Đổi mới giáo dục: Giáo viên là yếu tố quyết định

Thừa giáo viên yếu, thiếu giáo viên giỏi

Có thể nói một trong những vấn đề dư luận quan tâm nhất hiện nay là chất lượng giáo viên. Chính vì thế mà tâm lý chạy trường chạy lớp, chọn giáo viên đã ăn sâu vào tiềm thức phần đông phụ huynh. Vì theo họ trường nào cũng có giáo viên giỏi, giáo viên yếu, giáo viên yếu lại thường đông hơn nên phải “chạy”.

Việc này sâu xa xuất phát từ thực tế đào tạo giáo viên. Đánh giá vấn đề này tại cuộc Hội thảo khoa học quốc gia đào tạo giáo viên ở các trường đại học đa ngành đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay tại Hà Nội mới đây, theo PGS.TS Bùi Văn Quân (Hiệu trưởng Trường ĐH Thủ đô), hệ thống đào tạo giáo viên hiện nay bộc lộ nhiều hạn chế. Điển hình như phát triển mạng lưới cơ sở đào tạo chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu phát triển giáo viên. Mạng lưới cơ sở đào tạo giáo viên phát triển thiếu ổn định do nhiều trường cao đẳng sư phạm yếu cả về cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên được nâng cấp lên đại học, hoặc đổi tên để mở rộng tuyển sinh đào tạo trình độ đại học các ngành sư phạm và ngoài sư phạm.

Bên cạnh đó, hầu hết các cơ sở đào tạo giáo viên tập trung chủ yếu vào việc đào tạo mới và đào tạo nâng cao trình độ, chưa quan tâm đúng mức đến hoạt động đào tạo lại và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Trong khi thực tế tại nhiều trường, đội ngũ giáo viên tuổi cao, năng lực thấp, nhưng chưa đến tuổi nghỉ hưu khá nhiều. Học sinh thường ít hứng thú với những bài giảng theo lối mòn, thiếu sáng tạo và thiếu sự tương tác. Không ít học sinh có biểu hiện quậy phá trong lớp học từng tâm sự: Việc ngồi 45 phút trong một tiết học nhàm chán là quá sức.

Về vấn này, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Vinh Hiển đã chia sẻ: Điểm yếu của phần lớn giáo viên phổ thông hiện nay là thói quen với phương pháp dạy học truyền thụ kiến thức lý thuyết một chiều dẫn tới việc học sinh thụ động ghi nhớ kiến thức máy móc, ít khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống. Vì vậy, theo yêu cầu, các trường sư phạm sẽ phải đổi mới đào tạo để cung cấp đội ngũ giáo viên mới đáp ứng được nhiệm vụ trong tương lai. Để triển khai chương trình mới, giáo viên cần được tập huấn nhiều hơn về phương pháp dạy học, cách tổ chức các hoạt động giáo dục và đánh giá học sinh theo yêu cầu mới.

Cũng theo dự báo của PGS.TS Bùi Văn Quân, đến năm 2018 số giáo viên mới tốt nghiệp mỗi năm khoảng 90.000 người. Dù tăng tỷ lệ học sinh/giáo viên bình quân tương đương các nước công nghiệp phát triển thì đến năm 2020 cả nước vẫn sẽ dư thừa khoảng hơn 700.000 giáo viên phổ thông. Số liệu này khiến chúng ta lo ngại về thực tế đào tạo ồ ạt thời gian qua.

Từ thực tế trên, theo PGS.TS Bùi Văn Quân, mạng lưới cơ sở đào tạo giáo viên phải được phân tầng, ví dụ có một số cơ sở đào tạo giáo viên chỉ thực hiện nhiệm vụ đào tạo giáo viên trình độ cao, đào tạo ra những giáo viên hội đủ các tiêu chuẩn cần có của thời hội nhập.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Mạnh An- Trường ĐH Hồng Đức (Thanh Hóa) cũng cho rằng, đầu vào của thí sinh trúng tuyển vào học tập tại các trường đại học địa phương hiện nay tương đối thấp, làm ảnh hưởng đến chất lượng đầu ra, trong đó có đội ngũ giáo viên. Vì vậy, cần có cơ chế, chính sách để thu hút học sinh giỏi vào học ngành sư phạm tại các trường đại học địa phương.

