Đề thi tốt nghiệp THPT 2026: Phân loại thí sinh nhưng không đánh đố

Phóng viên: Có ý kiến cho rằng đề thi Tiếng Anh năm nay xuất hiện một số từ vựng vượt quá yêu cầu năng lực tối thiểu của học sinh theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

GS.TS Nguyễn Ngọc Hà: Yêu cầu đối với học sinh khi tốt nghiệp THPT là đạt tối thiểu bậc 3 trong Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc. Về ý kiến cho rằng một vài từ xuất hiện trong đề thi có độ khó cao hơn mức này, điều quan trọng là những từ đó không nằm ở vị trí mang tính quyết định đối với việc trả lời câu hỏi. Nếu một từ vượt chuẩn nhưng lại giữ vai trò then chốt khiến thí sinh không thể làm được bài thì đó là điều cần phải cân nhắc rất kỹ.

Trong quá trình xây dựng đề thi, Ban ra đề đã nhiều lần trao đổi về những trường hợp như vậy. Nhiều nội dung thuộc phần đọc hiểu được thiết kế theo hướng nếu thí sinh nắm được ngữ cảnh chung của văn bản thì vẫn có thể xử lý câu hỏi mà không nhất thiết phải hiểu chính xác mọi từ ngữ xuất hiện trong bài.

Một số thí sinh tại Hà Nội phản ánh đề thi Tiếng Anh có phông chữ khó đọc. Bộ GDĐT đánh giá thế nào về ý kiến này?

Trước hết, chúng tôi cảm ơn báo chí đã phản ánh vấn đề này từ năm 2025. Từ những góp ý đó, Hội đồng ra đề thi năm nay đã rút kinh nghiệm rất nghiêm túc. Bên cạnh việc chuyển đổi định dạng đề, chúng tôi đã hướng dẫn rất cụ thể về cách trình bày, căn lề, sử dụng phông chữ cũng như quy trình in ấn.

Toàn bộ quy trình đều được thử nghiệm trước để đánh giá chất lượng bản in, chất lượng bản photocopy, bảo đảm đề thi khi đến tay thí sinh phải rõ hình, rõ chữ. Đây đã là quy định chung của Bộ GDĐT. Nếu đơn vị nào không thực hiện đúng hướng dẫn thì đơn vị đó phải chịu trách nhiệm.

Về đề thi các môn khoa học tự nhiên, đặc biệt là môn Toán, nhiều thí sinh vẫn cho rằng độ khó cao hơn so với các môn khoa học xã hội. Trong khi đó, chúng ta đang rất cần nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và kỹ thuật. Ông đánh giá vấn đề này ra sao?

Đây là một vấn đề lớn và cần nhiều giải pháp đồng bộ. Thời gian qua, Bộ GD-ĐT đã triển khai nhiều chính sách nhằm khuyến khích học sinh, sinh viên theo học các ngành STEM.

Riêng đối với công tác thi, việc giảm chênh lệch độ khó giữa các môn là một trong những nội dung được đặc biệt quan tâm. Công việc này được thực hiện cả ở góc độ chuyên môn lẫn các giải pháp kỹ thuật trong xây dựng đề thi.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng hiện nay vẫn là giai đoạn quá độ. Khi chuyển sang hình thức thi trên máy tính, sử dụng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và các kỹ thuật khảo thí hiện đại để xử lý kết quả, vấn đề này sẽ có điều kiện được giải quyết tốt hơn. Còn đối với kỳ thi năm nay, chúng ta cần chờ kết quả phân tích dữ liệu sau kỳ thi để có đánh giá đầy đủ. Thực tế, tôi cũng ghi nhận có những thí sinh cho rằng đề khó hơn, nhưng cũng có em nhận xét đề dễ thở hơn.

Trong đề thi Ngữ văn năm nay có sử dụng ngữ liệu liên quan đến tác giả nước ngoài. Ngữ liệu này đã được phản biện, thẩm định như thế nào trước khi đưa vào đề thi?

Ngữ liệu được phản biện và trao đổi rất kỹ trước khi sử dụng. Việc phản biện luôn là một khâu bắt buộc trong quy trình xây dựng đề thi.

Các yếu tố về vùng miền, cách dùng từ, khả năng tiếp cận của học sinh cũng đều được xem xét. Những nội dung liên quan đến độ khó, khả năng tiếp nhận của thí sinh hay mức độ phù hợp với yêu cầu đánh giá đều được cân nhắc trong quá trình xây dựng và phản biện đề thi.

Có ý kiến băn khoăn về khả năng tiếp cận ngữ liệu của học sinh. Ban ra đề đã cân nhắc như thế nào khi quyết định sử dụng ngữ liệu này?

Như tôi đã trao đổi, đây là câu hỏi mang tính phân loại. Khi xây dựng đề thi, Ban ra đề đã tính toán kỹ để bảo đảm yêu cầu phân hóa thí sinh nhưng vẫn phù hợp với mục tiêu đánh giá.

Đây là câu nghị luận xã hội, hướng đến việc đánh giá năng lực hiểu biết, phân tích, lập luận và trình bày quan điểm của học sinh trước các vấn đề xã hội. Khác với nhiều môn học khác vốn yêu cầu ghi nhớ chính xác kiến thức hoặc công thức, môn Ngữ văn luôn có không gian mở nhất định để học sinh thể hiện tư duy và cách nhìn nhận của mình.

Quan trọng hơn, yêu cầu của đề được đặt ra khá rõ ràng. Đề không đòi hỏi thí sinh phải nhớ những thông tin chi tiết về nhân vật, sự kiện hay dữ kiện cụ thể. Điều cần đánh giá là khả năng nhận thức, lập luận và trình bày vấn đề của các em.

Nếu một thí sinh không thực sự hiểu rõ nhân vật hoặc bối cảnh được nhắc đến trong ngữ liệu nhưng vẫn xây dựng được lập luận hợp lý, đáp ứng đúng yêu cầu của đề thì sẽ được đánh giá như thế nào?

Việc chấm thi sẽ căn cứ vào yêu cầu cụ thể của câu hỏi và các tiêu chí đánh giá đã được xây dựng. Đối với môn Ngữ văn, điều quan trọng là thí sinh hiểu đúng vấn đề cần nghị luận, có lập luận phù hợp, dẫn chứng hợp lý và thể hiện được năng lực tư duy, diễn đạt của mình. Những nội dung đó sẽ được xem xét trong quá trình chấm bài theo các tiêu chí đã quy định.

Trân trọng cảm ơn ông!