Đồng bằng sông Cửu Long ứng phó với sạt lở: Bất thường và nghiêm trọng

Cảnh báo khu vực sạt lở trên sông Vàm Nao (An Giang).

Sạt lở đe doạ sinh kế của người dân

An Giang là một trong những tỉnh, thành vùng ĐBSCL bị ảnh hưởng nghiêm trọng do tình trạng sạt lở bờ sông. Nghiêm trọng nhất là vụ sạt lở diễn ra vào lúc 9h20 ngày 22/4 (sạt lở đất bờ sông Vàm Nao) mới đây đã làm 14 căn nhà bị nhấn chìm, ước tính thiệt hại trên 88 tỷ đồng.

Đến nay công tác ứng phó và khắc phục vẫn đang tiếp tục, hiện tỉnh An Giang đã xuất ngân sách dự phòng hỗ trợ di dời dân đến nơi an toàn đồng thời kiến nghị Chính phủ hỗ trợ vốn xây dựng 23 cụm, tuyến dân đáp ứng khoảng 5.380 hộ dân cần di dời khẩn cấp ra khỏi khu vực nguy cơ sạt lở cao và đặc biệt nguy hiểm.

Theo kết quả quan trắc của Sở TN&MT tỉnh An Giang và những cảnh báo sạt lở đất bờ sông trên địa bàn cho thấy, An Giang hiện có trên 50 đoạn nằm trong cảnh báo sạt lở, với tổng chiều dài trên 160 km, ảnh hưởng đến đời sống 20.000 hộ dân, trong đó có hơn 5.380 hộ dân cần di dời khẩn cấp ra khỏi khu vực sạt lở.

Ông Vương Bình Thạnh - Chủ tịch UBND tỉnh An Giang thông tin: Riêng 5 tháng đầu năm 2017, tỉnh đã xảy ra 15 điểm sụt lún, sạt lở đất bờ sông, kênh, rạch, với tổng chiều dài trên 1,2 km, ảnh hưởng đến 170 căn nhà, có 18 căn nhà đã sụp hoàn toàn xuống sông cùng với nhiều tài sản khác.

Từ đầu năm 2017 đến nay tỉnh Đồng Tháp xảy ra 13 vụ sạt lở tại các huyện Hồng Ngự (5 vụ), Thanh Bình (4 vụ), thị xã Hồng Ngự(2 vụ), huyện Cao Lãnh (2 vụ), với diện tích sạt lở 5.924m2.

Thời điểm cuối tháng 4 và đầu tháng 5 này, tỉnh Đồng Tháp đã phải 2 lần công bố tình trạng khẩn cấp sạt lở đất bờ sông Tiền thuộc xã Bình Thành, huyện Thanh Bình. Khu vực này hiện có hơn 220 hộ dân sinh sống bị sạt lở đe dọa; gần như mỗi ngày đều có sạt lở.

Bà Trần Thị Phiến- Phó Chủ tịch UBND huyện Thanh Bình cho rằng: Thiên tai đã đe dọa nghiêm trọng và làm thiệt hại rất lớn đến tính mạng, tài sản của nhân dân địa phương. Hiện huyện đã kiến nghị lên tỉnh phương án di dời người dân đến nơi an toàn và tính toán đến việc sinh kế cho người dân...

Còn ở Cà Mau, ngành chức năng của tỉnh này cũng đo đạc được thời gian qua có khoảng 150 km bờ biển bị sạt lở nghiêm trọng, bình quân mỗi năm mất khoảng 450 ha đất ven biển, làm mất đai rừng phòng hộ, đe dọa đến đời sống và sản xuất của người dân, các công trình xây dựng cơ bản ven biển.

Trước tình hình đó, UBND tỉnh Cà Mau đã trình Chính phủ về nhu cầu cần nguồn vốn khoảng 200 tỷ đồng để triển khai các công trình chống sạt lở khẩn cấp.

