Đối thoại quốc tế về bảo tồn di sản

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh công tác bảo tồn đang đứng trước những thách thức từ biến đổi khí hậu, thiên tai, đô thị hóa, du lịch, công nghệ và yêu cầu bảo đảm sinh kế, phát huy vai trò của cộng đồng. Sau hơn ba thập kỷ kể từ khi Văn kiện Nara về Tính xác thực được thông qua năm 1994, quan niệm và thực tiễn bảo tồn di sản đã có nhiều thay đổi. Di sản sống, tính liên tục của các thực hành văn hóa, tri thức truyền thống, mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản và thiên nhiên ngày càng được quan tâm trong quá trình nhận diện và bảo vệ giá trị di sản.

Hội nghị lần này tại Việt Nam tiếp nối quá trình thảo luận quốc tế được thúc đẩy tại Hội nghị năm 2025 ở Nairobi, đồng thời triển khai các quyết định của Ủy ban Di sản Thế giới khuyến khích tổ chức những cuộc đối thoại tương tự ở cấp khu vực. Một vấn đề trọng tâm xuyên suốt Đối thoại là cách hiểu và đánh giá tính xác thực trong những bối cảnh mà di sản tồn tại, biến đổi và vẫn giữ được giá trị cốt lõi.

Tại Hội nghị, các đại biểu sẽ xem xét mức độ phù hợp của những cách tiếp cận hiện nay trước thực tiễn bảo tồn di sản, trong đó có công tác phục dựng sau xung đột hoặc thiên tai, di sản sống và vai trò của cộng đồng trong gìn giữ các giá trị di sản. Các trường hợp nghiên cứu so sánh điển hình, các nhóm làm việc chuyên môn và phân tích thực địa sẽ giúp kiểm chứng những cách tiếp cận hiện hành qua các bối cảnh di sản cụ thể, từ đó xác định những lĩnh vực cần tiếp tục hoàn thiện và hướng dẫn.

Ông Jonathan Wallace Baker - Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho biết: “Tính xác thực có vai trò nền tảng trong cách chúng ta nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, và cần được hiểu trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại. Châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Hội nghị này có thể góp phần chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành các cách tiếp cận rõ ràng hơn, dựa trên bằng chứng và có thể áp dụng trong toàn bộ hệ thống Di sản Thế giới.”

Kết quả quan trọng của Hội nghị là đóng góp vào quá trình xây dựng Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực, đưa ra hướng dẫn thực tiễn để các quốc gia tham khảo trong nhận diện di sản, xây dựng Danh sách Đề cử dự kiến, lập hồ sơ đề cử, cũng như bảo tồn, quản lý và giám sát các di sản. Mục tiêu rộng hơn là thúc đẩy việc đánh giá tính xác thực theo hướng nhất quán, bao trùm và dựa trên minh chứng trong những bối cảnh văn hóa khác nhau, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn, cơ chế bảo vệ và quản lý hiệu quả. Những kết quả này sẽ đóng góp vào nỗ lực xây dựng một Danh sách Di sản Thế giới có tính đại diện, cân bằng và đáng tin cậy hơn.

Bà Lê Thị Hồng Vân - Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cho biết, từ khi Công ước Di sản thế giới ra đời năm 1972, tính xác thực, tính toàn vẹn và kế hoạch quản lý là những yếu tố then chốt trong quá trình xem xét một di sản có giá trị nổi bật toàn cầu. Lần này, chúng ta gặp nhau để đóng góp vào quá trình xây dựng Văn kiện Hà Nội trong bối cảnh tác động của đô thị hóa, của biến đổi khí hậu và thiên tai. Hội nghị là diễn đàn để các nước trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương chia sẻ quan điểm, kinh nghiệm với cộng đồng quốc tế.

Việc Việt Nam đăng cai Hội nghị gắn với dấu mốc 50 năm quan hệ hợp tác Việt Nam - UNESCO (1976 - 2026), đồng thời hướng tới kỷ niệm 40 năm Việt Nam tham gia Công ước Di sản Thế giới (1987 - 2027). Đây cũng là dịp để Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm trong bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản, đồng thời trao đổi với các chuyên gia quốc tế về những vấn đề đang đặt ra.

Hội nghị được kỳ vọng tạo thêm cơ hội để Việt Nam tiếp nhận ý kiến chuyên môn đối với công tác bảo tồn, phục dựng Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên, cũng như các hồ sơ đề cử Di sản Thế giới đang được chuẩn bị.