Đưa kinh tế tư nhân thành “bệ phóng” tăng trưởng

Cần tạo điều kiện để hàng triệu doanh nghiệp nhỏ lớn lên

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong nhiều năm liên tiếp, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa mục tiêu này, hàng loạt nghị quyết quan trọng đã được ban hành, đặc biệt là Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, cùng nhiều chủ trương về đổi mới sáng tạo, cải cách thể chế và phát triển khoa học, công nghệ.

TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, lần đầu tiên trong dòng chảy chính sách, khu vực kinh tế tư nhân được định danh rõ ràng: Là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Tuy nhiên, Chủ tịch VCCI cũng thẳng thắn chỉ rõ, nút thắt lớn nhất hiện hữu ngay ở khâu hạ tầng thực thi. Bởi thực tế, doanh nghiệp (DN) vẫn đang phải “vật lộn” với ma trận thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh rườm rà, các rào cản kiểm tra chuyên ngành cùng hệ thống quy định chồng chéo, thiếu tính ổn định...

Ở góc độ DN, bà Trần Thị Thu Trang - Chủ tịch công ty cổ phần công nghệ thế hệ mới Hanel PT, Chủ tịch Hiệp hội sản xuất công nghiệp tỉnh Bắc Ninh đã chia sẻ về một số điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ, trong đó có vấn đề lao động.

“Có DN từng hỏi tôi liệu có thể đưa lao động từ châu Phi sang Việt Nam hay không. Sau khi tìm hiểu quy định pháp luật, tôi được biết hiện nay việc này còn rất hạn chế, chủ yếu chỉ phù hợp với lao động kỹ thuật, còn lao động phổ thông thì chưa có cơ chế rõ ràng. Trong khi đó, nhiều quốc gia như Nhật Bản trước đây khi thiếu lao động đã có chính sách tiếp nhận lao động nước ngoài. Việt Nam cũng cần nghiên cứu, xây dựng chính sách phù hợp về vấn đề này. Bởi trong bối cảnh DN chưa thể tự động hóa hoàn toàn, thiếu lao động sẽ là một điểm nghẽn lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tăng trưởng” - bà Trang nói và cho rằng, cần thay đổi tư duy trong thực thi chính sách. Các cấp lãnh đạo đã có chủ trương rất đúng, nhưng ở cấp thực thi, một bộ phận cán bộ vẫn còn tâm lý e ngại, sợ làm sai sẽ bị xử lý. Điều này vô hình trung làm giảm sự chủ động trong việc hỗ trợ DN.

Còn theo ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch, Tổng thư ký hiệp hội DN nhỏ, điều DN băn khoăn là những rủi ro và chi phí phát sinh khi mở rộng hoạt động. Khi DN phát triển, áp lực về chi phí tuân thủ, thanh tra, kiểm tra và thực hiện các quy định pháp luật cũng gia tăng. Vì vậy, vấn đề mà cộng đồng DN cần nhất là một môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, minh bạch và an toàn để có thể yên tâm đầu tư dài hạn.

Ông Nam cho rằng không nên nhìn DN lớn và DN nhỏ và vừa như hai khu vực tách biệt. Muốn hình thành những tập đoàn lớn, những "sếu đầu đàn" của nền kinh tế thì trước hết phải tạo điều kiện để hàng triệu DN nhỏ lớn lên, phát triển thành DN vừa, từ DN vừa phát triển thành DN lớn. Hỗ trợ DN nhỏ và vừa chính là đầu tư cho lực lượng DN lớn của tương lai.

Để các chủ trương, nghị quyết của Đảng và Chính phủ thực sự đi vào cuộc sống, tôi cho rằng trong quá trình xây dựng chính sách cần đặc biệt coi trọng tính khả thi. Mỗi quy định mới cần trả lời rõ ba câu hỏi: DN sẽ mất bao nhiêu thời gian để thực hiện? Chi phí tuân thủ là bao nhiêu? Và quy định đó có thực sự đơn giản, phù hợp với thực tiễn để DN có thể thực hiện được hay không? Chỉ khi giải quyết được những vấn đề đó, thể chế mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy DN phát triển, qua đó tạo nền tảng vững chắc để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số.

Doanh nghiệp phải đổi mới mạnh mẽ hơn

Theo ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI, con đường ngắn nhất để đi tới tăng trưởng hai con số không phải là một con đường tắt. Đó là con đường khơi thông các nguồn lực đang bị nghẽn; giải phóng sức sản xuất; tạo niềm tin cho DN; biến khu vực kinh tế tư nhân thành động lực phát triển mạnh mẽ, bền vững của nền kinh tế.

