Điều chỉnh về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực đất đai

Ngày 6/8/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1688/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Trong đó giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) tham mưu cho Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, ngày 4/10/2024 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, trình Chính phủ trong Quý I/2026.

Báo cáo của Bộ NNMT cho thấy, sau hơn 1 năm triển khai thi hành Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, theo phản ánh của một số địa phương, người sử dụng đất gửi về (qua công văn và thông qua phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ, của Bộ NNMT, Bộ Tư pháp) đã phát sinh một số tồn tại, vướng mắc cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để đảm bảo phù hợp với yêu cầu của thực tiễn như: Khó khăn khi xác định một số hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai; việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích từ ngày 1/7/2014; căn cứ xác định hành vi sử dụng đất không đúng mục đích; căn cứ xác định hành vi lấn đất hoặc chiếm đất; việc xác định đối tượng xử phạt đối với các trường hợp chung quyền sử dụng đất của vợ, chồng và nhiều người chung quyền sử dụng đất; một số chế tài xử lý đối với một số hành vi vi phạm hành chính chưa phủ kín, chưa đủ mạnh, chưa đủ sức răn đe, một số biện pháp khắc phục hậu quả còn chưa khả thi, khó thực hiện.

Bộ NNMT cho rằng, cần xây dựng sửa đổi, bổ sung Nghị định số 123/2024/NĐ-CP để có cơ sở tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất, chặt chẽ và khả thi trong việc phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai, nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước về đất đai; tháo gỡ những khó khăn vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện trên thực tiễn.

Theo Bộ trưởng Bộ NNMT Trần Đức Thắng, tại Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, Bộ NNMT đề xuất nhiều hình thức xử lý vi phạm như: Bổ sung Điều 3a vào sau Điều 3 quy định về nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai (khoản 1 Điều 1 dự thảo Nghị định).

Cụ thể: “Hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai của người sử dụng đất và tổ chức, cá nhân hoạt động dịch vụ trong lĩnh vực đất đai phải được quy định trong Luật Đất đai và quy định tại Nghị định này. Việc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai phải được cơ quan, người có thẩm quyền xác định và theo trình tự, thủ tục quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, pháp luật về đất đai và tại Nghị định này.

Đối với đơn vị hành chính đặc khu thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở phường thì áp dụng mức xử phạt như phường; đối với đơn vị hành chính đặc khu thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở xã thì áp dụng mức xử phạt như xã. Vợ và chồng, nhiều người có chung quyền sử dụng đất thì áp dụng xử phạt vi phạm hành chính như đối với một cá nhân, trừ trường hợp các thành viên sử dụng chung quyền sử dụng đất cùng thực hiện hành vi vi phạm”.

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, đề xuất trên xuất phát từ quy định hiện hành chưa quy định rõ: Đối tượng quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai; căn cứ xác định một số hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai; xử phạt đối với trường hợp chung quyền sử dụng đất mà vi phạm pháp luật đất đai. Dẫn đến khó khăn trong việc xác định đối tượng, hành vi vi phạm và trách nhiệm khi phát hiện hành vi, nhằm tránh tình trạng hiểu không thống nhất dẫn đến tùy tiện khi xác định, còn đùn đẩy, từ chối tiếp nhận hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính. Đồng thời, việc sửa đổi, bổ sung các quy định nêu trên để phù hợp với mô hình sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp...