Đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào cuộc sống: Hoàn thiện mạnh mẽ và quyết liệt hệ thống pháp luật

PV: Thưa ông, Nghị quyết Đại hội XIV đã xác định rõ các định hướng chiến lược lớn: tiếp tục xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm, các thể chế khác là rất quan trọng. Như vậy việc hoàn thiện thể chế để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cần tiếp tục được hoàn thiện trong thời gian tới?

PGS.TS Lê Quốc Lý: Tại Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nói phương châm là hành động. Tức là làm đúng, làm ngay, làm hiệu quả. Do đó, rõ ràng lần này pháp luật của chúng ta phải chỉnh sửa lại theo tinh thần của Đại hội XIV về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Thể chế đang là cản trở lớn nhất trong phát triển hiện nay, thể chế chính là luật pháp, cơ chế chính sách. Cho nên Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Đại hội XIV là phải xây dựng mới, hoặc sửa đổi, bổ sung căn bản văn bản quy phạm pháp luật đã có. Bởi vì không ít luật, cơ chế chính sách của chúng ta còn khá lạc hậu, hoặc chưa được hoàn chỉnh và đồng bộ.

Tinh thần của Đại hội XIV lần này là có rất nhiều thứ mới. Vậy theo ông chúng ta cần đổi mới như thế nào trong xây dựng nhà nước pháp quyền?

- Theo tinh thần, tư duy của Tổng Bí thư tại Đại hội XIV, tôi cho rằng lần này chúng ta phải sửa rất nhiều luật. Mặc dù trước Đại hội XIV, Quốc hội cũng đã thông qua nhiều văn bản quy phạm pháp luật. Nhưng cũng chưa đạt được chất lượng như mong đợi, những điều mà Nhân dân cũng như đất nước mong muốn. Bởi để tăng trưởng được 10%, luật pháp phải rất tường minh và rõ ràng. Và đặc biệt phải tháo gỡ nhiều thứ. Luật pháp phải mở đường, phải dẫn dắt những xu thế phát triển mới. Phải “bật đèn xanh” cho tư nhân phát triển và phải cam kết bảo vệ tốt lợi ích và quyền lợi chính đáng của mọi cá nhân và chủ thể kinh tế trong xã hội.

Và đặc biệt bây giờ phải không hình sự hóa bất kỳ các hoạt động kinh tế, dân sự. Đây là vấn đề phải xem xét nghiên cứu thật kỹ. Chúng ta phải cho doanh nghiệp tư nhân, người chủ thể kinh tế được quyền đền bù và xử lý dân sự. Hay như pháp luật về hình sự, giao thông cũng phải thay đổi. Đúng là phải nghiêm trị, phạt nghiêm minh nhưng pháp luật cũng phải có tính giáo dục, tính dẫn dắt, tính định hướng, tính xu thế mang tầm thời đại.

Trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi và ổn định. Có lẽ chất lượng và tiến độ thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV chính là thước đo quan trọng nhất để đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động, thưa ông?

- Đại hội XIV của Đảng đã thành công tốt đẹp về mọi mặt, đã đem lại một cảm hứng, một khát vọng vươn mình đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên hùng cường, thịnh vượng và giàu mạnh cho toàn Đảng, toàn dân tộc. Phát biểu bế mạc Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: Một tâm thế mới của đất nước, một phương thức tiếp cận mới, một quyết tâm mới, một tinh thần mới, một ý chí mới của toàn Đảng, toàn dân tộc đưa đất nước phát triển mạnh trong kỷ nguyên vươn mình. Bài phát biểu thể hiện một ý chí, một quyết tâm và một cam kết trách nhiệm to lớn trước dân, trước đất nước của Đảng. Tất cả những điều này cho thấy một sự thay đổi sâu rộng về chất của Đảng trước sứ mệnh của đất nước, của dân tộc, cho mọi người thấy rõ cần phải vượt lên chính mình, vượt lên lẽ thường tình để làm nên kỳ tích có lợi cho dân, cho nước.

Chúng ta đã hoàn thiện tốt hệ thống pháp luật, nhưng để thực sự trở thành Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thì phải hoàn thiện hơn nữa, hoàn thiện mạnh mẽ và quyết liệt. Trong đó, phải hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo nghĩa chống tham nhũng và tha hóa. Tôi nói ví dụ làm thuốc giả, sản phẩm giả độc hại đến con người cũng là tội giết người. Phải trị thật nặng, thật nghiêm. Kể cả tội tham nhũng cũng thế. Phải trị tội thật nghiêm khắc đối với người nhận đút lót.

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo tinh thần mới phải thể hiện tính dẫn dắt, kiến tạo. Hơn nữa với tinh thần phấn đấu để nhân dân được ấm no, tự do, hạnh phúc, đất nước hùng cường nên phải lấy kết quả cuối cùng làm thước đo, nên hệ thống pháp luật cũng phải nhiều thay đổi. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên vươn mình sẽ khác trước đây về độ mới, hiện đại và từng bước phù hợp với thông lệ quốc tế, với kỷ nguyên công nghệ cao, công nghệ số. Ra với thế giới không thể một mình một sân và một kiểu. Pháp luật trước khi để kiểm soát, để cấm, để ngăn chặn sai phạm thì phải mang tính bứt phá, dẫn dắt, định hướng, khuyến khích.

Trân trọng cảm ơn ông!