Cụ thể là các đoạn: Hố Gùi, xã Tam Giang Đông, huyện Năm Căn, chiều dài 1.000 m; Ô Rô, xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, dài 2.000 m; Rạch Gốc, xã Viên An, huyện Ngọc Hiển, chiều dài 3.000 m; Hốc Năng, xã Tân Ân, huyện Ngọc Hiển, dài 4.000 m và nhu cầu xây dựng khẩn cấp kè chống sạt lở biển Đông.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) cho thấy, hiện vùng ĐBSCL có 406 đoạn sạt lở bờ sông và bờ biển, với tổng chiều dài 891 km (trong đó có 393 điểm bờ sông dài 581 km và 13 đoạn bờ biển dài 310 km).

Trong đó có những đoạn sạt lở đặc biệt nguy hiểm như vụ sạt lở bờ sông tại sông Vàm Nao với chiều dài 70 mét, làm sập 18 căn nhà, 91 căn nhà bị ảnh hưởng phải di dời, cắt đứt tuyến giao thông liên xã; sạt lở bờ sông Tiền xã Bình Thành, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp chiều dài 600m, uy hiếp 108 phải di dời khẩn cấp và 119 hộ bị ảnh hưởng; Sạt lở kè Gành Hào, huyện Đông Hải, Bạc Liêu làm đứt gãy dầm mủi hắt sóng 47m, diện tích kè bị mất trên 800 m; sạt lở đất ở khu vực rạch Ô Rô, xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, Cà Mau làm sập 2 tuyến đường 2 bên tuyến rạch, uy hiếp ổn định Đồn biên phòng Đất Mũi và nhiều hộ dân... Diện tích rừng trong 5 năm từ 2011-2015 ở vùng ĐBSCL giảm 10% tương đương với 28.387 ha.

Khai thác cát trên sông Hậu là một trong những nguyên nhân gây sạt lở bờ sông.

“Điểm mặt” nguyên nhân

Theo như các ngành chức năng và các chuyên gia, thời gian qua tình trạng sạt lở đang diễn ra tương đối phức tạp, không theo quy luật, đặc biệt lại diễn ra vào mùa khô.

Các nguyên nhân dẫn đến sạt lở được điểm mặt, như mất cân bằng bùn cát do việc xây dựng các hồ chứa ở thượng nguồn và khai thác cát, sỏi ở lòng sông, ven biển đã làm giảm đáng kể lượng bùn cát.

Ngành tài nguyên và môi trường cũng cho rằng, nguyên nhân lớn nhất gây ra sạt lở là do các đập thượng nguồn giữ lại bùn cát nên dòng chảy hạ lưu bị “đói” bùn cát, buộc phải bào xói bờ để cân bằng.

Kết quả điều tra khảo sát, tính toán ổn định mái dốc cho thấy tại nhiều vị trí, bờ sông có nguy cơ mất ổn định cao. Nhiều địa phương xảy ra tình trạng sạt lở còn cho rằng, việc khai thác cát trái phép với quy mô lớn cũng là một trong những nguyên nhân chính gây ra tình trạng sạt lở.

Ngoài ra tình trạng sạt lở bờ sông, biển tại khu vực ĐBSCL còn có nguyên nhân về tỉ lệ phân lưu từ sông Tiền sang sông Hậu qua sông Vàm Nao có xu thế gia tăng, tác động mạnh đến lòng dẫn sông Hậu, nhất là khu vực hợp lưu sông Hậu và sông Vàm Nao dẫn đến sạt lở cục bộ. Tình trạng chặt phá rừng, khai thác tài nguyên vùng đầu nguồn, địa chất, địa hình cũng là yếu tố dẫn đến tình trạng sạt lở nhiều nơi.

Mới đây trong buổi làm việc với Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng về tình hình sạt lở bờ sông, UBND tỉnh Cà Mau cũng kiến nghị lên Chính phủ và Phó Thủ tướng: Phải cần thêm nguồn vốn khoảng 1.400 tỷ đồng thực hiện các dự án tái định cư, tạo sinh kế cho người dân. Để phục vụ cho việc di dời gần 4.800 hộ dân ở những nơi có nguy cơ thiên tai cao và cư dân bị ảnh hưởng do biến đổi khí hậu vùng ven sông, ven biển.

Phía UBND tỉnh An Giang cũng kiến nghị với Chính phủ ưu tiên hỗ trợ cho tỉnh trên 800 tỉ đồng để đầu tư các cụm tuyến dân cư vùng sạt lở giai đoạn 2017-2020 để di dời các hộ dân ra khỏi vùng sạt lở...