Đổi mới giáo dục cần phù hợp với thực tiễn

Mới đây, tại buổi làm việc với Đoàn giám sát số 401 của Ban Bí thư về thực hiện Nghị quyết 71, ông Nguyễn Tấn Phát, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) TPHCM đề xuất cần có chu kỳ ổn định khoảng 5 năm đối với các chính sách giáo dục. Theo ông, thông tư, quy định, chương trình và phương thức thi cử liên tục thay đổi khiến cả hệ thống phải thích nghi và “rất mệt mỏi”.

Câu chuyện này không chỉ là nỗi băn khoăn của riêng ngành giáo dục TPHCM. Tại Hà Nội, đề xuất của Bộ GDĐT về thay đổi phương thức tuyển sinh vào trường THPT chuyên vừa công bố cũng đang đặt ra nhiều câu hỏi. Theo dự thảo, thay vì tuyển sinh theo từng môn chuyên như hiện nay, học sinh sẽ dự tuyển theo ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.

Đề xuất này không chỉ thay đổi cách tuyển sinh mà còn kéo theo sự điều chỉnh về bài thi, cách tính điểm, mô hình tổ chức lớp chuyên, chương trình học, đội ngũ giáo viên và phân bổ nguồn lực tại các trường.

Đáng chú ý, trong văn bản xin ý kiến lần thứ ba, Bộ GDĐT đề nghị các địa phương đánh giá khả năng đáp ứng về giáo viên, cơ sở vật chất, khó khăn và đề xuất lộ trình chuyển tiếp. Điều đó cho thấy một chính sách mới cần được đánh giá kỹ lưỡng trước khi triển khai.

Để chuẩn bị thi chuyên, nhiều học sinh lớp 9 đã dành nhiều năm ôn luyện, gia đình cũng đầu tư thời gian, kinh phí dựa trên phương thức tuyển sinh hiện hành. Nếu chuyển sang tuyển sinh theo khối, lộ trình chuẩn bị sẽ phải thay đổi. Những học sinh có thế mạnh nổi trội ở một môn cụ thể cũng có quyền đặt câu hỏi liệu năng lực của mình có được đánh giá đúng trong phương thức mới hay không.

Thực tế, giáo dục không thiếu những lý do chính đáng để đổi mới. Chương trình học cần cập nhật theo sự phát triển của khoa học, công nghệ; phương pháp đánh giá cần khắc phục tình trạng học thuộc, học lệch; tuyển sinh cần công bằng và phát hiện đúng năng lực người học. Nhưng một chính sách có mục tiêu tốt chưa chắc tạo ra kết quả tốt nếu cách triển khai thiếu chuẩn bị.

Cũng cần nhìn nhận rằng ổn định không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ. Nếu một quy định bộc lộ bất cập, việc sửa đổi là cần thiết. Tuy nhiên, thay đổi phải dựa trên đánh giá thực tiễn, có tham vấn những người trực tiếp thực hiện và quan trọng nhất là có lộ trình đủ dài.

Với những điều chỉnh liên quan đến chương trình học, thi cử và tuyển sinh, cơ quan quản lý cần công bố định hướng sớm để học sinh có thời gian chuẩn bị. Nếu thay đổi lớn, cần có quy định chuyển tiếp, tránh tình trạng học sinh đang theo một phương thức nhưng đến năm cuối cấp lại phải thích nghi với cách thức hoàn toàn khác. Những em đã bước vào lộ trình học tập theo quy định cũ cần được bảo đảm quyền lợi.

Bên cạnh đó, cần phân biệt giữa việc ban hành chính sách và năng lực thực thi. Một thông tư có thể được xây dựng chặt chẽ nhưng khi triển khai lại phát sinh khó khăn do thiếu giáo viên, cơ sở vật chất, kinh phí hoặc hướng dẫn cụ thể. Giáo viên cũng phải liên tục tập huấn, điều chỉnh giáo án, làm quen với yêu cầu mới. Nếu chưa kịp đánh giá hiệu quả của chính sách trước đã phải thực hiện chính sách tiếp theo, nhà trường khó có đủ thời gian tập trung nâng cao chất lượng dạy và học.

Giáo dục liên quan đến nhiều thế hệ học sinh, không thể vận hành theo tư duy thử nghiệm liên tục. Đề xuất ổn định chính sách giáo dục trong chu kỳ 5 năm cần được cân nhắc thấu đáo để các chính sách có đủ thời gian đi vào thực tiễn, phát huy hiệu quả và được điều chỉnh trên cơ sở tổng kết thực tế.