“Dịch vụ tài sản mã hóa”: Biến tướng mới của tội phạm rửa tiền xuyên biên giới

Phó cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Minh Thơ đánh giá, về kinh tế, rửa tiền làm méo mó môi trường cạnh tranh, giảm động lực phát triển kinh tế, gây bất ổn thị trường tài chính, suy giảm hiệu quả giám sát và phân bổ nguồn lực, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín, mức độ tín nhiệm quốc gia trong con mắt của các nhà đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế. Rửa tiền tạo điều kiện duy trì và mở rộng các hoạt động phạm tội, làm xói mòn niềm tin của người dân vào pháp luật và các thiết chế nhà nước. Đây cũng là hoạt động có mối liên hệ chặt chẽ với tài trợ khủng bố và các hoạt động tội phạm xuyên quốc gia, trực tiếp đe dọa đến ổn định chính trị, an ninh quốc gia và khu vực.

Về bản chất, rửa tiền là việc hợp pháp hóa số tiền phạm tội thông qua nhiều giao dịch tài chính, kinh tế phức tạp với mục đích cuối cùng là đưa các tài sản bất hợp pháp hòa nhập vào nền kinh tế, xóa dấu vết phạm tội ban đầu. Hoạt động rửa tiền là mắt xích quan trọng giúp các tổ chức tội phạm duy trì, mở rộng quy mô hoạt động và xâm nhập sâu vào các lĩnh vực kinh tế - xã hội, từ đó làm gia tăng nguy cơ rủi ro đối với hệ thống tài chính và trật tự xã hội.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cũng cho biết, ngày 22/6, Bộ Tư pháp chủ trì Hội đồng thẩm định hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền (PCRT). Cuộc họp bàn tới việc sửa đổi, bổ sung và khắc phục các thiếu hụt tại Luật PCRT. Một trong những nội dung đáng chú ý, bổ sung “dịch vụ tài sản mã hóa” là đối tượng được đưa vào báo cáo, từ đó nhận biết các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực này, nhằm bảo đảm cơ quan quản lý có công cụ giám sát, phòng ngừa đối với hoạt động có tiềm ẩn rủi ro cao về rửa tiền xuyên biên giới.

Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đưa ra quan điểm, cần tiếp tục nghiên cứu, cụ thể hóa các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Theo đó, nhiều tiêu chí hiện được quy định theo hướng định tính như giao dịch có giá trị lớn, giao dịch diễn ra trong thời gian ngắn, giao dịch có điều kiện giá bất thường hay có liên quan đến các chủ thể có hệ thống kiểm soát PCRT yếu kém. Nếu không được lượng hóa rõ ràng, các quy định này có thể gây khó khăn trong quá trình áp dụng và giám sát thực tế.

Ông Phan Đức Trung - Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Blockchain Việt Nam đưa ra số liệu, trong vòng 5 năm (từ năm 2019 - 2024), khoảng gần 100 tỷ USD tiền mã hóa bất hợp pháp đã được rửa thông qua các dịch vụ chuyển đổi. Riêng năm 2022, hoạt động rửa tiền này đã lên cao nhất, tới 31,5 tỷ USD, đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các cơ quan quản lý về việc tăng cường giám sát, quản lý. Nhiều đơn vị không rõ thông tin liên tiếp tổ chức các hội thảo kín, lợi dụng hình ảnh những nhân vật có ảnh hưởng nhằm huy động vốn từ cộng đồng.

Về phía Bộ Tài chính, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết, thời gian gần đây Bộ Tài chính nhận được ý kiến từ Ngân hàng Nhà nước, lực lượng đặc nhiệm tài chính PCRT đề nghị phối hợp ngăn chặn về PCRT, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trong lĩnh vực đặt cược và trò chơi có thưởng đối với các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực trò chơi có thưởng (gồm casino và trò chơi điện tử có thưởng dành cho người nước ngoài). Đây chính là lý do để Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung tăng các mức phạt tiền, hình thức phạt bổ sung và quy định về chuyển hồ sơ vụ việc đối với các hành vi vi phạm có tính chất tương đồng.

Luật sư Nguyễn Phương Tuyến, Đoàn luật sư TP Hà Nội cho biết, công cuộc phòng, chống tội phạm rửa tiền của Việt Nam ngày một chuyên nghiệp, cùng với sự ra đời của Luật PCRT, tháng 5/2025, Chính phủ có Quyết định 71/QĐ-BCĐPCRT sửa đổi, bổ sung Quyết định số 06/QĐ-BCĐPCRT ngày 17/1/2024 về việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo PCRT. Quyết định không chỉ gói gọn ở các hoạt động trong nước mà còn hướng tới vai trò của Việt Nam với tư cách thành viên trong Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG) và kế hoạch tiến tới thực hiện đầy đủ 40 khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF). Luật PCRT cũng xác định rõ phạm vi và nội dung hợp tác quốc tế mà các cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam được triển khai trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình.

“Ở thời điểm hiện tại, việc các cơ quan như Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban chứng khoán… đưa thêm khái niệm “dịch vụ tài sản mã hóa” để nhận biết các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực này, từ đó có biện pháp giám sát, quản lý cho thấy chúng ta đang có sự chủ động trong cuộc chiến với tội phạm rửa tiền xuyên biên giới” - luật sư Tuyến nói.