Đừng “quản lý”, hãy “đồng hành”

Các ý kiến này đã mở ra một góc nhìn sâu rộng hơn về sự kỳ vọng của toàn xã hội đối với ngành thuế. Theo đó, việc hướng dẫn người dân và doanh nghiệp tuân thủ nghĩa vụ pháp lý về thuế cần được đặt lên hàng đầu trước khi nghĩ đến các biện pháp xử phạt. Trong nhiều năm qua, không chỉ riêng khối doanh nghiệp FDI mà cả các doanh nghiệp “nội địa” đôi khi vẫn cảm nhận được khoảng cách vô hình với cơ quan quản lý thuế. Lằn ranh giữa việc chấp hành và vi phạm pháp luật nhiều khi trở thành áp lực nặng nề.

Nhiều khi người dân và doanh nghiệp vô tình vi phạm các lỗi thủ tục mang tính hành chính hơn là có ý định trốn thuế, nhưng lại phải đối mặt với các mức xử phạt nặng nề, thậm chí có thể phải đối mặt với án hình sự. Chính vì vậy, triết lý quản lý mà các doanh nghiệp FDI đề xuất mang tính phổ quát rất cao: Nguyên tắc tiên quyết của cơ quan hành chính nói chung và ngành thuế nói riêng là hướng dẫn công dân thực hiện nghĩa vụ trước khi xử phạt. Cơ quan thuế không nên chỉ đợi đến khi doanh nghiệp, người dân sai sót để tiến hành xử phạt nhằm đạt chỉ tiêu thu, mà phải biến quá trình thu thuế thành một dịch vụ công hỗ trợ.

Tránh lối mòn quan điểm coi cơ quan thuế là bên thu ngân sách, còn doanh nghiệp là đối tượng nộp tiền dễ dẫn đến tư duy đối kháng, khiến các cuộc thanh tra, kiểm tra mang nặng tính bắt lỗi hơn là phòng ngừa. Hình ảnh ví von đầy hình tượng “mối quan hệ giữa cơ quan thuế và nhà đầu tư như ong với hoa” được đưa ra tại hội nghị của các nhà đầu tư nước ngoài đã chạm đúng bản chất của sự phát triển. Con ong lấy mật từ hoa, nhưng chính nó là tác nhân quan trọng giúp hoa thụ phấn để đơm hoa kết trái, tạo ra hệ sinh thái bền vững. Theo đó, ngành thuế nuôi dưỡng nguồn thu bằng cách tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, ngược lại doanh nghiệp lớn mạnh sẽ đóng góp nhiều hơn cho ngân sách quốc gia.

Sự “cộng sinh” này đòi hỏi cơ quan thuế phải đóng vai trò là người kiến tạo, hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ các vướng mắc về hoàn thuế, ưu đãi thuế, chuyển giá hay định danh điện tử doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp tuân thủ và kinh doanh có lãi, nguồn thu ngân sách mới thực sự dồi dào và bền vững. Góc nhìn đầy tiến bộ này không chỉ đúng với khối doanh nghiệp FDI, mà còn là chiếc chìa khóa vàng để nuôi dưỡng toàn bộ hệ sinh thái doanh nghiệp Việt. Để xây dựng một nền hành chính công hiện đại, minh bạch và hiệu quả, việc chuyển đổi từ tư duy “quản lý” sang “đồng hành” phải trở thành kim chỉ nam trong mọi quyết sách hành động.

Vì thế, việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tổ chức các buổi tập huấn, giải đáp thắc mắc trực tuyến hay đối thoại trực tiếp như cách ngành thuế TPHCM vừa làm cần được xem là nhiệm vụ cốt lõi. Khi người nộp thuế được giải thích cặn kẽ, được hướng dẫn chi tiết cách kê khai và nộp đúng hạn, họ sẽ tự giác tuân thủ. Ngược lại, nếu thiếu sự hướng dẫn, các vi phạm lặp đi lặp lại chỉ tạo ra sự ức chế và làm suy giảm niềm tin vào môi trường đầu tư kinh doanh.

Trước hết, ngành thuế cần nâng cấp mạnh mẽ hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu, giúp người nộp thuế dễ dàng tiếp cận và thực hiện các thủ tục trực tuyến một cách thuận tiện. Các quy trình hoàn thuế, giải quyết vướng mắc phải được thực hiện công khai, minh bạch, giảm thiểu thời gian chờ đợi gây ảnh hưởng đến dòng vốn của doanh nghiệp. Mỗi cán bộ thuế không chỉ là người thực thi công vụ đơn thuần, mà phải là người đồng hành, thấu hiểu những khó khăn, biến động trong hoạt động sản xuất kinh doanh của người dân và doanh nghiệp.

Ý kiến đóng góp của các doanh nghiệp FDI tại hội nghị đối thoại ở TPHCM không chỉ là câu chuyện của ngành thuế, mà còn là bài học kinh nghiệm sâu sắc cho toàn bộ hệ thống hành chính công. Quan hệ giữa Nhà nước và người dân, doanh nghiệp không phải là quan hệ “mệnh lệnh - phục tùng” cứng nhắc, mà là quan hệ phục vụ và phát triển. Đặt lợi ích của người nộp thuế làm trung tâm, tích cực hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi và chỉ áp dụng việc xử phạt như là giải pháp cuối cùng khi đã có sự cố ý vi phạm, chính là chìa khóa để xây dựng một chính quyền kiến tạo, liêm chính và hành động.