nhìn nhận cuộc sống, cách tiếp nhận thông tin và phương thức học tập khác nhau. Vì vậy, muốn lịch sử đến được với Gen Z thì trước hết cần hiểu Gen Z đang nghĩ gì và mong muốn điều gì.

“Khoảng cách thế hệ tạo ra sự khác biệt trong cách tiếp cận lịch sử. Nếu người dạy không hiểu người học thì rất khó tạo được sự đồng cảm và kết nối”, TS. Hoàn chia sẻ.

Từ thực tiễn giảng dạy, bà cho biết điều đầu tiên mình thường làm khi bắt đầu một học phần là lắng nghe sinh viên. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức theo cách truyền thống, giảng viên tìm hiểu suy nghĩ, mong muốn và những băn khoăn của người học đối với môn học. Trên cơ sở đó, nội dung và phương pháp giảng dạy được điều chỉnh để phù hợp hơn với từng đối tượng sinh viên.

Đây cũng là một trong những hướng đi được nhiều chuyên gia giáo dục đánh giá cao. Bởi lịch sử chỉ thực sự trở nên hấp dẫn khi người học thấy được sự liên quan giữa những câu chuyện của quá khứ với cuộc sống của chính mình hôm nay.

Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, nhiều hình thức giảng dạy mới đã được áp dụng trong các môn lý luận chính trị và lịch sử. Sinh viên có thể tham gia các hoạt động nhập vai nhân vật lịch sử, tranh biện, thuyết trình theo dự án hoặc xây dựng các sản phẩm truyền thông liên quan đến những chủ đề lịch sử.

Điều đáng nói là mỗi nhóm sinh viên lại có thế mạnh riêng. Với sinh viên marketing, lịch sử có thể được tiếp cận dưới góc độ xây dựng chiến dịch truyền thông. Với sinh viên logistics, câu chuyện về đường Trường Sơn hay hệ thống hậu cần trong chiến tranh có thể trở thành những bài học thực tiễn về tổ chức và vận hành. Chính sự kết nối giữa lịch sử với chuyên ngành đào tạo giúp người học nhận thấy lịch sử không hề xa rời cuộc sống.

Tuy nhiên, đổi mới phương pháp không có nghĩa là buông lỏng vai trò định hướng của người thầy. TS. Nguyễn Thị Hoàn cho rằng trong các hoạt động tranh biện hay thảo luận, giảng viên vẫn phải đóng vai trò dẫn dắt để giúp sinh viên hình thành tư duy khoa học và tiếp cận lịch sử một cách khách quan.

“Điều quan trọng không phải là thắng hay thua trong tranh luận mà là giúp sinh viên hiểu bản chất vấn đề, biết đặt câu hỏi, biết phân tích và nhìn nhận lịch sử từ nhiều góc độ khác nhau”, bà nhấn mạnh.

Học lịch sử từ những trải nghiệm sống động

Một thực tế đáng chú ý là người trẻ hiện nay không thiếu cơ hội tiếp cận lịch sử. Các bảo tàng số, công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), phim tài liệu, podcast, video ngắn trên mạng xã hội hay các dự án sáng tạo nội dung lịch sử đang ngày càng phổ biến. Vấn đề không còn là “có học lịch sử hay không” mà là “học lịch sử bằng cách nào”.

Theo TS Nguyễn Thị Hoàn, người dạy cần biết “thổi hồn” vào kiến thức. Lịch sử không nên chỉ xuất hiện dưới dạng những con số, niên đại hay sự kiện khô cứng. Khi những nhân vật lịch sử, những câu chuyện có thật, những thước phim tư liệu được đưa vào bài giảng, lịch sử sẽ trở nên sống động và gần gũi hơn rất nhiều.

“Người học thường khó ghi nhớ những con số đơn thuần. Nhưng khi kiến thức được kể bằng những câu chuyện, bằng số phận con người và những trải nghiệm cụ thể thì lịch sử sẽ được tiếp nhận một cách tự nhiên hơn”, bà nói.

Không chỉ học trong nhà trường, mùa hè cũng là khoảng thời gian lý tưởng để học sinh tiếp cận lịch sử và văn hóa dân tộc thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế. Những chuyến tham quan bảo tàng, di tích lịch sử hay không gian văn hóa giúp kiến thức bước ra khỏi trang sách, trở nên trực quan và sinh động hơn.

Mới đây, ngày 21/5, Bảo tàng Văn học Việt Nam đã đón 160 học sinh Trường THCS Ngoại ngữ (Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội) đến tham quan, trải nghiệm nhân dịp bế giảng năm học. Tại đây, các em được tìm hiểu lịch sử văn học Việt Nam qua các thời kỳ, khám phá cuộc đời và sự nghiệp của nhiều danh nhân văn hóa, văn học như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nam Cao, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Huy Tưởng hay Văn Cao...

Đặc biệt, các em còn được thưởng thức bộ phim hoạt hình “Cậu bé cờ lau”, qua đó hiểu hơn về tinh thần yêu nước, ý chí và khát vọng dựng xây đất nước của người anh hùng dân tộc Đinh Bộ Lĩnh. Những trải nghiệm như vậy không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn học, niềm tự hào về truyền thống văn hóa dân tộc.

Đây cũng là minh chứng cho thấy lịch sử và văn hóa sẽ dễ đi vào lòng người hơn khi được tiếp cận bằng những hình thức trực quan, giàu cảm xúc thay vì chỉ học thuộc lòng những dữ kiện khô cứng.

Thực tiễn cho thấy lịch sử chỉ thực sự sống khi được kể lại, được chia sẻ và được tiếp nối bởi thế hệ sau. Khi người trẻ chủ động tìm hiểu về lịch sử dân tộc, tham gia các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo nội dung hoặc lan tỏa những câu chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ của thời đại mình, lịch sử sẽ không còn là những trang sách khép kín mà trở thành một phần của đời sống đương đại.

Để người trẻ thấm nhuần lịch sử một cách tự nhiên, có lẽ điều quan trọng nhất không phải là bắt họ ghi nhớ nhiều hơn, mà là giúp họ hiểu, cảm và tìm thấy chính mình trong những câu chuyện của quá khứ. Khi đó, lịch sử không còn là môn học bắt buộc mà trở thành nguồn cảm hứng, bồi đắp bản lĩnh, trách nhiệm và tình yêu đối với dân tộc trong mỗi người trẻ hôm nay.