Đừng “đốt nóng” bằng tin giả
Những ngày này, ở nhiều tỉnh thành phía Bắc, nắng và nóng hắt lên từ mọi phía. Trong khi người lao động vẫn phải căng mình chống chọi đợt nắng nóng kỷ lục, trên mạng xã hội lại xuất hiện những thông tin thất thiệt để câu view, từ chuyện “phơi thóc nổ thành bỏng” đến “lịch cắt điện”. Những cú nhấn nút tưởng như vô hại đang cho thấy một lỗ hổng đáng lo trong ứng xử số, nhất là khi fake news (tin giả) ngày càng dễ tạo ra bằng AI.
Một tài khoản Facebook đăng tải hình ảnh thóc phơi ngoài sân “nổ” thành bỏng trắng xóa. Chỉ trong thời gian ngắn, bức ảnh được nhiều tài khoản khác chia sẻ, kéo theo hàng nghìn bình luận vừa kinh ngạc vừa có chút lo lắng. Có người tin ngay vì cho rằng nền nhiệt ngoài trời đang tiến sát ngưỡng “không tưởng”.
Nhưng sự thật không phải như vậy. Theo phân tích chuyên môn, để thóc nổ thành bỏng cần mức nhiệt vượt khoảng 150 độ C cùng điều kiện truyền nhiệt đặc biệt, điều gần như không thể xảy ra ngoài trời. Vì vậy, bức ảnh lan truyền được cho là sản phẩm AI hoặc đã qua chỉnh sửa kỹ thuật số.
Gần như cùng thời điểm, trên nhiều hội nhóm ở Hà Nội cũng lan truyền cái gọi là “lịch cắt điện” trong ngày 27/5, với danh sách một số khu vực dự kiến tạm ngừng cấp điện. Giữa lúc người dân thấp thỏm vì nắng nóng cực điểm, thông tin ấy lập tức khiến nhiều người lo lắng. Tuy nhiên, EVNHANOI đã nhanh chóng bác bỏ, khẳng định không thực hiện kế hoạch cắt điện như nội dung đang lan truyền trên mạng xã hội.
Điều đáng suy nghĩ là những thông tin kiểu ấy luôn đánh rất trúng tâm lý đám đông. Khi ngoài trời nóng hầm hập, người ta dễ tin rằng thóc có thể “nổ thành bỏng”. Khi nhu cầu sử dụng điện tăng cao kỷ lục, người ta cũng dễ tin vào một lịch cắt điện đang lan truyền. Tin giả thời AI không còn là những câu chuyện vô lý đến mức ai cũng nhận ra, mà thường được dựng trên nền của những nỗi lo có thật.
Đó là lý do nhiều người chia sẻ thông tin sai lệch không hẳn vì ác ý, mà vì quá dễ bị cảm xúc dẫn dắt. Một cú nhấn nút “chia sẻ cho vui”, một lần đăng lại “để cảnh báo”, nhưng chỉ sau vài giờ, những nội dung chưa kiểm chứng đã lan rộng như một sự thật.
Trong khi đó, điều đáng được quan tâm hơn lại là chính môi trường sống mà chúng ta đang góp phần tạo ra mỗi ngày. Nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng bất thường hiếm gặp. Những đô thị ngày càng bê tông hóa, cây xanh bị thu hẹp, mặt hồ dần biến mất, mức tiêu thụ điện tăng vọt… tất cả đang khiến mùa hè trở nên khắc nghiệt hơn. Nhưng thay vì nhìn thẳng vào câu chuyện ấy, không gian mạng nhiều khi lại chọn cách “giải trí hóa” thời tiết cực đoan bằng các nội dung gây sốc, câu tương tác.
Vui thôi, đừng vui quá.
Bởi những “trò đùa mạng xã hội” giờ đây không còn vô thưởng vô phạt. Thời gian qua, nhiều trường hợp tung tin sai sự thật đã bị xử phạt hành chính. Và từ ngày 1/7 tới, theo Nghị định 174 của Chính phủ, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân có thể bị phạt tới 50 triệu đồng, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm hoặc khóa tài khoản, trang, nhóm cộng đồng liên quan.
Đây không đơn thuần là câu chuyện tăng mức phạt, mà là lời nhắc rõ ràng rằng mạng xã hội không thể trở thành nơi vô trách nhiệm. Công nghệ AI sẽ còn phát triển nhanh hơn, hình ảnh giả sẽ còn tinh vi hơn, nhưng cùng với đó, xã hội cũng phải hình thành khả năng “miễn dịch thông tin”: biết dừng lại trước khi chia sẻ, biết kiểm chứng trước khi tin và hiểu rằng phía sau một cú nhấn nút đôi khi là sự hoang mang lan tới hàng nghìn người khác.
Giữa mùa hè nóng bỏng này, mạng xã hội cần thêm những người dùng tỉnh táo thay vì những người tiếp tục “đốt nóng” bằng tin giả.
