Đừng khoác áo “học tập kinh nghiệm”

Mới đây, Kiểm toán Nhà nước chỉ ra vụ việc của các doanh nghiệp xổ số kiến thiết (XSKT) là một ví dụ đáng suy ngẫm. Qua kiểm tra, Kiểm toán Nhà nước cho thấy năm 2024, hai Công ty XSKT Sóc Trăng và XSKT Cần Thơ đã tổ chức đoàn học tập kinh nghiệm xổ số, kết hợp tham quan nhiều địa điểm du lịch nổi tiếng ở châu Âu, Nhật Bản và Dubai.

Cụ thể, Công ty XSKT Cần Thơ tổ chức 2 đoàn đi Dubai và Nhật Bản, tổng cộng 25 người, với kinh phí hơn 1,4 tỷ đồng. Thành phần có lãnh đạo công ty, thành viên Hội đồng giám sát và các đại lý xổ số có thành tích xuất sắc.

Theo kế hoạch, các đoàn có nhiệm vụ khảo sát, trao đổi kinh nghiệm về hoạt động xổ số. Tuy nhiên, đoàn đi Nhật Bản không làm việc với công ty xổ số nào; đoàn đến Dubai chỉ làm việc với một công ty xổ số. Các chuyến đi đồng thời kết hợp tham quan một số địa điểm du lịch. Kiểm toán Nhà nước đánh giá lịch trình và cách thức tổ chức chưa phù hợp với kế hoạch được phê duyệt, đồng thời kiến nghị chấm dứt việc tổ chức các đoàn đi nước ngoài nếu không phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định, kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân.

Điều đáng bàn ở đây không chỉ là số tiền hơn 1,4 tỷ đồng. Đó còn là câu hỏi về hiệu quả của một chuyến đi được gọi là “học tập kinh nghiệm”.

Đi để học thì phải có nội dung học và kết quả sau chuyến đi. Đi để khảo sát thì phải có đối tượng khảo sát. Đi để trao đổi thì phải có đối tác, chương trình làm việc và kết quả cụ thể. Sau chuyến đi phải trả lời được: đã học được gì, điều gì có thể áp dụng, áp dụng như thế nào và mang lại hiệu quả ra sao?

Nếu những câu hỏi ấy không có câu trả lời thuyết phục, việc sử dụng hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng cho một đoàn ra nước ngoài rất khó thuyết phục về tính cần thiết của chuyến đi học tập kinh nghiệm.

Đáng nói hơn, đây không phải câu chuyện chỉ của ngành xổ số. Năm 2018, Sở NNPTNT tỉnh Bạc Liêu cũ từng bị phản ứng về việc đề xuất cử 14 cán bộ đi nước ngoài trong 5 ngày để học kinh nghiệm nuôi chim yến bằng ngân sách tỉnh. Qua kiểm tra tại một số địa phương cũng từng có những đoàn được tổ chức dưới danh nghĩa “học tập kinh nghiệm”, “trao đổi chuyên môn”, “khảo sát mô hình”, nhưng chương trình làm việc ít, thời gian tham quan nhiều; kết quả sau chuyến đi mờ nhạt, thậm chí không xác định được thứ gì thực sự được mang về để áp dụng.

Nếu để tình trạng này kéo dài, rất dễ hình thành một tâm lý nguy hại: coi chuyến đi nước ngoài như một quyền lợi, còn mục tiêu công tác chỉ là lý do để hợp thức hóa.

Nguồn tiền có thể là kinh phí của doanh nghiệp nhà nước, không trực tiếp từ nguồn ngân sách. Tuy nhiên, doanh nghiệp nhà nước vẫn phải sử dụng nguồn lực một cách tiết kiệm, hiệu quả, đúng mục đích. Số tiền đó cuối cùng vẫn gắn với tài sản, nguồn lực và lợi ích của Nhà nước. Không thể có chuyện cứ không phải tiền ngân sách trực tiếp thì muốn chi thế nào cũng được.

Cũng không nên cực đoan với mọi chuyến công tác nước ngoài. Cần phân biệt rõ giữa đi để làm việc và đi vì một chuyến đi. Một đoàn ra nước ngoài cần có mục tiêu rõ ràng, thành phần phù hợp, chương trình làm việc cụ thể, dự toán hợp lý và báo cáo kết quả có thể kiểm chứng. Nếu không chứng minh được những điều ấy thì tốt nhất không nên tổ chức.

Trong bối cảnh Nhà nước đang yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tinh gọn bộ máy và sử dụng hiệu quả từng nguồn lực, những chuyến đi “hình thức” càng cần được nhìn nhận nghiêm túc.

Đi nước ngoài để học hỏi là cần thiết. Nhưng học tập không thể chỉ nằm trong tên gọi của một chuyến công tác. Điều người dân và xã hội cần nhìn thấy sau mỗi chuyến đi là một mô hình mới, một cách làm mới, một sáng kiến mới hoặc một giá trị cụ thể được mang về phục vụ công việc. Nếu không có những giá trị ấy, tốt hơn hết là đừng đi.

Tiết kiệm một chuyến đi không cần thiết không chỉ là tiết kiệm một khoản tiền. Đó còn là cách giữ gìn kỷ luật, kỷ cương và sự liêm chính trong sử dụng nguồn lực công.