Đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não

Người hiến máu phải từ đủ 18 tuổi đến 65 tuổi

Ngày 21/9 dưới sự chủ trì của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam. Tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người (trong đó thận: 9.969 ca; gan: 1.005 ca; tim: 177 ca; phổi: 27 ca). Số lượng ca ghép tạng ở nước ta hiện nay đang chủ yếu là ghép tạng từ người cho sống với 10.225 ca trên 11.187 ca chiếm 91,4%, số ca ghép từ người cho chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%. Tuy nhiên, hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vẫn còn tồn tại, hạn chế cần được giải quyết.

Ông Hà cho hay, dự án Luật lần này quy định về hiến, lấy, ghép, quản lý và sử dụng mô, sản phẩm từ mô; hiến, lấy, ghép, quản lý và sử dụng bộ phận cơ thể người; hiến, lấy, quản lý và sử dụng xác; các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Luật này không áp dụng đối với việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người theo quy định của Luật Thi hành án hình sự và việc kinh doanh, sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo quy định của Luật Dược.

Dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều. Trong đó, dự thảo Luật kế thừa những nguyên tắc và quy định cốt lõi của Luật năm 2006 đã được thực tiễn kiểm nghiệm và còn phù hợp, gồm: Nguyên tắc tự nguyện trong hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người phải bảo đảm hòa hợp, công bằng, minh bạch và phải được điều phối bởi Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.

Dự án Luật bổ sung các quy định về trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể người gồm: Lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết đối với người đã được xác định là chết tuần hoàn. Người dưới 18 tuổi được hiến mô, bộ phận cơ thể của mình sau khi chết não, chết tuần hoàn nếu đã đăng ký hiến; trường hợp chưa đăng ký hiến thì phải có nguyện vọng trước khi chết thể hiện bằng lời nói hoặc bằng văn bản và được người đại diện theo pháp luật đồng ý. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống để điều trị cho người là thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, sau khi được tư vấn và được người đại diện theo pháp luật của người đó và người hiến đồng ý, trừ hiến máu và các thành phần máu.

Người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống cho người là thành viên gia đình. Người hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống cho người không phải là thành viên gia đình phải là người từ đủ 25 tuổi trở lên. Hiến bộ phận cơ thể người trong trường hợp bộ phận cơ thể đó bị tổn thương hoặc bệnh lý mà không thể tiếp tục sử dụng được cho chính người hiến.

Người hiến máu, thành phần máu phải là người từ đủ 18 tuổi trở lên và tại thời điểm hiến không quá 65 tuổi. Người hiến, người nhận tinh trùng, noãn, phôi. Lấy tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn, mô buồng trứng của người dưới 18 tuổi để bảo tồn khả năng sinh sản khi có chỉ định y khoa.

Đề nghị bổ sung cơ chế kiểm soát, phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể người

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội cho biết, dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp với Hiến pháp, tương thích với điều ước quốc tế có liên quan đã rà soát. Đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế kiểm soát, phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể người. Tiếp tục đánh giá đầy đủ khả năng cân đối ngân sách nhà nước, Quỹ bảo hiểm y tế; giải pháp tài chính để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ghép mô, bộ phận cơ thể người, gắn với lộ trình mở rộng phạm vi thanh toán của Quỹ bảo hiểm y tế và hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật, giá dịch vụ.

Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật bao gồm máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào, mô. Tuy nhiên, đề nghị rà soát, bổ sung phạm vi điều chỉnh đối với tế bào, sản phẩm từ tế bào để bảo đảm thống nhất trong dự thảo Luật.

Dự thảo Luật loại trừ phạm vi áp dụng đối với việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người theo quy định của Luật Thi hành án hình sự và việc kinh doanh, sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo quy định của Luật Dược. Thường trực Ủy ban cho rằng đây là Luật gốc điều chỉnh về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; do đó, đề nghị xác định cụ thể nguyên tắc áp dụng giữa các luật, thay vì loại trừ chung, bảo đảm mọi quan hệ phát sinh đều có căn cứ pháp lý điều chỉnh. Làm rõ trong dự thảo Luật việc điều chỉnh đối với trường hợp lấy mô tự thân để ghép cho chính người đó.

Về cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác, ông Vinh đánh giá, đây là chính sách mới so với hiện hành. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo thuyết minh đầy đủ, đánh giá tác động kỹ lưỡng, bổ sung kinh nghiệm quốc tế, làm rõ số lượng quốc gia đã cho phép thực hiện và quy định kiểm soát tương ứng để có căn cứ đánh giá.

Bên cạnh đó, quy định chặt chẽ, giới hạn người có thẩm quyền đồng ý là cha, mẹ hoặc người thân thích trong phạm vi nhất định; sự đồng ý phải bằng văn bản; nghiên cứu bổ sung điều kiện có người làm chứng độc lập, không thuộc kíp lấy, ghép và không có quyền, lợi ích liên quan; ghi nhận nguyện vọng và người làm chứng trong hồ sơ; làm rõ nguyên tắc xử lý khi có sự khác nhau giữa nguyện vọng của trẻ và ý kiến của người đại diện. Tiếp tục đánh giá các trường hợp, nguy cơ có thể phát sinh, hệ lụy đạo đức, hệ lụy xã hội kéo theo khi cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác.