Doanh nghiệp mất thời gian vì thủ tục thông quan

Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo.

Sáng 17/8, Tổng cục Hải quan tổ chức Hội thảo “Đơn giản hóa thủ tục kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu”. Nhiều ý kiến cho rằng, cần nhanh chóng gỡ những rào cản không cần thiết để tạo thuận lợi cho hàng hóa ra - vào Việt Nam.

Hàng hóa “cõng” quá nhiều phí

Sau khi có Nghị quyết 19/NQ-CP về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tất cả các Bộ đều triển khai thực hiện. Tuy kết quả trong quản lý chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu(XNK) chưa được cải thiện nhiều, riêng lĩnh vực kiểm dịch thực vật có sự gia tăng đột biến.

Qua kiểm tra chuyên ngành yêu cầu các thủ tục giấy phép kỹ thuật trước khi thông quan hàng hóa XNK cho thấy. Hiện các qui định quản lý chuyên ngành đối với hàng hóa XNK đang “hiện diện” trong 19 Luật và pháp lệnh, trên 50 nghị định, quyết định của Thủ tướng Chính phủ và một số văn bản điều hành của Chính phủ, gần 200 Thông tư, văn bản điều hành của các Bộ.

Theo đánh giá của ông Ngô Minh Hải - Phó Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về hải quan, Tổng cục Hải quan, qui định như vậy là quá nhiều nhưng lại chưa đầy đủ, thậm chí có thủ tục chưa phù hợp thông lệ quốc tế. Trong khi có quá nhiều văn bản qui định về thủ tục kiểm tra chuyên ngành nhưng lại rất hay thay đổi khiến DN chưa kịp nắm vững thì đã được thay thế thì vẫn có những văn bản ban hành quá chậm.

Ông Phạm Thanh Bình - Chuyên gia Dự án GIG (Dự án Quản trị nhà nước nhằm tăng trưởng toàn diện của Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ) nhận thấy, qui định về kiểm tra chuyên ngành tản mạn, không rõ ràng, dẫn đến cách hiểu, cách giải thích, áp dụng khác nhau. Cùng với đó, qui định chồng chéo nhau, không thống nhất gây lúng túng cho người thực hiện.

Có những mặt hàng phải “cõng” nhiều qui định khác nhau, thuộc thẩm quyền của nhiều đơn vị ngay trong 1 Bộ hoặc nhiều Bộ như chè, cà phê, dầu cá, nguyên liệu sữa, tơ tằm… Có những ngành sản xuất mà hầu hết các mặt hàng XNK thuộc diện quản lý, kiểm tra chuyên ngành, trong đó 2/3 các lô hàng XNK phải kiểm tra chuyên ngành từ 2 cơ quan trở lên như ngành sữa. Hải quan TP Hà Nội, Chi cục Hải quan sân bay Tân Sơn Nhất đánh giá. Đây là gánh nặng thủ tục hành chính rất lớn đối với doanh nghiệp.

Không những thế, thủ tục chủ yếu làm thủ công, thời gian cấp phép, kiểm tra dài, danh mục hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành quá rộng, chưa rõ ràng, nhiều vướng mắc không được xử lý kịp thời, để kéo dài, gây khó khăn cho DN… Đặc biệt, vấn đề phí cảng biển, nhất là phí do các hãng tàu thu, vẫn đang là vấn đề bức xúc của các DN chưa có giải pháp, trong đó phí kiểm dịch thực vật đang là một bất hợp lý lớn hiện nay khi có lô hàng, mức phí này lên đến vài chục triệu đồng…

Tạo sự thay đổi có tính cải cách

Đáng nói là qua khảo sát tại Cơ quan thú y Vùng 6, Cơ quan kiểm dịch thực vật Vùng 2, Quatest 3, Vinacontrol TP HCM, Hải quan Bình Dương, Hà Nội, Hải Phòng, TP HCM cho thấy, dù kiểm tra rất nhiều nhưng tỷ lệ các trường hợp không đạt yêu cầu XNK là rất ít, luôn ở mức dưới 1% tổng số các lô hàng XNK. Nghĩa là việc kiểm tra như hiện nay là quá mức cần thiết. Vì vậy, cần nhanh chóng cải cách thủ tục hành chính và các chính sách về hải quan tạo điều kiện cho DN.

Theo đó cần áp dụng một cách có hệ thống phương pháp quản lý rủi ro trong quản lý, kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa XNK. Hiện phương pháp này chưa được áp dụng chính thức nên dẫn đến tình trạng kiểm tra tràn lan, trùng lặp, cùng một mặt hàng nhưng lần nhập khẩu nào cũng phải kiểm tra.

Đại diện Hiệp hội Dệt may (VITAS) nhấn mạnh, có những DN nhiều lần kiểm tra nhưng “chưa bao giờ phát hiện không đạt yêu cầu XNK” làm mất thời gian, chi phí của DN và cũng quá tải cho cơ quan kiểm tra. Điện tử hóa thủ tục quản lý, kiểm tra chuyên ngành để giảm thời gian thực hiện thủ tục cho DN. Đồng thời, kết nối thông tin giữa các cơ quan cấp phép, tổ chức kiểm tra và cơ quan hải quan để DN không phải lặp đi lặp lại đầy đủ thủ tục kiểm tra ở từng cơ quan, đơn vị.

Một giải pháp không mới nhưng được đại diện các Hiệp hội lưu ý cần đổi mới cách làm là rà soát danh mục hàng hóa phải quản lý, kiểm tra chuyên ngành để giảm tới mức tối thiểu giấy tờ, hướng tới mục tiêu phi giấy tờ, rút ngắn thời gian thực hiện các thủ tục hành chính trong lĩnh vực XNK.

Ngoài ra, xã hội hóa hoạt động kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa XNK cũng được đưa ra nhằm phát huy tối đa nguồn nhân lực, cơ sở vật chất, phương tiện máy móc kỹ thuật hiện có, tiết kiệm nguồn lực đầu tư của Nhà nước trong hoạt động này.

Ông Vũ Ngọc Anh - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan cho biết, từ nay đến cuối năm, cần có những giải pháp đột phá để tạo sự thay đổi có tính cải cách trong quản lý, kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa XNK.

Hiện Đề án “giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa XNK” đang được Tổng cục Hải quan hoàn thiện để trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhằm tạo thuận lợi tối đa và tăng sức cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong hoạt động XNK.