Đổi thay ở Pha Đén

Những ngày còn gian khó

Tháng 3, bản Pha Đén, xã Pù Nhi (Thanh Hóa) như đang khoác lên mình chiếc áo bông trắng xốp. Buổi sáng, khi mặt trời còn chưa vượt qua những ngọn núi phía xa, mây đã phủ đầy thung lũng, tràn qua những triền nương, chảy quanh những mái nhà gỗ. Từ trên cao nhìn xuống, Pha Đén như nổi lên giữa đại dương mây trắng, chỉ còn những vệt đường đất uốn lượn men theo sườn núi… Bình yên quá, nhưng ít ai biết rằng, chỉ cách đây khoảng mươi năm về trước, cả bản còn chìm trong đói nghèo và hủ tục lạc hậu. Đứng trên đỉnh con dốc dẫn vào bản, Hơ Pó Dinh – chàng trai người Mông kể cho chúng tôi nghe về hành trình vượt khó của đồng bào người Mông ở đây.

Dù chỉ cách trung tâm xã Nhi Sơn gần 5km, nhưng bản Pha Đén lại thuộc vùng địa hình hiểm trở, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt nên đời sống của người dân còn nhiều khó khăn. Những năm 2014, trở về trước Pha Đén là bản “3 không”, không điện lưới quốc gia, không đường giao thông kiên cố, không sóng điện thoại và 100% hộ dân thuộc diện hộ nghèo. Xác định, để giúp người dân xóa đói giảm nghèo, cải thiện chất lượng cuộc sống trước hết phải đảm bảo an sinh xã hội, hệ thống điện, đường, trường, trạm phải được đầu tư xây dựng.

Với sự hỗ trợ của nhà nước, năm 2015, con đường bê tông dài 4,5 km nối bản Pha Đén với xã Pù Nhi được hoàn thành như một dấu mốc quan trọng cho hành trình thoát nghèo của người dân Pha Đén. Tuyến đường mới đã tạo điều kiện thuận lợi trong sinh hoạt và sản xuất của người dân. Cùng với sự hỗ trợ của các cấp, các ngành thông qua các chương trình dự án như 134, 135, 30A, đề án ổn định đời sống, kinh tế vùng đồng bào Mông được triển khai, người dân đã có điều kiện được tiếp cận với nhiều giống cây con mới. Bên cạnh đó, thông qua các lớp tập huấn chuyển giao về kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi nhiều hộ dân đã mạnh dạn đầu tư phát triển kinh tế.

“Bước chuyển mình mạnh mẽ nhất của bản Pha Đén là vào năm 2019, khi dòng điện lưới quốc gia được kéo về bản. Từ ngày có điện cuộc sống, sinh hoạt của bà con dân bản đã thuận lợi hơn. Các đồ dùng thiết yếu trong gia đình như ti vi, nồi cơm điện, máy bơm nước... giờ không còn xa lạ. Các loại máy móc phục vụ cho sản xuất cũng được các hộ gia đình đầu tư mua sắm. Ánh sáng điện đi tới đâu cái nghèo, cái lạc hậu bị đẩy lùi tới đó” – Hơ Pó Dinh chia sẻ.

Bắt nhịp với du lịch cộng đồng

Hơ Pó Dinh cho biết: Hiện nay bản có 96 hộ dân và hơn 400 nhân khẩu, tất cả đều là đồng bào Mông. Nếp sống truyền thống còn giữ gần như nguyên vẹn, với nếp nhà, bếp lửa, bờ rào đá. Cùng với đó là điều kiện tự nhiên thuận lợi, mát mẻ và mây trắng bao phủ quanh năm.

Sau một lần anh theo bạn xuôi bản, thấy người miền xuôi làm du lịch, dựng lều, mở điểm check-in ngắm cảnh và thu tiền. Trở về, anh nghĩ: sao mình không thử. Vậy là năm 2023, anh bắt bắt tay vào thử nghiệm. Ban đầu, anh Dinh tự chặt tre, mang lên khu rẫy lâu nay vẫn trồng sắn, ngô của gia đình, dựng cột, làm chòi lợp cỏ tranh. Vợ con, anh em trong họ cùng lên giúp. Những chòi tre nhỏ dần hiện ra giữa tầng mây trắng xóa. Ngoài những chòi nghỉ, anh trồng thêm hoa tam giác mạch, cúc vàng, cúc hồng, hoa cải... quanh các sườn dốc. Những vị khách vãng lai đầu tiên đã bắt đầu xuất hiện. Tin “Pha Đén đẹp như chốn thiên đường” đã nhanh chóng lan rộng trên không gian mạng, thu hút sự tò mò của cộng đồng. Du khách ghé đến mỗi ngày một đông. Cứ thế, mô hình du lịch cộng đồng đầu tiên của bản Mông ở bản Pha Đén được ra đời.

“Hiện nay, trong bản đã có thêm nhiều hộ dân bắt đầu làm quen với mô hình du lịch cộng đồng. Mỗi tháng có từ 2 đến 3 trăm lượt du khách trong và ngoài tỉnh, khách nước ngoài lên đây săn mây, chụp ảnh, nghỉ lại qua đêm trong chòi lá. Thu nhập của gia đình tôi và một số hộ dân trong bản đã ổn định hơn, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào nương rẫy. Tư duy thay đổi, bà con đã biết làm du lịch cũng có thể làm no cái bụng!” – anh Dinh nói.

Nói về mô hình du lịch cộng đồng đang được phát triển ở Pha Đén, ông Lâu Văn Đua, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Pha Đén, cho hay: Sau khi xã ban hành nghị quyết, chuyên đề về phát triển du lịch Pha Đén, Chi bộ bản đã giao cho Đoàn thanh niên lựa chọn những đoàn viên trẻ có trình độ để học tập anh Dinh, nhân rộng thêm mô hình. Tuy nhiên, để Pha Đén trở thành điểm du lịch thực sự hấp dẫn trong mắt du khách, bà con phải thay đổi rất nhiều. Người dân Pha Đén lâu nay quen nương rẫy, dân trí thấp, đón khách, nấu ăn, giữ vệ sinh, kể chuyện văn hóa... đều là việc mới, việc khó. Không phải ai cũng biết cách làm dịch vụ, giữ hình ảnh, ứng xử với du khách. Bên cạnh đó, hạ tầng cơ sở còn thô sơ, đường lên bản nhỏ hẹp, bãi đỗ xe tạm, nhà vệ sinh thiếu, chỗ lưu trú chưa đạt...

“Làm du lịch phải học nhiều, dân trí phải nâng lên, thanh niên trong bản phải đi tiên phong, biết cách làm, biết giữ bản sắc. Trước mắt, chính quyền xã cũng dự định mở những lớp tập huấn làm du lịch, vệ sinh, an toàn thực phẩm cho bà con. Lên ý tưởng xây dựng tuyến trải nghiệm liên kết các xã biên giới khác cũng được cân nhắc triển khai… Hi vọng, du lịch cộng đồng sẽ là hướng đi đúng đắn cho đồng bào người mông ở Pha Đén thoát nghèo bền vững.” – ông Đua kỳ vọng.