Do đó, nếu tìm kiếm dư địa tăng trưởng lớn nhất của Việt Nam trong kỷ nguyên tới, câu trả lời mang tính quyết định chính là: Cải cách thể chế. Và việc cải cách không chỉ dừng lại ở việc cắt tỉa vài thủ tục bề nổi, xóa bỏ vài giấy phép con, hay giảm bớt cơ học vài điều kiện kinh doanh... “Điều quan trọng hơn là phải thay đổi cách tiếp cận: từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ” – ông Hùng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo ông Hùng yêu cầu đặt ra cho DN cũng rất lớn. DN Việt Nam không thể chỉ chờ đợi chính sách thuận lợi hơn. Bản thân DN cũng phải đổi mới mạnh mẽ hơn. Phải nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, tuân thủ pháp luật, đầu tư cho công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển nhân lực và xây dựng văn hóa kinh doanh có trách nhiệm. Trong giai đoạn mới, DN nào chỉ dựa vào chi phí thấp sẽ rất khó cạnh tranh. DN nào biết dựa vào năng suất, công nghệ, chất lượng, thương hiệu và năng lực quản trị sẽ có cơ hội đi xa hơn.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI dẫn chứng trong hoạt động thông quan, hiện nay nhiều bộ, ngành cùng thực hiện kiểm tra chuyên ngành, dẫn đến tình trạng phân tán, chồng chéo và làm gia tăng chi phí tuân thủ cho DN. Việc tiếp tục rà soát, đơn giản hóa và tập trung đầu mối kiểm tra chuyên ngành sẽ góp phần giảm đáng kể gánh nặng về thủ tục hành chính.

Ông Tuấn nêu, qua thực tiễn, có thể thấy khâu thực thi đang là một trong những điểm nghẽn lớn. Không ít DN khi gặp khó khăn vẫn chưa biết phản ánh với cơ quan nào hoặc việc tiếp nhận, xử lý kiến nghị còn kéo dài, thiếu hiệu quả.

Có trường hợp DN gửi kiến nghị lên lãnh đạo địa phương nhưng sau đó văn bản lại được chuyển về sở, ngành và cuối cùng giao chính cho đơn vị hoặc cán bộ đang trực tiếp giải quyết vụ việc xem xét. Theo ông Tuấn, quy trình như vậy sẽ gây mất thời gian, chi phí và cơ hội phát triển của DN.

Bởi vậy, ông Tuấn cho rằng, cần xây dựng một cơ chế tiếp nhận và xử lý thông tin độc lập, minh bạch, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp trong việc tiếp nhận, xử lý và phản hồi các kiến nghị của DN trên cơ sở khách quan, kịp thời. Cùng với đó, có thể nghiên cứu nhân rộng những mô hình hỗ trợ DN đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn. “Mô hình "Bác sĩ DN" từng được triển khai tại Bắc Ninh là một ví dụ đáng tham khảo. Thông qua cơ chế này, các chuyên gia trực tiếp lắng nghe, phân tích những khó khăn mà DN đang gặp phải và đề xuất giải pháp phù hợp, góp phần tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở” – ông Tuấn chia sẻ.

Mọi chính sách đều phải hướng tới doanh nghiệp

Tại cuộc Hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp” do Báo Nhân Dân và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp tổ chức ngày 8/7, các chuyên gia nêu quan điểm, để DN thực sự trở thành trung tâm của tăng trưởng, đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số, yêu cầu cấp bách đặt ra hiện nay là cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, giảm mạnh chi phí tuân thủ và tháo gỡ các điểm nghẽn. Theo đó, mọi chính sách đều phải hướng tới DN.

TS Nguyễn Minh Thảo - Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế-tài chính (Bộ Tài chính) nhấn mạnh: Cần thay đổi tư duy, chuyển từ quản lý sang kiến tạo môi trường chính sách cho phát triển DN. Thực hiện nghiêm nguyên tắc “không quản được thì cấm”, thiết lập nền tảng thể chế cởi mở, khuyến khích động lực đầu tư, kinh doanh. Đi kèm với đó là cơ chế theo dõi, giám sát thực hiện nguyên tắc này trên thực tiễn.

Trên thực tế, DN không chỉ cần chính sách ưu đãi; DN cần môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch, thông thoáng, giảm gánh nặng thủ tục, chi phí tuân thủ thấp. Tôi cho rằng, cần khẩn trương hiện thực hóa các phương án về cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính; gắn với thực hiện thực chất chuyển đổi số và sự đồng hành của chính quyền. Thu hẹp khoảng cách từ chính sách đến thực thi.

Cùng với đó, tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý khuyến khích DN nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ và tạo động lực đổi mới sáng tạo; từ đó tạo nền tảng để doanh nghiệp đóng góp cho tăng trưởng bứt phá. Cuối cùng, hỗ trợ để DN tuân thủ các tiêu chuẩn, yêu cầu mới như tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc...

Trong khi đó, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI cho rằng: Cải cách điều kiện kinh doanh phải là cải cách thực chất. DN không chỉ cần ít giấy phép hơn, mà cần một môi trường kinh doanh dễ hiểu hơn, ổn định hơn, dự đoán được hơn. Việc rà soát pháp luật cũng cần được thực hiện từ góc nhìn của DN, theo chuỗi hoạt động kinh doanh: Từ thành lập, đầu tư, đất đai, xây dựng, sản xuất, xuất nhập khẩu, hoàn thuế, kiểm tra chuyên ngành cho tới giải quyết tranh chấp và giải thể. Chỉ khi đặt mình vào vị trí của người phải tuân thủ, chúng ta mới thấy hết các điểm nghẽn đang làm chậm dòng chảy của đầu tư, sản xuất và kinh doanh.

T.Xuân