Tinh giản để nâng cao chất lượng?

Nhiều năm qua, Bộ đã có những cảnh báo liên tiếp về dư thừa nhân lực. Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Vũ- Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ GD&ĐT), từ năm 2012 - 2013, Bộ đã yêu cầu các trường đào tạo sư phạm giảm chỉ tiêu khoảng 10%/năm. Chỉ tiêu tuyển mới năm 2016 giảm khoảng 30% so với năm học 2012 - 2013. Còn với các cơ sở đào tạo sư phạm trực thuộc các địa phương, Bộ vừa có văn bản đề nghị các UBND chỉ đạo các cơ sở đào tạo xác định chỉ tiêu tuyển sinh ngành sư phạm theo lộ trình giảm phù hợp để khắc phục tình trạng sinh viên sư phạm tốt nghiệp không có việc làm.

Ông Vũ nhấn mạnh: Các trường sư phạm cần phải chuyển đổi mô hình đào tạo mới sang tập trung đào tạo lại, bồi dưỡng đội ngũ để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo.

Phân tích về việc dư thừa giáo viên, PGS.TS Trần Xuân Nhĩ- Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam cho rằng, để giảm bớt tình trạng này dứt khoát ở bậc THPT phải học 2 buổi/ngày chứ không thể dạy 1 buổi như hiện nay. Từ đó tính quy mô học sinh các cấp là bao nhiêu, sau đó tính toán tổng thể nhu cầu.

Về vấn đề dư thừa cử nhân sư phạm, ông Nhĩ cho rằng trong số 120 cơ sở đào tạo giáo viên của cả nước chỉ có trên 10 trường trực tiếp thuộc Bộ GD&ĐT. Việc phân chỉ tiêu đào tạo của các cơ sở không trực thuộc Bộ là do UBND địa phương hoặc bộ ngành khác quyết định. Chính hệ thống quản lý chồng chéo, không quy về đầu mối trong đó có việc hoạch định chỉ tiêu tuyển sinh dẫn đến dư thừa nhân lực. Theo ông, đội ngũ giáo viên phải do Bộ GD&ĐT quản lý đào tạo chung cho cả nước. “Đúng như chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phùng Xuân Nhạ, giáo viên quyết định thành bại đổi mới giáo dục. Vì vậy, dứt khoát phải có chính sách để những địa phương bớt đi giáo viên tuổi cao và những giáo viên không đáp ứng yêu cầu thì số giáo viên mới ra trường có chỗ dạy”- ông Nhĩ nhấn mạnh.

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Đề án tinh giản biên chế áp dụng trên toàn quốc. Dự kiến, đến năm 2021 sẽ thực hiện tinh giản biên chế khoảng 100.000 người. Trong đó, khoảng 80% giải quyết nghỉ hưu trước tuổi và 20% giải quyết thôi việc. Mục tiêu của đề án là nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ công chức, viên chức đang hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Đối với ngành giáo dục, việc thực hiện tinh giản biên chế cũng được kỳ vọng sẽ là một trong những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.

Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Quang Tuấn- Trưởng phòng Tổ chức cán bộ (Sở GD&ĐT Hà Nội) cho biết, Sở GD&ĐT Hà Nội vừa ban hành hướng dẫn thực hiện chính sách tinh giản biên chế trong ngành. Đây là lần đầu tiên Sở GD&ĐT Hà Nội thực hiện kế hoạch tinh giản biên chế trên quy mô toàn thành phố với lộ trình 6 năm, từ năm 2015 - 2021.

Việc tinh giản biên chế nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng đội ngũ, tạo cơ hội để những cán bộ, giáo viên lớn tuổi, không đảm bảo sức khỏe được nghỉ hưu trước tuổi và giáo viên trẻ, có năng lực nhưng còn đang dạy hợp đồng hoặc chưa có việc làm có cơ hội được tuyển dụng vào ngành. Nhất là khi ngành GD-ĐT chuẩn bị thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện.