Doanh nghiệp sử dụng lao động chưa thành niên cần lưu ý gì?

Trẻ em bao nhiêu tuổi được phép làm việc?

Theo Luật sư Ngô Anh Tuấn, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, căn cứ Bộ Luật Lao động năm 2019 để xác định lao động trẻ em không chỉ căn cứ vào tuổi mà còn phải xem xét thời giờ làm việc, loại công việc và nơi làm việc. Người chưa đủ 18 tuổi không được làm những công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, làm việc ban đêm hoặc tại những nơi pháp luật cấm.

Đối với trẻ từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi, pháp luật chỉ cho phép làm những công việc nhẹ thuộc danh mục được quy định, với điều kiện công việc không ảnh hưởng đến sức khỏe và việc học tập của trẻ. Thời gian làm việc không quá 4 giờ mỗi ngày và 20 giờ mỗi tuần.

Trong khi đó, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể tham gia nhiều công việc hơn nhưng vẫn phải tuân thủ các giới hạn về thời giờ làm việc, môi trường làm việc và loại công việc. Nhóm tuổi này cũng không được làm những công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc làm việc ban đêm theo quy định.

Như vậy, không phải cứ dưới 18 tuổi làm việc là đều bị coi là vi phạm. Vấn đề quan trọng là công việc đó có phù hợp với độ tuổi, sức khỏe, thời gian học tập và các điều kiện mà pháp luật quy định hay không. Đặc biệt, các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất như bóc lột, cưỡng bức lao động, buôn bán người bị nghiêm cấm tuyệt đối. Việc nhận diện đúng các trường hợp này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ trẻ và ngăn chặn hành vi vi phạm ngay từ sớm.

Cũng theo Luật sư Ngô Anh Tuấn, một trong những vấn đề gia đình hoặc người sử dụng lao động có nhu cầu tuyển người chưa thành niên quan tâm là trẻ 14 tuổi có phải kí hợp đồng lao động không? Theo quy định được nêu trong Bộ luật Lao động năm 2019, trẻ từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi chỉ được làm công việc nhẹ phù hợp với độ tuổi và phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện hợp pháp. Hợp đồng lao động phải được thực hiện rõ ràng, trong đó bảo đảm giới hạn về thời gian làm việc. Đối với nhóm tuổi này, thời gian làm việc không được vượt quá 4 giờ mỗi ngày và 20 giờ mỗi tuần.

Quy định này nhằm tạo ra một “hàng rào” pháp lý để việc trẻ tham gia lao động không trở thành nguyên nhân khiến trẻ phải bỏ học, làm việc quá sức hoặc chịu những tác động tiêu cực đến quá trình phát triển thể chất và tinh thần.

Cần có những giải pháp đồng bộ

Mặc dù hệ thống pháp luật đã có những quy định tương đối cụ thể, việc phòng ngừa và xử lý lao động trẻ em trên thực tế vẫn còn không ít thách thức. Theo Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), tỷ lệ trẻ em tham gia hoạt động kinh tế, lao động trẻ em làm các công việc nặng nhọc, độc hại có xu hướng giảm mạnh trong thời gian qua.

Hiện nay, lao động trẻ em chủ yếu là trong nông nghiệp, kinh tế phi chính thức, nhưng việc kiểm soát và xử lý các vi phạm liên quan đến lao động trẻ em trong khu vực này còn nhiều bất cập. Trong khi đó, nhận thức của gia đình và chính trẻ em, của người sử dụng lao động còn thiếu hiểu biết về các chính sách pháp luật liên quan đến lao động trẻ em, khiến tình trạng trẻ em lao động vẫn còn diễn ra tại một số địa phương.

Nói về lao động trẻ em, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em cho biết, nhiều trẻ em sẵn sàng tham gia vào thị trường lao động nên người sử dụng lao động đã tận dụng lợi thế này để tăng cường lao động trẻ em với giá nhân công rẻ. Để giải quyết vấn đề lao động trẻ em, đặc biệt là bảo vệ các em khỏi các hình thức lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, cần có sự tham gia thường xuyên, phối hợp chặt chẽ của tất cả các đối tác trong xã hội, của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp (DN), công đoàn, các tổ chức xã hội, gia đình và cộng đồng.

Theo ông Nam, cấp cơ sở có vai trò đặc biệt quan trọng. Cán bộ cơ sở cần nắm chắc các quy định pháp luật về lao động trẻ em để có cách tuyên truyền phù hợp, giúp người dân nhận diện được đâu là công việc trẻ em được phép làm, đâu là hành vi bị nghiêm cấm. Đặc biệt, tuyên truyền không thể chỉ dừng ở việc phổ biến quy định pháp luật. Điều quan trọng hơn là phải thay đổi nhận thức của gia đình.

Khi một số gia đình vẫn coi việc trẻ em đi làm sớm là cách để có thêm thu nhập, học nghề hoặc “rèn luyện”, nguy cơ lao động trẻ em sẽ còn tồn tại. Vì vậy, gia đình cần hiểu rằng lợi ích trước mắt từ một khoản thu nhập không thể đánh đổi bằng sức khỏe, việc học tập và cơ hội phát triển lâu dài của trẻ.