Gần 20 năm giữ lửa nghề làm lồng đèn Trung thu

Những ngày cận Tết Trung thu này, sạp hàng của gia đình chị Phan Dương Xuân Nguyệt (SN 1981, ngụ phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau) trở nên rực rỡ với đủ loại bánh, đồ chơi và lồng đèn. Giữa những sản phẩm hiện đại, những chiếc lồng đèn thủ công bằng tre, giấy vẫn nổi bật bởi màu sắc giản dị và hình dáng quen thuộc.

 Vừa dán chiếc lồng đèn cá chép hóa rồng cho khách, chị Nguyệt vội ngồi xuống cạnh chồng lồng đèn giấy kiếng đủ hình cá, thỏ, gà, bươm bướm làm tiếp công đoạn trang trí cuối cùng của những lồng đèn thủ công bằng tre, giấy.

Chị Nguyệt cho biết, gia đình chị Nguyệt giữ nghề làm lồng đèn truyền thống đã hơn 60 năm được ông cha truyền lại. Riêng chị Nguyệt đã gắn bó với nghề làm lồng đèn từ thời con gái. Từ nhỏ, chị Nguyệt đã theo cha làm những công việc đơn giản như giữ khung, dán giấy. Qua thời gian, chị học cách chọn tre, chẻ nan, uốn khung, dán giấy, tạo hình và trang trí. Đến nay, chị Nguyệt đã có gần 20 năm miệt mài gìn giữ ký ức tuổi thơ qua từng mùa Trung thu.

Theo chị Nguyệt, hơn 10 năm trước là thời hoàng kim của lồng đèn truyền thống. Mặc dù mẫu mã không đa dạng như bây giờ, đơn giản là chỉ hình ngôi sao, con thỏ hay con cá, nhưng làm ra bao nhiêu thì bán hết bấy nhiêu. Những năm gần đây khi lồng đèn điện tử chiếm lĩnh thị trường thì lồng đèn truyền thống ngày càng bị mai một, số lượng làm ra ngày một ít, mỗi mùa chỉ còn vài trăm chiếc lồng đèn.  

Quy trình làm ra một chiếc lồng đòi hỏi nhiều bước và sự tỉ mỉ trong từng khâu. Khoảng tháng 5 âm lịch, chị Nguyệt đã phải lo thu mua nguyên liệu gồm cây tre, giấy kiếng... Tre phải có độ đàn hồi cao, mềm dẻo, sau đó đem chẻ, vuốt nan, cột, uốn lại một cách công phu để tạo hình cho từng sản phẩm. Đây là một trong những khâu đòi hỏi sự sáng tạo, làm nên nét đặc thù của từng chiếc lồng đèn.

Trước sự phát triển của các loại đồ chơi hiện đại, chị Nguyệt cũng tìm cách thay đổi để lồng đèn truyền thống phù hợp hơn với nhu cầu của khách hàng. Một số sản phẩm được chị kết hợp thêm đèn điện tử, đèn chớp nhằm tăng tính tiện dụng, nhưng vẫn giữ kiểu dáng và cách làm thủ công. “Nghề này vất vả nhất là vào mùa Trung thu nhưng đổi lại mình cũng có niềm vui riêng. Ngồi uốn từng cây thanh tre, quét hồ chỗ này, quấn kẽm chỗ kia rồi nhìn thành phẩm của mình lung linh trong ánh nến, bao nhiêu mỏi mệt tan biến hết”, chị Nguyệt bộc bạch. 

Anh Lê Tuấn Kiệt, ngụ phường Bạc Liêu cho biết: Ngày nay, khi nhắc đến Tết Trung thu, đa phần các em nhỏ chỉ nghĩ đến bánh Trung thu, bánh pía và những chiếc lồng đèn nhựa sặc sỡ. Ít ai hình dung được thuở trước, ông cha ta đã chơi lồng đèn như thế nào, gửi gắm tâm hồn và ước vọng ra sao qua từng tác phẩm thủ công tinh xảo.

Không chỉ với người lớn, những chiếc lồng đèn truyền thống vẫn có sức hút riêng đối với trẻ em và những người muốn tìm lại ký ức Trung thu xưa.

Em Ngô Như Bích, ngụ phường Bạc Liêu cho biết, sau khi được chị Nguyệt hướng dẫn làm lồng đèn: “Em rất thích thú khi cô Nguyệt tận tình chỉ bảo từng bước dán giấy kiếng đóng khung, làm lồng đèn truyền thống. Mẫu mã không khác nhiều nhưng vẫn giữ được nét đẹp truyền thống của người Việt Nam”.

Gần hai thập niên gắn bó với những thanh tre và tờ giấy màu, chị Nguyệt hiểu rằng điều khó nhất không phải làm ra một chiếc lồng đèn, mà là giữ được nghề trong cuộc sống hiện đại.

Với chị Nguyệt, mỗi chiếc lồng đèn hoàn thiện không chỉ là món đồ chơi dành cho trẻ nhỏ mà còn là sự tiếp nối ký ức gia đình. Từ người ông, người cha đến chị, nghề đã đi qua ba thế hệ và vẫn đang được chị gìn giữ bằng đôi tay, sự kiên nhẫn và tình yêu dành cho những giá trị truyền thống.

Qua nhiều thế hệ, chiếc lồng đèn không chỉ là món đồ chơi mỗi dịp Trung thu mà còn lưu giữ ký ức về một nghề thủ công. Giữa muôn vàn sản phẩm hiện đại, những chiếc lồng đèn tre, giấy vẫn lặng lẽ xuất hiện mỗi mùa Trung thu. Ánh sáng từ những chiếc đèn không chỉ gợi nhớ một mùa trăng tuổi thơ, mà còn là ánh sáng của sự tiếp nối, khi một nghề truyền thống được gìn giữ từ thế hệ này sang thế hệ khác.