Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Không chỉ neo đậu trong bến

Trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc đưa ra những chính sách hỗ trợ để giúp cho khu vực DN này ngày càng nâng sức cạnh tranh, có thể trụ vững ở sân chơi mới này là điều các nhà quản lý đang hướng tới. Đánh giá về những chính sách dành cho các DNNVV Việt Nam thời gian qua, ông Tô Hoài Nam- Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, chúng ta đã ban hành rất nhiều chính sách để hỗ trợ DN song vẫn chỉ dừng lại ở tính chất khuyến khích động viên mà chưa thật sự có tác động mạnh mẽ.

PV:Thưa ông, được biết hiện nay, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang xây dựng kế hoạch hỗ trợ khu vực DN vừa và nhỏ 5 năm tiếp theo (2015-2020), ông đánh giá thế nào về kế hoạch này?

Ông Tô Hoài Nam: Thời gian qua, các chính sách hỗ trợ khu vực DN nhỏ và vừa đã được xây dựng nhằm nâng cao sức cạnh tranh cho cộng đồng DN thuộc khu vực này. Tuy nhiên, các chính sách vẫn chưa thực sự đem lại kết quả như mong muốn, các DN nhỏ và vừa chưa được thụ hưởng từ những chính sách này. Trong thời gian tới dứt khoát phải tháo gỡ cho được những hạn chế của 5 năm trước (2011-2015). Những hạn chế đó bao gồm, đầu tiên, là việc ban hành chính sách không thể tản mạn. Nếu muốn tập trung thì phải có quy trình chuẩn, ví dụ Bộ Kế hoạch và Đầu tư được Chính phủ ủy quyền làm công tác này thì tất cả chính sách liên quan đến DNNVV phải thống nhất với Bộ Kế hoạch và Đầu tư để tạo được nguồn lực mạnh mẽ và có trọng điểm.

Thứ hai, chính sách phải tăng cường hơn nữa mối liên kết với các Hiệp hội, tổ chức của các DNNVV tham gia thực hiện. Đồng thời các địa phương cũng phải có trách nhiệm cùng tham gia.Hiện nay lực lượng cán bộ hỗ trợ chính sách cho các DNNVV chỉ có hơn 200 người. Với số lượng công chức khá “khiêm tốn” này sẽ không thể giúp gì được nhiều cho hơn 500.000 DN nhỏ và vừa đang hoạt động hiện nay. Do đó, chúng ta cần sử dụng cả lực lượng sẵn có từ các tổ chức của các DNNVV, bởi lực lượng này có đầy đủ các yếu tố cần thiết để duy trì hoạt động của một DN như am hiểu thị trường, tâm huyết và tự nguyện làm vì DN. Chúng ta nên coi đây như một bộ phận nòng cốt sát cánh cùng DN. Nếu mạnh mẽ hơn thì nên thay đổi cách thức hỗ trợ, các cơ quan nhà nước chỉ nên hỗ trợ cho các tổ chức giám sát, xây dựng các kế hoạch. Còn hỗ trợ thực tế nên để các tổ chức của các DN tự hỗ trợ nhau.

Thứ ba, chính sách không nên nhỏ giọt. Chính sách hiện nay cứ mỗi năm thả ra một ít, “cắt khúc phân theo năm”, làm như thế sẽ không đem lại kết quả gì cụ thể, thậm chí có nhiêu nơi chỉ làm mang tính hình thức. Thứ tư, chính sách phải phù hợp với nhu cầu, tính chất của DNNVV, không nên dập khuôn hay áp đặt.

Trong năm 2015, Việt Nam đã thực hiện nhiều ký kết, đàm phán hội nhập kinh tế quốc tế và đã chính thức tham gia AEC, sắp tới sẽ ký kết TPP. Cùng với đó là một loạt các Hiệp định thương mại tự do (FTA) từ song phương đến đa phương. Với vai trò là thủ lĩnh của Hiệp hội DNNVV, ông đánh giá thế nào về nhận thức của các DN hiện nay đối với FTA, thưa ông?

- Cộng đồng DN vừa và nhỏ rất mong muốn tận dụng các cơ hội từ việc ký kết các FTA để nâng cao năng lực cạnh tranh, để phát triển. Tuy nhiên, như chúng ta đã thấy, vẫn có nhiều ý kiến cho là, DN nhỏ và vừa còn khá thờ ơ với sân chơi hội nhập toàn cầu. Theo tôi,nguyên nhân cơ bản vẫn là do thiếu thông tin, công tác tuyên truyền… vẫn chỉ mang tính chất đọc văn bản chứ chưa tư vấn được nhiều cho cộng đồng DN. Hiện nay, mới chỉ có khoảng trên 50% số DN hiểu và nắm được thông tin về các FTA. Quả thực đây là một con số đáng báo động. Với mỗi DN, câu chuyện kinh doanh là cần phải hành động ngay lập tức. Muốn vậy phải hiểu biết. Có hiểu biết thì mới có đủ tự tin dấn thân vào thị trường. Sứ mệnh của mỗi DN chúng ta đó là: Không chỉ neo đậu trong bến mà cần phải phải vươn ra khơi xa.

Vậy theo ông, đâu là rào cản của cộng đồng DNNVV khi bước chân vào cánh cửa hội nhập?

- Tôi cho là, có 4 khó khăn vẫn đang đợi các DNNVV. Thứ nhất, là việc tiếp cận thông tin. Thứ hai là tài chính. Thứ ba đó là công nghệ. Và thứ tư là đất đai. Đây là những nỗi khổ dai dẳng vẫn chưa có giải pháp nào để làm triệt để được các vấn đề này. Còn một vấn đề cũng không đơn giản, đó là khi tham gia AEC, TPP các DNNVV gặp phải khó khăn về vấn đề ngôn ngữ. Đây là một trong những trở ngại khi DN giao tiếp và tham gia vào các thị trường lớn.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được hỗ trợ thiết thực hơn để tạo ra sức cạnh tranh.

Theo đánh giá của ông, năm 2016 sẽ là năm triển vọng hay thách thức đối với các DNNVV của Việt Nam?

- Tôi cho là, năm 2016 này sẽ là năm nhiều triển vọng. Các đối tác nước ngoài trước khi thâm nhập thị trường Việt Nam rất cần liên kết với DN trong nước vì họ đã hiểu kỹ thị trường và thị hiếu người tiêu dùng. Và đây sẽ là cơ hội cho các DN nhỏ và vừa cùng hợp tác theo nguyên tắc “đôi bên cùng có lợi”. Hội nhập là chúng ta phải chấp nhận cuộc chơi. Theo tôi đây không phải là trở ngại đến mức không thể vượt qua. Cần nhớ là, cơ bản thị hiếu người Việt Nam vẫn đang có xu hướng dùng hàng chất lượng vừa phải, giá thành thấp.

Trân trọng cảm ơn ông!

Giới chuyên gia đánh giá, trong giai đoạn 2005 - 2015, tính theo số DN ra - vào thị trường thì số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa gia tăng không nhiều. Nguyên nhân là do DN nhỏ và vừa gặp nhiều khó khăn đang trong quá trình tái cơ cấu nền kinh tế. Tuy nhiên, từ năm 2016, tình hình sẽ khá hơn nhiều. Dự báo sẽ có khoảng 1 triệu doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ gia nhập thị trường vào năm 2020.