Đề xuất con chưa thành niên đi theo thành viên cơ quan đại diện được bảo đảm học phí

Theo tờ trình của Chính phủ đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện (CQĐD) nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, tính đến tháng 10/2025, mạng lưới CQĐD được thành lập và duy trì tại 71 quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm 99 CQĐD (trong đó có 70 Đại sứ quán, 24 Tổng Lãnh sự quán, 4 Phái đoàn đại diện thường trực bên cạnh các tổ chức quốc tế và 01 Văn phòng) với tổng số 1.068 chỉ tiêu biên chế được giao (không bao gồm biên chế công an, quốc phòng). 

Về thúc đẩy quan hệ chính trị - xã hội, quốc phòng - an ninh, CQĐD đã phát huy tinh thần “bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa”, nắm bắt nhanh, cơ bản đánh giá đúng, báo cáo kịp thời những diễn biến mới của tình hình quốc tế; tham mưu và trực tiếp triển khai các biện pháp để tháo gỡ khó khăn, tạo bước chuyển tích cực trong quan hệ với nhiều đối tác, nhất là các đối tác chủ chốt; góp phần tích cực vào việc giải quyết các vấn đề liên quan đến biên giới, lãnh thổ; qua đó góp phần tích cực trong việc tạo dựng và duy trì cục diện đối ngoại rộng mở, thuận lợi cho công cuộc bảo vệ Tổ quốc, phát triển và hội nhập quốc tế của đất nước.

Về thúc đẩy phát triển kinh tế đất nước, CQĐD đã góp phần tích cực thúc đẩy, làm sâu sắc hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư với các đối tác, thu hút hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước, đóng góp vào các thành tựu phát triển kinh tế - xã hội ấn tượng và duy trì đà tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam ngay cả trong những thời điểm kinh tế thế giới gặp nhiều khó khăn.

Liên quan đến chế độ, chính sách đối với thành viên CQĐD và thân nhân, theo đánh giá của Chính phủ tuy đã được cải thiện song chế độ đãi ngộ, phụ cấp dành cho thành viên CQĐD còn thấp so với mặt bằng chung, chưa đáp ứng được mức sinh hoạt tại sở tại, đặc biệt là tại các địa bàn có chi phí sinh hoạt, chỉ số tiêu dùng, mức độ lạm phát cao. Mức hỗ trợ học phí, bảo hiểm hiện tại tuy đã được cải thiện song vẫn còn ở mức rất thấp so với thực tế tại nhiều địa bàn. Mức bảo hiểm y tế được Nhà nước hỗ trợ hiện ở mức rất thấp so với mặt bằng chung tại nhiều nước nên bị hạn chế về loại bệnh và dịch vụ, tạo gánh nặng và áp lực tài chính cho cán bộ, nhân viên và người thân khi công tác tại địa bàn.

Đối với con chưa thành niên đi theo thành viên CQĐD, mức hỗ trợ học phí hiện tại chưa tương xứng với mặt bằng chung tại đa số các địa bàn, đặc biệt ở các nước phát triển hoặc địa bàn tiếng hiếm, trẻ em phải chuyển sang học trường quốc tế/tư thục để được học ngoại ngữ thông dụng với mức chi phí cao. Con chưa thành niên là đối tượng phụ thuộc, phần lớn phải đi theo bố mẹ đi công tác nhiệm kỳ. Mặc dù chế độ học phí, bảo hiểm đối với con chưa thành niên đã được cải thiện nhưng việc trang trải tiền vé máy bay cho con chưa thành niên phần nào tạo áp lực tài chính đối với thành viên CQĐD. 

Do đó, dự thảo Luật cho phép con chưa thành niên đi theo thành viên CQĐD được “bảo đảm” thay vì “hỗ trợ một phần” học phí tại quốc gia tiếp nhận và chi phí mua bảo hiểm khám bệnh, chữa bệnh; được hưởng chế độ vé máy bay tương tự như đối với vợ hoặc chồng thành viên CQĐD. 

Đánh giá của Chính phủ cho thấy, các quy định này nhằm thực hiện nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 1035/NQ-UBTVQH15 ngày 08/4/2024 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, theo đó cần“Nghiên cứu chế độ, chính sách gắn với hàm, cấp ngoại giao đối với cán bộ ngoại giao trong nước; chính sách đối với thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đáp ứng yêu cầu đối ngoại, cân đối với mặt bằng chung của khu vực ASEAN”. Theo tìm hiểu của Bộ Ngoại giao, các nước ASEAN có quy định bảo đảm chi phí đi lại, chi phí học tập, khám chữa bệnh dành cho con chưa thành niên đi theo thành viên cơ quan đại diện nhằm động viên cán bộ yên tâm công tác. Đồng thời, các quy định này cũng để giải quyết khó khăn, vướng mắc.

Trên cơ sở 55 CQĐD cung cấp thông tin, đối với các CQĐD chưa cung cấp thông tin hoặc thông tin không đầy đủ, Chính phủ tạm tính mức học phí hằng tháng bình quân của một số địa bàn trong khu vực. Tác động tăng chi ngân sách nhà nước hằng năm là 4.561.400 USD tương đương 114,57 tỷ đồng.

Chi vé máy bay nhiệm kỳ của con chưa thành niên: Trên cơ sở số liệu quyết toán năm 2023, 2024, ước thực hiện năm 2025, trung bình hằng năm tiền vé máy bay nhiệm kỳ của Thành viên CQĐD, Phu nhân/Phu quân đi theo là 17 tỷ đồng (chiều từ Việt Nam đến sở tại khi bắt đầu nhiệm kỳ) và 629.087 USD tương đương 15,8 tỷ đồng (chiều từ sở tại về Việt Nam khi kết thúc nhiệm kỳ). Giả sử mỗi Thành viên CQĐD đều có Phu nhân/Phu quân đi cùng, có 2 con chưa thành niên đi theo thì tác động tăng chi ngân sách nhà nước hằng năm của chính sách là 32,8 tỷ đồng.

Chi phí mua bảo hiểm khám bệnh, chữa bệnh cho con chưa thành niên dự kiến vẫn thực hiện theo mức hiện nay, tương tự như đối với phu nhân/phu quân thành viên CQĐD (500 USD/người), do đó, không có tác động tăng chi ngân sách nhà nước. Dự thảo Luật quy định bảo đảm chi phí mua bảo hiểm khám bệnh, chữa bệnh cho con chưa thành niên để tạo cơ sở pháp lý trong trường hợp Chính phủ/Bộ Tài chính thay đổi mức chi mua bảo hiểm đối với phu nhân/phu quân thành viên CQĐD. 

Theo Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 ngày 26/9/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Chương trình lập pháp năm 2026, căn cứ vào quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI (tháng 4/2026). Dự kiến Luật có hiệu lực từ 1/7/2026. 

Chủ nhiệm Uỷ ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới cho biết, nhiều ý kiến tán thành việc sửa đổi, bổ sung quy định về việc bảo đảm học phí cho con chưa thành niên đi theo thành viên CQĐD tại quốc gia tiếp nhận. Tuy nhiên, đề nghị cân nhắc bổ sung quy định về hạn mức hỗ trợ học phí cho con chưa thành niên đi theo thành viên CQĐD, ví dụ như quy định không vượt quá mức sinh hoạt phí cơ sở áp dụng chung cho tất cả cơ quan Việt Nam ở nước ngoài; đồng thời, cần có sự đánh giá kỹ lưỡng, bảo đảm nguyên tắc quản lý ngân sách theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và tính công bằng giữa các địa bàn, giữa các loại hình cơ sở giáo dục.