Đề xuất tăng mức tiền xử lý hình sự tội tham nhũng
Bộ Công an đề xuất hướng sửa đổi các tình tiết quy định về mức định lượng làm căn cứ định tội, định khung hình phạt. Theo đó, ngưỡng định lượng tối thiểu 2 triệu đồng để làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm tham nhũng, chức vụ đã không còn phù hợp và cần thiết có sự điều chỉnh.
Sau hơn 8 năm thi hành Bộ luật hình sự (BLHS) 2015, hiện Bộ Công an đang chủ trì soạn thảo dự án chính sách sửa đổi bộ luật này. Mới đây, Bộ Tư pháp cũng đã họp phiên thẩm định. Một trong những chính sách lớn của lần sửa đổi này được nêu tại dự thảo tờ trình gửi Bộ Tư pháp thẩm định là hoàn thiện quy định của BLHS về các tình tiết định tội, định khung hình phạt.
Trong đó, Bộ Công an đề xuất hướng sửa đổi các tình tiết quy định về mức định lượng làm căn cứ định tội, định khung hình phạt. Cụ thể, quy định theo hướng tăng mức định lượng về giá trị tài sản làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội để đảm bảo phù hợp với yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, phù hợp với điều kiện, tốc độ phát triển kinh tế - xã hội.
Theo nghiên cứu, hiện nay một số tội, nhóm tội có mức định lượng làm căn cứ định tội tương đối thấp như các tội quy định tại Chương XVI (các tội xâm phạm sở hữu) và Chương XXIII (các tội phạm về chức vụ) và một số các tội phạm khác như tội đánh bạc, tội tổ chức đánh bạc... Tại BLHS 2015, liên quan đến các tội phạm về chức vụ (Chương XXIII BLHS), gồm các tội phạm tham nhũng và các tội phạm khác về chức vụ (từ Điều 353 đến Điều 366), BLHS hiện hành quy định lấy mức 2 triệu đồng làm ngưỡng định lượng tối thiểu để làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) ở một số tội như: Tội tham ô tài sản (Điều 353); tội nhận hối lộ (Điều 354); tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 355); tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi (Điều 358); tội đưa hối lộ (Điều 364); tội môi giới hối lộ (Điều 365)...
Mới đây, tháng 4/2026, Tòa án nhân dân TPHCM xét xử phúc thẩm các bị cáo tại Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới 50-12D (huyện Bình Chánh (cũ), TPHCM) về tội nhận hối lộ. Trong vụ án, bị cáo T.Đ.T. đã nhận hối lộ hơn 6,6 triệu đồng, trong đó có 2 lần trực tiếp nhận tiền từ người đi đăng kiểm đều dưới 2 triệu đồng để làm hồ sơ và nghiệm thu cải tạo xe.
Trước đó, tháng 10/2025, Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai xét xử phúc thẩm và tuyên bị cáo C.L. (công chức địa chính xã) 4 năm tù về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản. Theo cáo buộc, bị cáo C.L. tuy không được phân công nhiệm vụ tiếp nhận hồ sơ chuyển nhượng quyền sử dụng đất nhưng đã lạm dụng chức vụ, quyền hạn để tiếp nhận hồ sơ của các bị hại và thông báo các khoản nộp thuế, phí cao hơn quy định, qua đó chiếm đoạt 11,2 triệu đồng...
TS Trần Thanh Thảo - giảng viên khoa Luật Hình sự Trường ĐH Luật TPHCM cho rằng, cần rà soát mức định lượng tối thiểu để làm căn cứ truy cứu TNHS đối với một số tội phạm tham nhũng, chức vụ. Đây là định hướng sửa đổi cần thiết, bởi mức 2 triệu đồng đã không còn phản ánh đầy đủ yêu cầu của chính sách hình sự trong bối cảnh kinh tế - xã hội hiện nay.
Dưới góc độ lý luận, TS Thanh Thảo cho rằng việc quy định ngưỡng chịu TNHS phải bảo đảm phản ánh đúng mức độ nguy hiểm đáng kể cho xã hội của hành vi, phù hợp với nguyên tắc phân hóa TNHS và yêu cầu sử dụng hợp lý biện pháp hình sự như là biện pháp cuối cùng. Nếu định lượng quá thấp, nguy cơ phát sinh là hình sự hóa quá mức đối với những hành vi vụ lợi có giá trị rất nhỏ, trong khi tính chất nguy hiểm thực tế của hành vi có thể chưa đạt đến mức cần thiết phải xử lý bằng biện pháp hình sự mà có thể được kiểm soát thông qua các cơ chế kỷ luật hoặc xử lý hành chính.
Tuy nhiên, nhóm tội phạm tham nhũng, chức vụ trực tiếp xâm hại đến sự đúng đắn của hoạt động công vụ, tính liêm chính của bộ máy nhà nước và niềm tin của xã hội đối với đội ngũ cán bộ, công chức. Vì vậy, nếu nâng định lượng quá cao có thể dẫn đến nguy cơ làm suy giảm hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh đối với hành vi tham nhũng vặt, vốn là loại hành vi vi phạm gây nhiều bức xúc đối với người dân và xã hội.
