Doanh nghiệp tìm cách tiến sâu vào chuỗi điện tử, bán dẫn
Điện tử đã trở thành ngành chủ lực khi chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên phần giá trị doanh nghiệp điện tử tạo ra vẫn còn khiêm tốn. Bài toán cấp thiết hiện nay là tạo nguồn vốn dài hạn, chia sẻ rủi ro đầu tư, mở thị trường cho sản phẩm trong nước và hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp.
Số liệu thống kê của Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy, tổng trị giá xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam trong tháng 8/2026 đạt 54,79 tỷ USD, tăng 3,2% so với tháng trước. Trong đó nhóm sản phẩm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đóng góp phần lớn mức tăng, với trị giá xuất khẩu tăng 1,87 tỷ USD. Cụ thể, nhóm hàng này đạt kim ngạch xuất khẩu 15,85 tỷ USD trong tháng 8, nâng tổng trị giá 8 tháng lên 101,06 tỷ USD, chiếm khoảng hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Trong khi đó, nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện trong tháng 8 ghi nhận kim ngạch 25,62 tỷ USD, tăng 1,1% so với tháng trước. Đây là mức tăng theo tháng thấp nhất của nhóm hàng này kể từ đầu năm. Tính chung 8 tháng, nhập khẩu nhóm hàng này đạt tới 161,63 tỷ USD, tăng 68,3%, tương đương 65,59 tỷ USD, so với cùng kỳ năm 2025. Nhóm hàng này chiếm gần 41% tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam. Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, phần lớn kim ngạch nhập khẩu tập trung vào chip, bộ nhớ, bộ xử lý, màn hình, bảng mạch và các đầu vào phục vụ sản xuất, lắp ráp, đóng gói, kiểm thử và tích hợp sản phẩm để xuất khẩu. Những con số nêu trên cho thấy quy mô ngành điện tử đang tăng trưởng nhanh, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực nội tại, phát triển công nghiệp hỗ trợ và gia tăng tỷ lệ giá trị trong mỗi sản phẩm xuất khẩu.
Giới chuyên gia kinh tế chỉ rõ, điện tử bán dẫn hiện chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Qua đó đưa Việt Nam trở thành một mắt xích đáng kể trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, phía sau quy mô xuất khẩu lớn là một khoảng cách đáng kể về giá trị nội địa. Doanh nghiệp (DN) Việt chủ yếu hiện diện ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp, trong khi nhiều khâu quan trọng vẫn thuộc về khu vực FDI.
Chia sẻ dưới góc độ DN, ông Lê Song Hào - Giám đốc điều hành Công ty TNHH Điện tử SHDC, Việt Nam cho hay, hiện có hơn 2.100 DN FDI trong lĩnh vực điện tử. Trong khi số lượng DN Việt tham gia chuỗi này chưa đến 1%. Riêng tại miền Bắc, số DN sản xuất bo mạch điện tử có dây chuyền sản xuất SMT (hệ thống tự động hóa hiện đại bậc nhất, chuyên dùng để gắn các linh kiện điện tử trực tiếp bề mặt bảng mạch in) cũng chưa đến 10 DN.
Để tháo nút thắt này đòi hỏi cách tiếp cận rộng hơn. Cụ thể, chính sách cần chuyển từ hỗ trợ từng DN sang kiến tạo một hệ sinh thái trong đó vốn, công nghệ, thị trường, hạ tầng thử nghiệm và chuỗi cung ứng kết nối với nhau. Đặc biệt, thị trường đầu ra có thể trở thành công cụ quan trọng để giảm rủi ro đầu tư trong giai đoạn đầu. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn cho hay, trong bán dẫn, Việt Nam đang lựa chọn chip chuyên dụng là một hướng phát triển phù hợp với năng lực hiện nay. Hướng đi này có thể tận dụng đội ngũ thiết kế chip đang hình thành cùng nền công nghiệp điện tử và nhu cầu trong nước ở các lĩnh vực viễn thông, AI, ô tô điện, năng lượng, chuyển đổi số. Hiện nhà nước dự kiến ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng ưu tiên đặt hàng, tập trung vào AI, viễn thông thế hệ mới... Đây có thể trở thành tín hiệu giúp DN xác định hướng đầu tư sản phẩm.
Ở lĩnh vực điện tử, ông Lê Song Hào đề xuất ưu tiên tương xứng cho sản xuất bo mạch và lắp ráp thiết bị điện tử đầu cuối bởi đây là những mắt xích có khả năng kéo theo nhiều ngành hỗ trợ. Ông Hào kiến nghị nghiên cứu quỹ phát triển điện tử hoặc tích hợp với quỹ hỗ trợ bán dẫn, đồng thời mở rộng tín dụng ưu đãi trung và dài hạn. Và cách đánh giá tín dụng cũng cần thích ứng với đặc thù công nghệ. Bên cạnh bất động sản, DN có thể được xem xét thế chấp máy móc, dây chuyền công nghệ cao hình thành từ vốn vay, tiếp cận vốn dựa trên hợp đồng xuất khẩu hoặc các khoản phải thu. Khi dòng tiền và triển vọng đơn hàng trở thành căn cứ đánh giá, khả năng đầu tư của DN có thể được mở rộng đáng kể.
Ông Tào Đức Thắng - Chủ tịch, Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel thì đề xuất xây dựng “bản đồ hệ sinh thái” vật tư, linh kiện điện tử, qua đó xác định sản phẩm nào DN Việt đã cung ứng được, mắt xích nào còn thiếu và khu vực nào cần ưu tiên đầu tư để từng bước hoàn chỉnh chuỗi cung ứng trong nước.